کابل (پژواک، ٧ جدی ٩٣): وزیر پیشین صحت عامه که به تازگی سمتش را ترک کرده، می گوید باوجود مشکلات زیاد و با تلاش های پیهم در دورۀ پنج سال کارش؛ مرگ و میر مادران هنگام تولد ٨٠ درصد، و تلفات کودکان زیر سن پنج سال ٦٠ درصد کاهش یافته است.
ثریا دلیل می گوید در زمان آغاز کار وی به حیث وزیر صحت عامه در سال ١٣٨٨ میلادی، در هر ٢٧ دقیقه یک مادر در افغانستان هنگام ولادت جان خود را از دست می داد؛ اما حدود پنج سال پس در پایان کار وی، این رقم به تلف شدن یک مادر در هر دو ساعت کاهش یافته است.
وزیر پیشین صحت عامه در گفتگوی اختصاصی با آژانس خبری پژواک گفت که پنج سال پیش، ٢٥ درصد کودکان، پیش از سن پنج سالگی جان خود را از دست می دادند؛ اما حالا رقم این تلفات به ١٠ درصد کاهش یافته است.
دلیل، از این رقم بلند مرگ مادران به عنوان تراژیدی خاموش یاد نمود و گفت که رهبری جدید وزارت صحت عامه باید به کاهش مرگ و میر مادران که سبب از هم پاشیده شدن شیرازه خانواده می شود، اولویت بدهد.
موصوف افزود: “تعداد زیادی کارها روی میز می باشد، ولی ظرفیت ها امکانات و توجه اداره باید اولویت بندی شود. اولویت وزارت [صحت عامه] زمانی که مسوولیت آن را داشتم، زیادتر روی کاهش مرگ و میر اطفال و کاهش مرگ و میر مادران متمرکز بود.”
او سینه بغل، اسهالات و سایر امراض سرخکان، دیفتری، سیاه سرفه و سوء تغذی را از عوامل عمدۀ تلفات کودکان یاد نمود و گفت به دلیل اینکه این امراض با واکسین قابل وقایه و پیشگیری بود، در اولویت کارهای وی قرار داشت.
وزارت صحت عامه افغانستان، در حال حاضر برای نه نوع امراض کودکان، توبرکلوز، سرخکان، فلج، دیفتری، تیتانوس، سیاه سرفه، انفلوانزا، زردی سیاه و سینه بغل واکسین تطبیق می کند.
براساس معلومات وزیر پیشین صحت عامه، پیش از آنکه وی این سمت را عهده دار شود، در هر ١٠٠ هزار ولادت زنده، به طور اوسط ١٦٠٠ مادر جان خود را از دست می داد و حالا رقم این تلفات به ٣٢٧ تن کاهش یافته است.
وی علت این کاهش را گسترش تعلیمات قابلگی از شهرهای بزرگ به سایر ولایات خواند.
به گفتۀ دلیل، دختر خانمهايی که در شهرها تعلیمات قابلگی می آموزند، حاضر به کار کردن در مناطق دوردست نیستند؛ به همین دلیل وزارت صحت عامه خانم ها را از سطح ولسوالی ها انتخاب نمود و به آنان تعلیمات قابلگی داد، که تاثیر زیادی روی کاهش مرگ و میر مادران در هنگام ولادت داشت.
کارکرد و چالش ها
وزیر پیشین صحت عامه گفت از آنچه در اختیار داشت، برای بهبودی وضعیت صحی تمام افغانستان تلاش کرده و از آنچه انجام داده است، قلباً رضایت دارد. برای ساختن ادارۀ شفاف تلاش زیاد کرده و در برابر هریک دالر که در پنج سال گذشته در اختیار این وزارت قرار گرفته، او حاضر به حسابدهی است.
اما در عین حال معرفی کارمندان بست یک و دو مانند مدیریت ها و ریاست ها از سوی کمیسیون اصلاحات اداری و خدمات ملکی را، از چالش های عمده خواند و گفت که این استخدام ها برای وزارت صحت عامه به حیث یک نهاد مسلکی، سهولت بخش نبود.
او افزود: “کمیسیون سمع شکایات اصلاحات اداری هم درک مسلکی نداشت. مخصوصاً برای یک وزارت مسلکی، و این در قسمت استخدام افراد شایسته خودش یک چالش بود. گاهی هم وقتگیر می شد؛ مثلا یک پُست را اعلان می کردیم، ماه ها را در بر می گرفت؛ حتی یکسال دو سال را تا رییس صحت یک ولایت تعیین شود.”
یکی از کارهای دیگری که خانم دلیل در زمان ماموریتش انجام داد، تفویض صلاحیت به شفاخانه های ولایتی به حیث یک واحد بودجوی وزارت صحت عامه بود؛ تا تدارکات مورد نیاز را خود شان در اسرع وقت خریداری کنند.
طبق معلومات وزیر پیشین صحت عامه، در حال حاضر بیش از ٢٠٠٠ مرکز صحی و به همین تعداد شفاخانه ها و کلینيک در سراسر کشور وجود دارد.
دلیل افزود که ایجاد سیستم معلوماتی مصرف، از کارهای دیگری است که در زمان ماموریت او صورت گرفته، که مطابق آن مصارف و نتایج آن پیگیری می شود.
دلیل، درعین حال مسایل امنیتی را مانند سایر اداره های دولتی، از مشکلات فراراه وزارت صحت عامه خواند و گفت که کارهای زیاد وزارت از آن متاثر شد.
به گفتۀ وی، داکتران و سایر کارمندان صحی به نسبت موجودیت تهدیدها و خطرات امنیتی، حاضر به کار کردن در مناطق دوردست نیستند، نظارت از پروژه های ساختمانی صحی صورت نگرفته و یا هم ورکشاپ ها دایر شده؛ اما مربی ها نتوانسته به آنجا بروند.
دلیل از وزیر جدید خواست که با آموزش پرسونل صحی که تعهد کار در مناطق خود در دوردست های کشور را داشته باشد، این نقیصه را رفع کند. اما با آن هم وزیر پیشین صحت عامه گفت که در حال حاضر در دورترین نقاط کشور، کلینيک صحی وجود دارد؛ هرچند خدمات محدود صحی ارایه می کند.
زندگی شخصی
ثريا دليل در سال ١٣٧٠ از رشته طب معالجوى از پوهنتون طبى کابل فارغ شده است. او در سال ١٣٨٨ به حیث وزیر صحت عامه آغاز به کار کرد و ١٠ قوس سال ١٣٩٣ از سمتش کنار رفت.
خانم دلیل در پاسخ به اینکه پس از پایان وظیفه در وزارت صحت عامه می خواهد چه کار کند؟ گفت: “می خواهم به فعالیت سیاسی ام ادامه بدهم و جزء نیرویى باشم که به افغانستان کار کند.”
خانم دليل ازدواج کرده، سه دختر دارد و دختر بزرگش ١٨ ساله است. وزیر پیشین صحت عامه، به ورزش فوتبال علاقه دارد و در کنار آن، هنگام بیکاری موسیقی نیز می شنود؛ اما محدود به چند آهنگ از استاد محمد حسین سرآهنگ و احمدظاهر می باشد.
در کنار آن، گاهی که فرصت مى یابد، از اشعار مولانا جلال الدین محمد بلخی و فروغ فرخزاد می خواند و با این شعری از او، آرزومندی خود برای افغانستان آباد را بر زبان آورد.
“با هر دلى که شاد شود شاد ميشوم – آباد هرکى گشت من آباد می شوم”
یکی از جالبترین خاطره های خانم دلیل هنگام تصدی وظیفه، سفر به ولسوالی معروف ولایت کندهار است، که ولسوال به نسبت نداشتن شناخت از خانم دلیل، از کارمندان خود پرسيد “د دى عاجزی نوم چه شى ده؟” (نام این خانم چیست).
