معادن بيروچ در افغانستان غيرقانونى استخراج ميگردد

کابل (پژواک، ۲۸ ثور۹۳): با آنکه معادن بیروچ با کیفیت بالا در شمال و شرق افغانستان وجود دارد؛ اما تا کنون تنها یک معدن بیروچ در ولایت بدخشان به قرارداد سپرده شده و نگرانى ها  در مورد قاچاق از معادن بیروچ و عدم شفافیت در قرارداد آن، وجود دارد.

به اساس معلومات ریاست معادن نورستان، معادن بیروچ این ولایت در محلات کامدیش، پیروک، آژمون، اشپی، نچینکل، مومدیش، کوتیا، تیتن، شام، ودهو، قریه چکران، پشهگر، کلتن، پشه نر، که نلو، موسه، منجه گل، کوردر، کوشت، اسلام اباد نیکموک، بدین شاه، اتتی، پچیگرام، پپرا، اپسی، نوآباد فقیرآباد، دیوانه بابا، کانتیوا مرکز، موکلی، اسلام پیت، کانتوا علیا، کشت کانتیوا، قریه چمن، کشت اشتاپ، چتراس، دیوه، پرونس، اشتوی، کشتکی، وتوز، کشتون، کترای کل، ذی تو، کورکل، ماوی، پجیکل و نیلاب، وجود دارد.

پوهاند دکتور امیرمحمد موسی زی آمر دیپارتمنت اکتشاف و جیولوجی در پوهنځی جیولوجی و معادن پوهنتون پولتيخنیک کابل گفت: “بیروچ یک نوع منرالی است که به نام “تورمالین” هم یادشده و به رنگهای سفید، سبز، زرد، گلابی، آبی و رنگ های مختلف دیگر در طبيعت پیدا میشود.”

به اساس گفتۀ این استاد معدن شناسی؛ تورمالین یک نوع منرال است که به زبان عامیانه آنرا بیروچ می گویند؛ بیروچ، اکثراً در نقاطى که رگهای پگماتیت وجود داشته باشد، پیدا می شود که واحد اندازه گیری آن قیراط (کریت) میباشد.

وى افزود: “برعلاوۀ اینکه منرال بیروچ در زیورات به کار گرفته می شود؛ بنا بر خاصیت و درجۀ سختی، از آن در پرتاب اقمار مصنوعی و تخنیک برق نیز استفاده صورت می گیرد.”

موصوف علاوه کردکه خالص ترین و مشهورترین نوع بیروچ، پلخروم است که این منرال را میتوان در ارتفاعات کوه های بلند نورستان، بدخشان، هزاره جات، مناطقی که دریای هلمند از آن سرچشمه می گیرد، جلال آباد، لغمان و بعضی قسمت های پنجشیر و سالنگ پروان به گونۀ گسترده به دست آورد.

به گفتۀ این معدن شناس، استخراج بیروچ ساده می باشد؛ چون بیروچ یک نوع منرال خالص است و زمانیکه ساحۀ آن مشخص شود، توسط معدن کاران با استفاده از مواد انفجاری (باروت) ساحات مذکور انفجار داده میشود و بعداً خود به خود، دانۀ بیروچ در آن نمایان میشود.

همچنان محمد رفیع رفیق صدیقی سخنگوی وزارت معادن وپطرولیم، در مصاحبه با آژانس خبری پژواک تایید کرد که به اساس مطالعه این وزارت، ظواهر معدنی بیروچ در ولایت پنجشیر، ولایت بدخشان، ولایت نورستان و تا  اندازه ای در سایر ولایات وجود دارد.

  صدیقی افزود: “باور وفهم ما  این است که ظواهرمعدنی  بيروچ دراین مناطق دیده شده ولی نیازبه روند اکتشاف گسترده و ادامه تحقیقات تخصصی  دراین  عرصه  داریم  تا از کمیت و کیفیت  اساسی معادن  بیروچ در سراسر افغانستان اطلاع پیدا  کنیم.”

ولایت شرقی نورستان که دارای مناطق صعب العبور و دور افتاده است، از ولایاتی است که چندین معدن بیروچ در آن وجود دارد و مقامات محلی ونمایندگان مردم نورستان در ولسی جرگه، از قاچاق   بیروچ نورستان به پاکستان شکایت دارند.

داکتر پروین نورستانی یکتن از نمایندگان مردم نورستان در ولسی جرگه نیز گفت که در این ولایت، معادن زیادی از جمله معدن بیروچ وجود دارد که از سالها به این طرف به گونۀ خودسرانه توسط مردم محل کندنکاری می شوند.

وى افزود: “این مشکلات را ما در سال های ١٣٩١ و ١٣٩٢ چندین مرتبه با وزیر صاحب معادن در جریان گذاشتیم، ولی متاسفانه که آنان دراین زمینه هیچ توجه نکردند.”

موصوف می گوید ، درحالیکه مناطق مختلف نورستان مملو از معادن مختلفی به خصوص بیروچ است، اما به گفتۀ وی، در مجموع معادن اين ولايت به شمول بیروچ با  پول تجار افغانی مقیم در پاکستان وهمکاری مردم منطقه استخراج شده و به پاکستان انتقال داده می شود.

عبدالهادی “سروری” معاون شرکت سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی در ولایت ننگرهار که با داشتن جواز از وزارت معادن و پطرولیم به پروسس و تصفیۀ سنگ های قیمتی از معادن کشور می پردازد، نیز تایید کرد که مردم در حال حاضر، در اکثرمعادن ولایت نورستان به گونۀ خودسرانه کار می کنند.

موصوف، در صحبت با آژانس خبری پژواک گفت که از ماه جوزای سال گذشته به این سو، مردم به کندنکاری خودسرانۀ معادن بیروچ در قسمت های مرکزی و شرقی نورستان ادامه می دهند.

وى افزود: “ما از موجوديت افرادی که در کندنکاری خودسر و قاچاق معادن بیروچ ولایت نورستان دست داشتند، به وزارت معادن، هیئت موظف و همچنان ریاست معادن ننگرهار راپور داديم؛ اما آنها دراین زمینه اقدام نکرده اند.”

 درعين حال، حاجی عاشق الله همکار سرپرست ریاست معادن و پطرولیم ولایت نورستان نیز  موجوديت اين افراد را تایید نموده، به آژانس خبری پژواک گفت: “تجاران به گونۀ غیرقانونی، بالای هر معدن قیمت گذاری نموده و با مردم محل به گونۀ مشترک معادن بیروچ را استخراج می کنند.”

موصوف، دلیل عمدۀ عدم جلوگیری از کندنکاری خودسر در معادن این ولایت و قاچاق معادن به شمول بیروچ را، تأخیر در تشکیل ریاست معادن در این ولایت و همچنان کمبود پرسونل این ریاست خواند.

ادعاها و نگرانی ها از استخراج غیرقانونی بیروچ، نه تنها در ولایت نورستان، بلکه در ولایت بدخشان هم وجود دارد و مقامات آنرا به حیث یک چالش عمده در راستای آیندۀ این معادن، میدانند.

رفیع صدیقی سخنگوی وزارت معادن و پطرولیم گفت که تحقیقات انجام شدۀ آنها نشان می دهد که در ولایت بدخشان، چهار معدن بیروچ وجود دارد که از آن جمله معدن بیروچ “دیودره” ولایت بدخشان را به  یک کمپینی خصوصی به نام “پامیر بدخشان” که  برنده داوطلبی شده بود، واگذار نموده اند. 

معدن بیروچ “دیودره” در ولسوالی جرم این ولایت، یکی از مشهورترین معادن بیروچ افغانستان به شمار میرود که در ۶۰ کیلومتری شهر فیض آباد، مرکز ولایت بدخشان موقعیت دارد و سه سال قبل، توسط مردم محل شناسايی شده بود.

اما یک کارمند ریاست معادن و پطرولیم ولایت بدخشان که از ذکر نامش خودداری کرد، ادعا نمود که قرارداد معدن بیروچ بدخشان، در دست  نماينده هاى مردم اين ولايت درشوراى ملى و افراد بانفوذ قرار دارد و افردی که در معادن کار می کنند، با زورمندان محلی ارتباط دارند.

موصوف گفت که معادن بیروچ “دیودره” بدخشان، سه سال قبل تحت تصرف فضل العظیم زلمى مجددی نماينده مردم بدخشان در ولسى جرگه بوده و در حال حاضر، وزارت معادن و پطرولیم، قرارداد معدن دیودره را با شرکت “پامیر بدخشان” به امضا رسانیده، که در حقیقت صاحب امتیاز این شرکت “ذکریا سودا” نماینده ديگرمردم اين ولايت در ولسی جرگه است.

اما شخص ذکریا سودا، این ادعاها را در مورد خودش و همچنان در مورد زلمی مجددی رد کرده، گفت: “ما یگانه کاری را که انجام دادیم، این است که معدن دیودره را به همکاری ریاست معادن بدخشان، به گونۀ رسمی به قرارداد سپردیم.”

موصوف افزود که معدن بیروچ “دیودره” بدخشان، متشکل از ۶۰ تونل است که در هر تونل ۱۰ الی ۲۰ تن از افراد، به طور قانونی مصروف کار کندنکاری معدن هستند و حق الامتیاز به دولت میدهند.

اين کارمند ریاست معادن و پطرولیم ولایت بدخشان در ادامه گفت: “از سه سال تا کنون، بیش از ۱۰۰۰ کیلو بیروچ، از این معدن به گونۀ غیرقانونی استخراج شده است.”

از سوی دیگر، یکتن از کارگران معدن دیودرۀ بدخشان که نخواست نامش افشا گردد، به پژواک گفت: “معدن بیروچ دیودره را یک شرکت خصوصی مربوط به يک عضوشوراى ملى (ذکريا) با وزارت معادن و پطرولیم، قرارداد کرده است.”

به نظر وی، از سه سال به اینسو که معادن بیروچ دیودره شناخته شده است، حدود پنجهزار کیلوگرام بیروچ درجۀ اول از آن به دست آمده، که هر کیلوى آن از ١٥ الی ٣٠ هزار دالر به فروش رسیده است.

از سوی دیگر، صباح الدین معاون شرکت “پامیر بدخشان” با تایید اینکه در گذشته از معدن بیروچ دیودره بدخشان، به گونۀ غیرقانونی استخراج صورت می گرفت، به آژانس خبری پژواک گفت: “ما از سه سال به این طرف، جواز کار را از وزارت معادن و پطرولیم اخذ نموده ایم و شروع به کار کردیم و ده فیصد، به دولت حق الامتیاز می پردازیم.”

وی افزود کسانی که قبل از قرارداد این معدن، به کندنکاری درآن می پرداختند، مردم فنی و مسلکی نبودند که به ارزش مجموعی آن، پی ببرند و آنرا به قیمت اندک به فروش می رساندند.

معاون این شرکت معدنکاری، از دولت خواستار ایجاد یک شرکتی شده تا بتواند معادن استخراج شده در افغانستان را پروسس کند که به نظر وی، از این طریق هم مواد استخراج شده از معادن افغانستان در بازارهای جهان به فروش برسد و از سوی دیگر، نفع بیشتر به دولت اضافه شود.

درهمین حال محمد اکبرخان رئیس معادن ولایت بدخشان نیز استخراج کنونی از معدن بیروچ دیودره را قانونی و به اجازۀ دولت افغانستان خواند.

موصوف افزود: “معدن بیروچ دیودرۀ بدخشان که قبلاً به شکل خودسرانه کندنکاری میشد، از سه ماه به اینسو به شکل قانونی استخراج میشود.”

 موصوف افزود با آنکه معادن دیودره بدخشان که قبلاً به شکل خودسرانه کندنکاری می شد؛ اما آنها توانستند که این ساحات را تحت پوشش خود بیاورند و آنرا با شرکت خصوصی قرارداد نمایند که برای مدت دو سال، برنده این قرارداد شده است.

از جانب دیگر، بتاریخ ۳۰ قوس سال گذشته (١٣٩٢)، شاه ولى الله اديب والى بدخشان به پژواک گفته بود که معدن بيروچ در ولسوالى جُرم، از يکسال بدينسو توسط افراد زورگو که به قوانين دولت احترام ندارند، استخراج ميگردد.

موصوف در آن زمان اظهار داشته بود که: “نظر به منابع اطلاعاتى و کشفى ما، درين معدن کسانى کار مى کنند که برخى شان در صف طالبان بوده و در آن سهيم اند و عايد آن، به جيب طالبان ميرود.”

ادیب در آن زمان گفته بود که وی با افرادی که در معدن بیروچ ولسوالی جرم، به کندنکاری غیرقانونی مشغول اند، درتماس شده است تا اين سنگ قيمتى را به شکل قانونى استخراج کنند و ١٠ درصد سهم را بپردازند.

از جانب دیگر، مسوولین محلی و نمایندگان مردم بدخشان و نورستان در ولسی جرگه، از عدم قرارداد معادن بیروچ این دو ولایت شکایت دارند و روند به قرارداد سپردن آن را کند شمرده وآنرا باعث ایجاد زمینه برای قاچاق آن می شمارند.

اما سخنگوی وزارت معادن وپطرولیم، به این باور است که کار درعرصۀ معادن بیروچ و سایرمعادن  به گونه عادى آن ادامه دارد و وزارت متذکره مطابق به پلان کاری خود و استراتیژی تدوین شده،    برنامه هایش را در این رابطه تطبیق می کند.

صدیقی افزود: “برای ما در روند داوطلبی و به قرارداد سپردن معادن بیروچ و سایر معادن، بحث انکشاف متوازن اهمیت زیادی دارد و استراتیژی وازرت معادن و پطرولیم، ایجاب می کند که اکتشاف واستخراج معادن، در تمام نقاط یعنی ۳۴ ولایت افغانستان، باید به گونۀ متوازن به پیش برود.”