پلخمری (پژواک، ١٩ جدی ٩٣): فرهنگیان و اعضای شورای ولایتی بغلان از دولت بخاطر عدم بازسازى آبدات تاريخى انتقاد کرده و خواستار ترميم ميراث هاى فرهنگى و تاريخى هستند.
بغلان ١٤ مکان تاريخى دارد که مى توان از آبدات شمرق، سرخ کوتل، هدیره تیموریان متصل به سرخ کوتل، چم قلعه، قرغان تیپه، تپه حصار دوآبی، قلعۀ بدابی دره ولیان، شور تیپه کيلگى، تپه زارو، چهار شنبه تیپه و تپۀ سلطانی دره کیان نام برد.
اماکن دينى آن را زیارت هاى امام قطیبه و خواجه بکلاب و مسجد سفید کندهارى ها تشکيل ميدهد.
اين آثار در مرکز بغلان و ولسوالى هاى بغلان مرکزى، دهنۀ غورى، دوشى، فرنگ واقع بوده و مربوط به دورۀ اسلامى و دوره بوديزم (قرون٢-٥ ميلادى) مى شود.
فرهنگيان بغلان انتقاد ميکنند که مسوولان ولایت بغلان در سیزده سال گذشته بهترین فرصت ها را از دست داده و نتوانستند که مکانهای تاریخی را باسازی نمايند.
محمدعثمان احمدى یکتن از کارشناسان امور فرهنگی بغلان مى گوید که آبدات، هويت فرهنگى و تاريخى يک ملت، کشور و يا ولايت را انعکاس ميدهد که بايد در حفظ و نگهداشت آن جداً کوشيده شود.
وى به آژانس خبرى پژواک گفت که بغلان قدامات بيش از دو هزار ساله دارد، اما با تاسف که مسوولان اطلاعات و فرهنگ تا حال نتوانسته اند که بغلان را مانند ولایات بامیان و غزنی برای مردم افغانستان و جهان معرفی نمایند.
احمدى که سابق استاد پوهنتون ولايت بلخ بود، علاوه مى کند که برخى آبدات تاريخى به شمول کوه شمرق در حالت تخريب قرار دارند و دولت به آن توجه نمى کند.
کوه شمرق در حومۀ شهر پلخمرى مرکز بغلان واقع بوده و در دل کوه یک اسپ بزرگ، یک فیل و يک درخت مرچ سياه (فلفل) در زمان بودايى ها حک گرديده است.
احمدى ميگويد: ((من از آبدۀ تاریخی شمرق دیدن نموده ام که در حالت خوب قرار ندارد و اين اسپ به علت حوادث طبيعى از وسط شکست کرده است.))
اين کارشناس امور فرهنگى گفت که با تاسف که در زمان حکومت طالبان سر و یک پای اين اسپ نيز از بین برده شده است.
احمدى علاوه ميکند که منطقۀ شمرق يک محل ديدنى بوده و نیاز است که هر چه زودتر باسازی گردد.
تپۀ سرخ کوتل در ساحۀ دند غورى شهر پلخمرى نيز از جملۀ آثار دوران بوديزم بوده که پيروان بودا در آنجا عبادت ميکردند.
سلطان على يکتن از متنفذين محل ميگويد که تا يک دهه قبل، مردم دراين ساحه حفريات نموده و يکنوع خشت قديمى را به دست آورده و باخود مى بُردند.
همچنان بر اثر اين کندنکارى ها، چند مغاره و خانه گلى پديد آمده است که با خشت هاى بزرگ ساخته شده است.
اين متنفذ محلى مى افزايد که سرخ کوتل يک ساحۀ وسيع بوده و تا چند سال قبل، مردم از آنجا خاک آنرا براى اعمار منازل انتقال ميدادند، اما بعد از آن پوسته هاى امنيتى ايجاد گرديده و دولت مانع کندنکارى ها مى گردد.
سلطان على ميگويد که ده سال قبل شايعاتى پخش شد که در زيارت هاى قديمى گنج وجود دارد، مردم در زيات امام قطيبه در بغلان مرکزى نيز حفريات نمودند، اما معلوم نشد که از آنجا کدام اثر تاريخى به دست آمد و يا خير!
مطابق ماده نهم فصل اول قانون اساسى کشور، معادن و ساير ذخاير زيرزمينى و آثار باستانى، ملکيت دولت است و حفاظت از ملکيتهاى دولت و نوع استفادۀ درست از ذخاير طبيعى و ساير ملکيت هاى عامه از طريق قانون تنظيم ميشود.
محمد صفدر “محسنی” ریيس شورای ولایتی بغلان نيز میگوید که مکانهای تاریخی در یک ولایت هویت مردم و تاریخی بودن آن را برای جهانیان معرفی مى کند، اما جاى تاسف است که در ١٣ سال گذشته که کمکهاى مالى جهانيان به افغانستان سرازير شد، نه تنها آينکه در بخش باسازی آبده ها توجه صورت نگرفته، بلکه اکثر اين آبدات در حال تخریب است.
همچنان اسدالله “شهباز” عضو شورای ولایتى میگوید که اگر دولت در طول سیزده سال مکان های تاریخی را باسازی میکرد امروز مردم و سياحان خارجی از این ساحات ديدن ميکردند و علاوه برآنکه هويت بغلان به معرفى گرفته ميشد، دولت ازاين درک عايد نيز مى نمود.
وى گفت که اعضای شورای ولایتى دراین مورد بی تفاوت نمانده و این مشکل را با مسوولان اطلاعات فرهنگ بغلان مطرح خواهند کرد.
محمدهمایون “رستمی” آمر اطلاعات ریاست اطلاعات و فرهنگ ولایت بغلان میگوید که در این جای شک نیست که بغلان یکی از ولایات تاریخی است،ریاست اطلاعات فرهنگ کوشش کرده که این مکان ها را حفظ کند و در بعضی مکان ها پوسته های امنیتی نيز ایجاد نموده است .
اما رستمى تصريح کرد که موضوع بازسازی این مکان ها از توان آنها بالا بوده و وزارت اطلاعات و فرهنگ تصميم گیرنده است، زیرا بازسازی چنین مکان ها به افراد مسلکی و هزينۀ زياد نیاز دارد.
در وقت حکومت مجاهدين و طالبان برخى آثار از ساحات تاريخى به شکل خودسرانه کندنکارى و قاچاق شده است، اما بعد از آن با ايجاد پوسته هاى امنيتى، جلو حفريات و قاچاق گرفته شده است.
