کابل (پژواک،٢٩ جدی ٩٣): فیسبوک، شبکۀ خوب و اثرگذار اجتماعى است؛ اما استفادۀ نادرست برخى از کاربران آن، سبب مشکلات گوناگون چون فريب دادن، اذيت مردم و غيره شده است.
استفاده از فیسبوک، در بين شبکۀ هاى اجتماعى چون تويتر، فليکر، لينکدين وغيره بيشتر در افغانستان به خصوص مردم عام مروج است. به همين دليل آژانس خبرى پژواک، در مورد استفاده از فیسبوک، با یکصد تن در شهرکابل مصاحبه انجام داده است.
اکثريت مصاحبه شونده ها، فیسبوک را وسيله خوب ارتباط، به دست آوردن معلومات و افزايش سطح آگاهى مردم خوانده؛ اما شمارى از آنها گفته اند که برخى ها از فیسبوک استفادۀ نادرست میکنند.
يافته هاى پژواک نشان میدهد که استفاده نادرست از فیسبوک، سبب ايجاد مشکلات براى برخى فاميل ها، فريب دادن و اذيت مردم از طريق ساخت حساب کاربری جعلى فیسبوک، دامن زدن به تعصب هاى قومى و گروهى و اعتياد برخى جوانان به استفادۀ بيش از حد از آن شده است.
فیسبوک؛ وسيلۀ مفيد و موثر
هشتاد تن از کاربران فیسبوک در شهر کابل، اين شبکۀ اجتماعى را ستايش نموده و گفته اند که از آن سود برده اند.
سيداحمد يک تن از اين مصاحبه شونده ها گفت که فیسبوک به عنوان شبکۀ اجتماعی که در سراسر جهان میلیون ها کاربر دارد، زمینه تبادل معلومات میان افراد و شناخت دیدگاه ها، فرهنگ ها، دین و سایر ارزش هاى اجتماعی و ملی را فراهم کرده است.
او علاوه کرد: “من ضمن اینکه از طریق فیسبوک تماس مستقیم به دوستانم دارم، می توانم بدون هیچ گونه هراس، محدودیت و سانسور معلومات و دیدگاه خود را آزادنه با دیگران شریک بسازم.”
وی در ادامه افزود: “فیسبوک کمک می کند از وقایعى که در سطح ملی یا بین المللی اتفاق می افتد، در اسرع وقت آگاه شوم؛ چون بسیاری از رسانه ها در افغانستان و رسانه های معتبر بین المللی صفحات فیسبوک دارند و همواره معلومات تازه را در آن نشر می کنند.”
همچنان عبدالسلام جواد، کارمند یکى از موسسات غیردولتى گفت که از طریق فیسبوک معلومات اسلامى را با دوستانش شریک مى کند و از این طریق میتواند که به دین و مردم خود خدمت کند. به باور موصوف اگرکسى بخواهد مى تواند که به طور مثبت از شبکه هاى اجتماعى کارگیرد و وقت خود را به هدر ندهد.
با اين حال، استفاده از فیسبوک براى برخى ها مشکلزا شده است.
حساب کاربری جعلى فیسبوک
سه تن از مصاحبه شونده ها در کنار اينکه فیسبوک را شبکۀ خوب اجتماعى میدانند، میگویند که برخى کاربران آن با ساختن حساب کاربرى جعلى فیسبوک، سبب آزار مردم میشوند.
کرشمه فخرى، خبرنگار رادیوکلید گفت: “چند وقت پیش، شخصی عکسهای یکی از دوستان نزدیکم را پیدا کرده و به نام او یک صفحه ایجاد کرده بود و از این طریق به همه همکاران ما درخواستی پیوستن (friend request) روان میکرد. معلوم نبود کی است؛ اما میتوانم بگویم که نوع بد استفاده از فیسبوک این است که به خاطر عقدههای شخصی تلاش میشود با استفاده از نام و عکس افراد، آنها را نام بد سازند؛ از این ابزار بیشتر بر علیه خانمها ودختر خانمها استفاده مى شود.”
ممتاز بهیر خبرنگار رادیوآشنا گفت که از شبکه هاى اجتماعى به خصوص فیسبوک. بايد براى گسترش روابط، شريک ساختن و به دست آوردن معلومات کار گرفته شود؛ اما برخیها از آن استفاده هاى غلط و نادرست میکنند.
بهير افزود: “یکی از دوستانم یک روز برایم گفت که کسی در فیسبوک او را آزار و اذیت میکند؛ به نام مستعار صفحۀ فیسبوک ساخته و عکسهایش را در فیسبوک نشر میکند؛ او بیچاره بسیار رنج میبرد.”
ضیا بومیا، ژورناليست و مشاور رییس ولسی جرگه گفت: “به نظر من رسانهها (شبکه هاى) اجتماعی که میتوانیم آنرا رسانههای راز یا راز رسانه هم بخوانیم، در ابعاد مختلف زندگی بشری تاثیرگذار بوده است که بیشتر نوعیت استفادۀ آن، به سلیقه کاربران آن ارتباط دارد. رسانه هاى اجتماعى میتواند ماند بهارعرب انقلاب سازی کند، میتواند وسیلۀ خوب تجارت گردد، میتوانند صنف درسی باشد وهمچنان منبع خوب شریک ساختن اطلاعات عمومی وخصوصی باشد. ولی روی همرفته در پهلوی استفاده مثبت آن اگر از سوی کاربران به صورت درست مدیریت نشود، اضرار اجتماعی آنرا نیز نادیده گرفته نمیتوانیم؛ چون در این گونه رسانهها تنها کودهای اخلاق میتواند در آن حرف نخست را بزند.”
او علاوه کرد: “در شرایط کنونی، من خودم شاهد استفاده نادرست از فیسبوک توسط بعضیها هستم که سبب آزار واذیت بعضی دیگر از کاربران میگردد؛ مثلا استفاده از آیدیهای دروغین وگذاشتن بعضی تصاویر و مطالب غیراخلاقی در فضای عمومی که میتواند منحرف کننده و اذیت کننده برای سایر کاربران باشد.”
فریب دادن
دو تن از مصاحبه شونده ها گفته اند که برخى افراد از طريق فیسبوک فريب خورده و دچار مشکلات شده اند.
مهدى ثاقب، نویسنده و ژورناليست آزاد گفت که هرچند شبکه هاى اجتماعى به خصوص فیسبوک براى بلند رفتن سطح آگاهى و دانش بايد استفاده شود؛ اما در برخى موارد بعضى کاربران جوان و کم تجربه اين شبکۀ اجتماعى به بیراهه رفته و حتى فریب خوردهاند.
به گفتۀ وى، دخترى را مى شناسد که از طریق فیسبوک با یک پسر آشنا شده بود. وى گفت که اين دختر و پسر مدتى باهم از اين طریق در تماس بودند؛ اما سپس دید و بازدید مى نمودند و سرانجام پسر به دختر وعده ازدواج را داده بود.
او افزود: “اين پسر دوستش را فریب داد و پس از خوشگذرانى او را ترک کرد.”
منیژه بشردوست نيز گفت که فیسبوک و ساير شبکه هاى اجتماعى، چون هر پدیده جنبه هاى مثبت و منفى دارد. به گفته او، کسانى که از فرهنگ عالى برخوردار باشند، شبکه هاى اجتماعى را منحیث یک وسیله خوب افهام و تفهیم استفاده میکنند و میتوانند به وسیله آن از جهان، پدیده هاى نو، کشفیات جدید و رویدادهاى جالب آگاهى یافته و از دوستانى که در دیار غربت به سر میبرند احوال داشته باشند.
اما او افزود که استفادۀ نادرست از اين وسيله سبب مشکلات نيز میشود.
منيژه گفت: “شاهد داستانى هستم که دو پسر از طريق فیسبوک با يک دختر آشنا شده بودند و هر دو اين دختر را دوست داشتند؛ اما وقتى که هردو پسر از رابطه شان با اين دختر آگاه شدند، گپ شان به برخوردهاى فزیکى و حتى به زندان رفتن رسيد.”
او بدون ارايه جزئيات بيشتر در اين مورد، افزود که دختر يادشده به هر دو پسر وعدۀ ازدواج را داده بود.
اعتیاد به فیسبوک
پنج تن از مصاحبه شونده ها گفته اند که معتاد به استفاده از فیسبوک شده و اين مشکل، بر زندگى آنها اثر منفى گذاشته است.
یک جوان ٢٣ ساله و یک تن از مصاحبه شونده ها که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، گفت: “به حدى به فیسبوک علاقه دارم و معتاد شدم که حتى در بستر خواب تیليفونم را با خود دارم و فیسبوک کارمى کنم و با دوستانم که درخارج و داخل هستند چت مى کنم.”
وى علاوه کرد که به دلیل استفاده زیاد از فیسبوک، دچار سردردی میشود؛ اما چون عادت کرده است نمى تواند آنرا ترک کند.
اين جوان که از صنف دوازدهم فارغ شده و براى امتحان کانکور آمادگى میگيرد، در مورد اينکه استفاده زياد از فیسبوک مانع درس هاى او نمیشود؟ گفت: “من معتاد فیسبوک شده ام؛ اما کوشش میکنم که یک وقت را برای درس خواندن خود اختصاص دهم.”
در همین حال، داکتر ناصر حبیبی استاد پوهنځى روانشناسی پوهنتون کابل، گفت تحقيقات نشان میدهد که استفادۀ بيش از حد از فیسبوک که باعث برهم خوردن خواب استفاده کننده ها شود؛ سبب عقب ماندگى ذهنى شده میتواند.
او علاوه کرد: “هرگاه در استفادۀ آن زیاده روی شود، به شخص معتاد گفته میشود؛ چون به شکل یک اعتیاد داخل شده و خود را مشغول استفاده از آن میسازد. “
مشکلات فامیلى
پنج تن از مصاحبه شونده ها گفته اند که استفاده نادرست از فیسبوک، سبب مشکلات فاميلى آنها شده است.
فرشته ٢٨ ساله گفت: “فیسبوک در زندگی ما مشکلات زیادی را به وجود آورده است و باعث پرخاشگری بین من و شوهرم میشود.”
این خانم در مورد چگونگى استفاده شوهرش از فیسبوک چيزى نگفت اما افزود: “بارها از شوهرم خواستم که دیگر از فیسبوک استفاده نکند؛ اما به گپ هایم گوش نمی کند؛ تا ناوقت شب که برای من بسیار ناراحت کننده است مشغول فیسبوک میباشد.”
خانم دیگرى که از ذکر نام خود خوددارى کرد، گفت که شوهر او نيز از فیسبوک استفاده بيش از حد میکند و اکثر اوقات، از این طريق با دختران در تماس میباشد.
وى افزود: “این کار او ناراحت کننده است برای من، و مشکل ما تا حدى رسيده که يک روز موبايل (تيليفون همراه) شوهرم را ميده کردم.”
دامن زدن به تعصب های قومی و گروهی
پنج تن از مصاحبه شوندها نيز فیسبوک را وسيله خوب کسب و شريک ساختن معلومات و نظريات خوانده؛ اما گفتهاند که برخى مردم از طريق آن، به تعصب هاى قومى و گروهى دامن مى زنند.
زینب کارمند یکى از موسسات غیردولتى گفت که “افراد مغرض”، از طريق فیسبوک به تعصب هاى قومى دامن می زنند و به وحدت ملى صدمه می رسانند.
او افزود: “ممکن در انتخابات سال روان شاهد این گونه عملکردها بوده باشید، افراد و اشخاص وابسته به نامزدان و گروه هاى خاص در صفحات فیسبوک خود، به یک دیگر توهین مى نمودند؛ معلومات و تصاویر غلط را نشر مى کردند و میان مردم یک نوع تفرقه را ایجاد کرده بودند، تاحدى که میان تعداد زیاد مردم تعصب زبانى ایجاد شده بود.”
فرشاد، کارمند یکى از موسسات غیر دولتى نیز گفت: “مثال زنده آن که خیلی باعث دردسرها هم شد، موضوع انتخابات ریاست جمهوری بود که بسیارى از دوستان ما به حمایت از یک کاندید، به کاندید و هوادران آن دشنام داده خود را پیروز انتحابات و برتر از قوم دیگر میدانستند؛ درنتیجه بین دوستان فاصله ایجاد گردیده بود.”
جلوگیری از کاربرد نادرست
مجيب خلوتگر رييس اجرايى نهاد حمايت کننده رسانه هاى آزاد افغانستان (نى) گفت که فیسبوک یک رسانۀ اجتماعی است و براى جلوگيرى از استفاده نادرست آن، بايد “فرهنگ سازى” شود.
اما او افزود که ايجاد فرهنگ استفاده درست از شبکه هاى اجتماعى، به زمان زياد نياز دارد؛ زيرا فرهنگ به خودی خود و به اثر تجربه و کار ساخته می شود.
به باور خلوتگر، حکومت و ديگر نهادهاى ذيربط، تنها میتوانند تسهيل کننده اين فرآيند که شامل آموزش و غيره میشود، باشند.
نجیبه مرام رییس نشرات وزارت اطلاعات و فرهنگ، به آژانس خبری پژواک گفت که فیسبوک، يک پیشرفت علمی و تخنیکی در جهان میباشد و وسيله خوب آگاهى مردم از وقايع است.
او درحاليکه میگفت استفاده از فیسبوک و ساير شبکه هاى اجتماعی، بايد از ديد مثبت ديده شود؛ خاطرنشان کرد که استفاده سوء از آن، دور از فرهنگ استفاده از همچو شبکه ها است.
به گفته او، وزارت اطلاعات و فرهنگ در نظر دارد که براى جلوگيرى از استفاده نادرست از شبکه هاى اجتماعى، اقداماتى داشته باشد؛ اما او در مورد جزئيات ارايه نکرد.
GET IN TOUCH
NEWSLETTER
SUGGEST A STORY
PAJHWOK MOBILE APP