مسوولین شفاخانه علی اّباد : جای و دوای با کیفیت براي تداوي بيماران عقلي وعصبى نداریم

شهرکابل (پژواک،٦ جوزا ٩١): درحاليکه تمام مريضان روانى در يک اتاق با تطبیق زرقیات و ادویۀ مخصوص، به خواب عمیق فرورفته بودند، تنها يک جوان در ميان آنها به چشم ميخورد که روی بسترش نشسته و با انگشتان پاهایش بازی ميکرد.

رومل که ٢٥ بهار زندگى اش را گذشتانده، در يکى از اتاق هاى شفاخانۀ على آباد کابل به علت اختلالات روانى (ديوانگى) در بستر به سر ميبرد.

وى درهنگام صحبت کردن، چند بار تلاش نمود تا خودش را از بستر پايین پرتاب کرده و یا هم ریکاردر(وسیلۀ ثبت) را نزد خودش نگهدارد.

رومل پس از لحظاتی، آرام شد و خواست حرف بزند؛ اما با آنهم درهنگام صحبت کردن زبانش لکنت داشت.

اين مريض روانى گفت: ((دومادر داشتم، هردوى شان مُردن؛ یک بابه دارم، برم نان میته، غذا میته؛ لباس هایمه کسی نیس که بشویه، وقتی سر خوده روی بالش میمانم، یک صدا ره میشنوم، بازپس آرام میشه…..”   

وى که دريشى مخصوص بستر به تن داشت و سيمايش به اثر مريضى زردگونه شده بود، افزود که اگر داکتران برايش دوا بدهند، آرام مى باشد؛ اما اگر دوا نگيرد، خونريزى دماغی پيدا ميکند.

داکتر ایمل عزیز”جبارخیل” موظف در دیپارتمنت عقلی وعصبی شفاخانۀ علی آباد گفت که اين مريض، از چندى بدينسو بستر است و در خانواده، کسى نيست که از وى مراقبت کند.

وى علاوه کرد که در اين اتاق، ١٠مريض که همۀ شان مردها هستند، تحت تداوى قرار دارند.

متخصصان عقلی وعصبی میگویند درسال های قبل، به دلیل نبود امکانات و ادویۀ بهتر، بسیاری مریضان را با زنجیر میبستند؛ اما اکنون توسط ادویه و معالجۀ بهتر، این مریضان آرامش می يابند.

آنچه دراین مرکز بیشتر به چشم میخورد، انتقال بیماران مبتلا به تکالیف عصبی آنهم درمرحلۀ حاد به واسطۀ امبولانس ها، و انتظار بی صبرانۀ پایوازان است که گاهی با پرسونل شفاخانه حتی به خشونت هم می انجامید.

پیرمردی با قیافۀ خسته درحالیکه زیرسایۀ درختی در صحن شفاخانۀ على آباد نشسته با خودحرف میزد گفت که ازوضعيت صحی پسرجوانش نگران است و دیگر تحمل دیدن صحنه اى را که بالایش حمله می آید، ندارد. 

وى که خود را صالح محمد باشندۀ سرای شمالی کابل معرفی کرد گفت: “پسرم ٣٠ ساله است، زیاد تداوی کردیم اما خوب نشد، دلیلش اوقات تلخی درخانه با خانمش اس، و بعد از جاروجنجال تشویش میکنه و بالایش حمله می آیه؛ از دهنش قف سرمیکنه و دندان هایش را میجوه.”

اين پيرمرد درحالیکه از برخورد نیک داکتران شفاخانه با پسرش قدردانی میکرد، افزود که از١٣ سال به اینطرف، پسرش دچارتکلیف عصبی است، با آنکه برایش زن هم کردند؛ اما صحتیاب نشد.

صالح محمد فکر میکند که دلیل بیماری فرزندش، وارد شدن ضربه ای است که درکودکی هنگام افتادن از بام، به سرش وارد شده است.

وى گفت که اقتصادش ضعیف است و دریکی از شرکت های خصوصی تیليفونی، صفا کار بوده و دیگرتوان معالجه پسرش را ندارد.

اين درحالى است که مسوولان  سرویس عقلی وعصبی شفاخانۀ علی آباد، ازافزایش شمار بیماران روانی درکشور خبر میدهند؛ اما ميگويند که ادویۀ با کیفیت و امکانات وسایل طبی مجهز در اختیار ندارند.

داکترجبارخیل، نبود جای و بعضی امکانات صحی دیگر را  از مشکلات اکثر شفاخانه های دولتی و این شفاخانه دانسته گفت که دراین مرکز، مریضان اعصاب و کسانیکه دچاراختلالات روانی اند، هردو یکجا تداوی میشوند؛ از همینرو گاهی دربین شان جنگ و جنجال صورت میگیرد و یکدیگرشان را لت وکوب مینمایند.

وی گفت: “پرسونل، جای و دوای با کیفیت نداریم، هرکسی را که تعین میکنند، ازاو کده که دواهای بی کیفیت نیست می آورند. به دلیل کمبود پرسونل، ما مجبورمیشویم که مریض را رخصت کنیم و بسیاری از مریضان تازمانی که صحتیاب نشدن، شاید دراجتماع برای دیگران صدمه برسانند و یا مورد سوء استفاده قرار بگیرند.”

داکترجبارخیل افزود: “ما تنها داکتر استیم و اینجا تنها دیوارهای شفاخانه موجود است و یگان دواهای عادی که از بودجۀ وزارت تحصيلات عالى تخصیص یافته، برای مریضان خریداری میشود.”

پوهاند معصوم عزیزی رئیس شفاخانه علی آباد نيز گفت با آنکه تغیيرات چشمگیر درعرصه تداوی بیماران عقلی وعصبی رونما شده؛ اما درافغانستان مانند سایرکشورها  برای معالجۀ مریضان عقلی وعصبی، وسایل طبی پیشرفته وخدمات با کیفیت صحی وجود ندارد.

درحال حاضر، عرضۀ خدمات صحی به تناسب شمار روزافزون بیماران روانی، خیلى اندک و ناچیزخواند میشود؛ چنانچه به گفتۀ مسوولان شفاخانه على آباد، ازمجموع ٣٧ بستر، ٢٠ بستربرای مردها و١٧ بستر برای خانم های بیمار به سطح کشور، اختصاص یافته است.

رئیس شفاخانه گفت: “اکثر بسترهای ما از مریضان پُرمیباشد و بعضی اوقات ما به قلت بسترهم مواجه میشویم؛ شاید تداوی یکتعداد ازمریضان، وقت کم را دربر گیرد و یک تعداد شان هم شاید نیازبه تداوی درازمدت داشته باشند.”

هرچند این سرویس، یگانه مرکز معالجۀ بیماران اعصاب درسطح کشور محسوب میشود؛ اما مسوولان ازکمبود بستر برای مریضانی که به معالجۀ جدی و درازمدت نیازدارند نیز شکایت دارند.

سرویس عقلی وعصبی شفاخانه علی آباد که ٦٤ سال قبل در زمان حکومت نادرشاه بنیان گذاشته شد، مانند سایرزیربناهای کشور براثرتحولات دو دهۀ اخیر، پس از بازسازی دریک طبقه، تنها مرکز معالجۀ بیماران اعصاب و امراض روانی است.

رييس شفاخانۀ على آباد ميگويد عواملی چون جنگ، آوارگی، مهاجرت، كشت موادمخدر و نبود اشتغال، تبارز ندادن مشکلات روانی، سوء استفادۀ جنسی، ازدست دادن والدین یا عزیزان  و ارثیت، باعث شده تا به شمار بیماران مبتلا به تکالیف عقلی وعصبی درکشور، افزوده شود.

هرچند وی رقم دقیق مبتلایان عقلی وعصبی را ارائه نکرد؛ اما افزود که به دلیل مشکلات اقتصادی و اجتماعی، به تعداد بیماران روانی درکشورافزوده شده و مراجعه وانتقال بیماران مرد به تناسب زنان به این مرکزبیشتراست.

با آنکه وزارت صحت عامه از چند سال بدینسو، پروژه های زیادی را جهت بلند بردن کیفیت كار شفاخانه های دولتی راه اندازی و مورد اجرا قرارداده؛ اما نگرانی ازکمبودی امکانات و کدرهای تخصصی دراین شفاخانه ها، هنوزهم محسوس است.

همين امکانات کم تداوى، باعث گرديده که دربرخی نقاط شهر، شمارى از افراد با ظاهرکاملاً ژولیده وپریشان، به چشم میخورند که گاهی خود باعث آزار و اذیت دیگران میشوند و یا هم گاهی ازجانب مردم به ویژه کودکان، موردتوهین وتحقیرقرارمیگیرند.

یکتن ازکسانیکه دچارتکلیف عصبی است وازسالها بدينسو بیشتروقت درساحۀ تایمنی وقلعه فتح الله با سرووضع آشفته، موهای درازولباس های کهنه وپینه ای وچرکین به چشم میخورد، مردم او را به نام ساقی صدا میزنند. 

به گفتۀ مردم محل، این مرد که حدود  ٣٢ سال دارد، شاید سالهای زیاد است که خودش را نشسته و پاکیزه نکرده است.

بیشتر حکایت ها براین است که ساقی، در دوران جنگ های داخلی متضررگردیده و با آنکه هم اکنون با مردم محل بالای بعضی موضوعات بحث مینماید، دوست ندارد کسی او را به مرکزصحی جهت درمان انتقال دهد.

داکتر جبارخیل گفت که بسیاری ازاینگونه بیماران، ازسوی خانواده به دلیل ضعف اقتصاد، محدودیت های فرهنگی و… رانده شده و در شهروبازار به دیگران آسیب میرسانند.

وی عمده ترین چالش برای تداوی بیماران روانی  درکشور کمبود و یا نبود متخصصان روانی عنوان کرده، علاوه نمود که حدود ٤٠ درصد مریضان شفایاب نمیشوند؛ زیرا دربسیاری حالات مریضان نیاز به مشوره های روان درمانی دارند.

پوهنوال محمد عثمان بابری معین علمی وزارت تحصیلات عالى و مسلکى، نبود خدمات با کیفیت صحی را درسطح کشور از جمله مشکلات جدی خوانده گفت که ضعف درکارسیستم اداری، برای تدارک ادویۀ با کیفیت، دلیل بلند شدن سروصدا ها بوده است.

بابری افزود: “کمبود پرسونل در شفاخانۀ على آباد، گذری است و انشاءالله درآینده رفع خواهد شد، و نبود دواهای با کیفیت نیزیک مشکل واقعا ًجدی است که متاسفانه بخش اداری ما کارهای تدارکاتی را انجام میدهد و ما خوشبختانه به موافقه رسیدیم که در قسمت تدارک دوا، ازاین پس باید غورمسلکی صورت بگیرد.”

به گفتۀ این مقام وزارت، دربسیاری ازتاسیسات صحی دولتی نرس های مسلکی حاضرنیستند که دربدل دریافت حقوق و امتیازات کم، به کارشان ادامه دهند.

ازآنجایى که شفاخانۀ علی آباد یک مرکزتخصصی برای تربیۀ کدرهای مسلکی صحی میباشد،  معین علمی وزارت تحصیلات عالی درزمینۀ ایجاد و توسعۀ مراکزروان درمانی، خواهان توجه جدی مقامات وزارت صحت گردید.

درحاليکه آمار چهار سال قبل وزارت صحت عامه نشان ميداد که ٦٦ درصد مردم افغانستان دچار مشکلات مختلف روانى اند؛ اما معین وزارت تحصیلات عالی ميگويد که نظربه احصائیه های موجود، ٧٠ درصد نفوس افغانستان به شکلى از اشکال مصاب به امراض روانى هستند.

دلتنگى، احساس حقارت، کم خوابى، بى اشتهايى، باختن وزن،عصبانيت، کمردردى دوامدار، سوزش معده وغيره، از علايم امراض روانى مى باشند.

براساس معلومات وزارت صحت عامه، امراض معمولى روانى در افغانستان، عبارت از اضطراب، افسردگى و صدمۀ روحى مى باشد. امراض کمتر معمولى ولى شديد، عبارت از جنون و شيدايى مى باشد که شمارى از مردم در کشور به آن مبتلا هستند.

به اساس معلومات سازمان صحى جهان، درسطح جهان، بيش از ٤٥٠ ميليون تن به امراض روانى دچاراند و سالانه بيش از ٩صدهزار تن از اثراين بيمارى، دست به خودکشى ميزنند.