کابل (پژواک،١٠ حوت٩٣): يافته هاى آژانس خبرى پژواک نشان ميدهد که اکثريت کارمندان ديپلمات وزارت خارجه را فرزندان و وابستگان مقامات حکومتى و اعضاى شوراى ملى تشکيل ميدهند، که بدون درنظرداشت معيارهاى استخدام، دراين وزارت به وظايف گماشته شده اند.
براساس اين يافته ها، اکثريت فرزندان و نزديکان مقامات حکومتى و اعضاى شوراى ملى فعلى و قبلى، پس از استخدام در پُست هاى کليدى وزارت خارجه، به شکل عاجل به سفارت های افغانستان مقيم کشورهای خارج فرستاده شده و اکثر شان پناهندگى سياسى نيز گرفته اند.
اين درحالى است که براساس ماده ٦٠ قانون کارمندان دولت در وزارت امور خارجه؛ معيارهاى گزينش و نحوۀ استخدام، داشتن سندتحصيلى حداقل ليسانس ترجيحاً در رشته هاى حقوق، علوم سياسى، اقتصاد وتجارت، ژورناليزم، اداره و مديرت و يا سايررشته هاى تخصصى مورد نياز وزارت ميباشد.
داشتن حداقل ٢١و حداکثر٣٥ سال (شخص ٣٥ ساله بايد داراى سندفراغت ماسترى و يا دوکتورا باشد)، عدم موجوديت اسم متقاضى استخدام در ليست سياه وزارت، تحرير و تکلم به زبانهاى رسمى ملى (درى و پشتو)، داشتن سنداقلاً ٤٥٠ نمره درامتحان انگليسى (تافل) و يا اقلاً نمره موازى در انگليسى (اى ليتس) ويا سپرى نمودن امتحان انگليسى مشابه، معيارهاى ديگر گزينش کارمندان وزارت خارجه را تشکيل ميدهد.
داشتن مهارت کافى در استعمال کمپيوتر و ساير ابزارهاى تکنالوژى جديد، عدم آلودگى به فساد اخلاقى و اعتياد به مواد مخدر و غيره، سپرى نمودن موفقانه امتحان کانکور ورودى و سايرمراحل استخدام در وزارت نيز شامل اين معيارها است.
براساس اين ماده، متقاضى استخدام کاربه عنوان کارمند ديپلمات مسلکى، بعداز سپرى نمودن موفقانۀ مراحل ذيل، شامل کادر وزارت خارجه ميگردد.
اين مراحل را امتحان ورودى تحريرى کانکور، مصاحبه، تصديق امنيتى، تکميل دورۀ کار عملى و فراغت از انستيتيوت وزارت خارجه احتوا ميکند.
اما در دورۀ حکومتدارى ١٣ساله حامدکرزى؛ به شمول کاکايش (عزيز الله کرزى)، پسران دو معاون وى، تعداد زيادى از نزديکان و پسران مقامات حکومتى و اعضاى شوراى ملى، بدون در نظرداشت اصل شايسته سالارى براساس وابستگى هاى قومى، سمتى وغيره سليقه هاى شخصى؛ اقارب و نزديکان مقامات حکومتى، اعضاى شوراى ملى و شخصيتهاى جهادى و سياسى، به عنوان کارمند وزارت خارجه بدون رقابت آزاد و معيارهاى گزينش استخدام گرديده اند.
اديب فهيم پسر بزرگ مارشال محمدقسيم فهيم معاون اول سابق رييس جمهور، درسال ٢٠١١ ميلادى به حيث معاون رياست امور اقتصادى وزارت خارجه تعيين گرديد و در اوايل ٢٠١٣ به صفت رييس رياست دوم سياسی این وزارت مقرر شد.
رياست دوم سياسی وزارت خارجه، از جمله رياست های با اهميتی است که با سفارت های مربوط به حوزۀ آن رياست مقيم در کابل، تأمين رابطه میکند و فعاليت های سفارت های افغانستان مقيم در کشورهای شرق ميانه و افريقا را رهبری مينمايد؛ اديب فهيم پس از درگذشت پدرش در سال ٢٠١٤ از سمتش در وزارت امور خارجه استعفا داد.
اما تقی خليلی پسربزرگ کريم خليلى معاون دوم رييس جمهور پيشين، از جمله پسران مقامات است که از ١٣ سال بدينسو به حيث ديپلمات در وزارت خارجه ايفاى وظيفه ميکند. وى دربخشهاى مختلف اين وزارت به شمول معاون اول سفير افغانستان در امريکا ومعاون نماينده دايمى افغانستان درسازمان ملل ايفاى وظيفه کرده است.
وى با روى کار آمدن حکومت وحدت ملى، به صفت سفير افغانستان در آذربايجان، بدون اينکه پس از ختم هر وظيفه رسمی در سفارت ها و نمايندگی های سياسی، سه سال را در وزارت امورخارجه اجرای وظيفه نمايد، تعيين گرديده است.
گفته ميشودکه تقی خليلی، با استفاده از فرصت های پيش آمده در امريکا، تمامی اعضای خانواده اش را با امکانات دست داشتۀ سفارت افغانستان در واشنگتن، به کانادا فرستاد که پناهندگی شان از سوی آن کشور پذيرفته شده است.
منابع موثق ميگويند که اکثر کارمندان بخصوص کارمندان ديپلمات وزارت خارجه، فرزندان و وابستگان مقامات دولتى بوده که بدون درنظرداشت معيارهاى استخدام و سپرى نمودن امتحان، دراين وزارت گماشته شده اند.
عزيزالله کرزى کاکاى حامد کرزى
پسرمحمديونس قانونى رييس پيشين ولسى جرگه و معاون اول اسبق رييس جمهور
پسرعمرداوودزى وزير پيشين امورداخله
پسران داوود کلکانى عضوولسى جرگه
دخترقاضى راحله عضو ولسى جرگه
پسر ظاهرعظيمى سخنگوى وزارت دفاع ملى
برادر حميده احمدزى عضو ولسى جرگه
پسر سيدحسين انورى عضوسابق ولسى جرگه
برادر انوارالحق احدى وزير پيشين تجارت و صنايع
برادر فاروق وردک وزيرسابق معارف
پسرقيام الدين کشاف رييس شوراى علماى افغانستان
صديق صاحب زاده پسر و شگوفه صاحب زاده دختر محى الدين صاحب زاده رييس ادارى وزارت خارجه
پسر محمدعبدُه عضو ولسى جرگه
برادر قدرت الله ذکى عضو ولسى جرگه
دختر نظيفه ذکى عضو ولسى جرگه
برادرزاده عبدرب الرسول سياف از رهبران جهادى و عضو سابق ولسى جرگه
دختر و داماد نور اکبرى عضو پيشين ولسى جرگه
همسر نيلوفر ابراهيمى عضو ولسى جرگه
خواهر فوزيه رووفى عضو ولسى جرگه
برادر آرين يون عضو ولسى جرگه
دختر آمنه افضلى وزير پيشين کار و امور اجتماعى
پسر محمداسحق الکو لوى څارنوال
دو دختر توريالى ويسا سرپرست ولايت کندهار
يکى منبع ديگر، به آژانس پژواک گفت که تعداد ديگرى از نزديکان مقامات نيز در وزارت امور خارجه و برخى سفارتخانه ها در خارج وظيفه دارند.
پسر ياور ضراراحمد عثمانى وزير پيشين امور خارجه، در قنسلگرى استانبول؛ برادر عبدالرووف ابراهيمى رييس ولسى جرگه، در دهلى؛ برادر ننگيالى وکيل کندهار و برادر قوماندانى امنيۀ ننگرهار، در کانادا وظيفه دارند.
منبع افزود که عبدالله سلام برادرزادۀ انجنير ابراهيم مقام پيشين امنيت ملى، در مسکو؛ احمدشاه ابدالى برادر سفير افغانستان در هند در نمايندگى سياسى استانبول؛ و مجيد کرزى برادرزادۀ حامد کرزى رييس جمهور پيشين نيز در يکى از سفارت ها وظيفه دارد.
ذبيح الله مجددى پسر صبغت الله مجددى رييس جمهور پيشن، سفير در امارات متحدۀ عربى؛ و پسر پيرگيلانى رهبر حزب محاذ، سفير افغانستان در اردن سفير بود.
برادرزادۀ نجرابى وکيل کاپيسا، در سفارت دبى؛ پسر صادق مدبر، در دبى؛ انيسه اکبرى نواسۀ نوراکبرى، در نيويارک؛ فريد بهمن خسر جاويد لودين، در کانادا؛ و دختر حبيبه سادات يکى از وکلاى هلمند با وجودى که تاکنون فارغ نشده، در يکى از سفارتخانه ها وظيفه دارد.
پسر جنرال جرئت نيز يکى از کارمندان وزارت امور خارجه ميباشد.
يما قريشى برادر زينت کرزى خانم حامد کرزى رييس پيشين افغانستان، در واشنگتن؛ همايون کامگار خسربُرۀ سپنتا ؛ برادر حضرت على وکيل ولسى جرگه، در دبى؛ پسر اسماعيل خان، پسر داکتر مشاهد نيز در سفارت خانه ها وظيفه دارند ، نواسۀ محمدظاهر شاه پيشين، از ده سال گذشته بدينسو در سفارت افغانستان در ايتاليا وظيفه دارد.
پسر عبدالله وردک والى پيشين لوگر، برادر عبدالجبار نعيمى والى خوست، سکرتر سفارت افغانستان در بلجيم ميباشد.
منبع افزوده است که بيشترين تعداد آنها به اساس واسطۀ مقامات بلندرتبۀ حکومتى و وکلاى شوراى ملى، بدون امتحان و ارزيابى در دورۀ وزارت ضراراحمد عثمانى در کشورهاى خارجى گماشته شده اند.
علاوه بر اين، گفته ميشود که منيژه باخترى از پنج سال گذشته بدينسو، به حيث سفير در ناروى؛ ظاهر طنين از ١٠ سال گذشته بدينسو، به حيث نمايندۀ دايمى افغانستان در ملل متحد؛ ننگيالى طرزى از ١٣ سال گذشته بدينسو در جينوا؛ عزيزالله کرزى از ٥ سال بدينسو در مسکو؛ خليلى از ١٤ سال بدينسو در اسپانيه؛ اسد عمر از پنج سال بدينسو در فرانسه؛ جيحون از چهار سال گذشته در استراليا و از چهار سال بدينسو در ترکيه سفير است و داکتر فاطمى از چهار سال گذشته بدينسو به حيث سفير افغانستان در جاپان ايفاى وظيفه ميکند.
درکنار اين افراد، تعداد زيادى از پسران و وابستگان مقامات ديگر حکومتى و اعضاى شوراى ملى نيز هستند که بدون در نظرداشت اصل شايستگى و طى نمودن پروسه رقابت آزاد(امتحان)، در وزارت خارجه استخدام گرديده اند.
به گفته يک منبع وزارت خارجه، فريد کاظمی که در گذشته سکرتر رييس دارالانشای ولسی جرگه بود و مجتبی کارمند سابق در اداره امور، بدون امتحان دراين وزارت تقرر يافته است.
عبدالقادر ځاځى رييس کميسيون امور بين المللى ولسى جرگه، به پژواک گفت يکى از عوامل بزرگى که در ١٣ سال گذشته که پاليسى و ديپلماسى خارجى افغانستان کارا نبوده، موجوديت پسران و وابستگان مقامات دولتى و واسطه دار و ديپلمات هاى غيرمسلکى بوده، که حتى تعدادى آنها از صنف دوازده فارغ هستند.
وى افزود: “براساس راپورهاى ما، افراد غيرمسلکى دراين مدت در وزارت خارجه استخدام شده که حتى در ميان آنان داکترطبى، انجنيران و مهندسان با واسطه و روابط به وظايف گماشته شده اند، که تعدادى از اين افراد به عنوان سفير و ديپلمات در سفارتخانه هاى افغانستان در خارج نيز تقرر يافته اند؛ همچنان افرادى وجود دارندکه نزديک به هشتاد ساله اند و خلاف عرف ديپلماتيک سفير ميباشند.”
ځاځى علاوه کردکه کميسيون امور بين المللى ولسى جرگه، ليست اين افراد را ترتيب کرده و به صلاح الدين ربانى وزير جديد امورخارجه گفته شده که بايد در ظرف سه ماه، تغييرات و اصلاحات لازم دراين وزارت به ميان آورد و اگر وزيرخارجه در اين مدت اصلاحات به ميان نياورد، کميسيون امور بين المللى ولسى جرگه، طبق صلاحيتهاى قانونى خود دراين زمينه عمل خواهد کرد.
به گفته وى، براساس اطلاعات کميسيون اموربين المللى ولسى جرگه، بيش از ١٠٠ تن از افرادى که درجۀ بکلوريا (١٢پاس) دارند، درپُست هاى کليدى وزارت و يا به عنوان ديپلمات در سفارتخانه هاى افغانستان مقيم خارج مقرر گرديده، که خلاف قانون ديپلماسى است و حدود ٢٠٠ تن ديگر، بدون در نظرداشت معيارها به حيث ديپلمات گماشته شده اند.
تعداد ديگرى از اعضاى ولسى جرگه نيز ميگويند که نيمى از اعضاى شوراى ملى، اعضاى خانواده و يا نزديکان خود را در وزارت خارجه مقرر نموده اند.
به گفتۀ آنها، در هرنمايندگى افغانستان مقيم خارج، يک و يا چندتن از باشندگان ولايت پنجشير در زمانيکه داکترعبدالله وزيرخارجه بود، به حيث کارمند ديپلمات کار ميکرد.
آنها ميگويند که در سفارتخانه هاى افغانستان در اروپا و امريکا، اکثريت مطلق کارمندان محلى، وابستگان مقامات دولتى هستند و به استثناى افراد پايين رتبه، ديگر هيچ مقام اين وزارت نيست که يک و يا چندتن از اعضاى خانوادۀ خود را دراين وزارت مقرر نکرده باشد.
اين اعضاى جرگه مى افزايند که وزارت خارجه، به اداره اى از قاچاق انسان مبدل گرديده که ازطريق پاسپورت سياسى و دولتى، افراد را به بيرون از کشور ميفرستد؛ به نام خانوادۀ قيس حسن عضو ولسى جرگه، تعدادى به ايتاليا فرستاده شده و رييس پارلمانى وزارت امورخارجه، اين کارش بود و از وکلا خواستار حمايت شده بود، که در نتيجه در لاس انجلس، به عنوان جنرال قنسل مقرر شد.
عتيق الله عاطفمل معين ادارى وزارت خارجه نيز تاييد کرد که در ١٣سال گذشته، افراد براساس وابستگى ها تعيين گرديده؛ اما گفت که استخدام افراد نزديک به مقامات بلندپايه در تمام ادارات دولتى، يک امرعادى بوده که وزارت خارجه نيز نميتواند به دور از آن باشد.
وى علاوه کردکه در گذشته، يکتعداد افراد بدون امتحان با واسطۀ مقامات دولتى، در اين وزارت جذب شدند و از اين موضوع چشمپوشی نمیشود.
اما عاطفمل افزود: “با روى کارآمدن رهبرى جديد دروزارت خارجه، ما چنين موارد را ارزيابى کرديم و رييس جمهور نيز هدايت داده بود که اين موارد را بررسى کنيم؛ ما بررسى هاى خود را تکميل کرديم و گزارش مکمل آنرا به رييس جمهور تسليم نموديم.”
معين ادارى وزارت خارجه تصريح کرد که بسيار زود در اين مورد تصميم گرفته می شود و افراديکه بدون تکميل معيارهاى وزارت و يا نمايندگى افغانستان درخارج، مقررشده اند و کار به اهلش سپرده نشده و يا مشکل ديگر ى وجود داشته باشد، در مورد آن تصميم گرفته ميشود.
در کنار اينکه وابستگان مقامات حکومتى و اعضاى شوراى ملى در اين وزارت تقرر يافته؛ داکترعبدالله، رنگين دادفرسپنتا، زلمى رسول و ضراراحمدعثمانى که به عنوان وزيران خارجه دراين ١٣سال ايفاى وظيفه نموده اند، هرکدام در دوره هاى شان، نزديکان خود را در وزارت خارجه مقرر کرده اند.
در موارد تازه، شعيب حبيبی معاون رياست دفتر، نجيب آقا فهيم رييس پاليسی و استراتيژی، فهيم کوهدامنی سخنگوى سياف، حامد حيدری خبرنگار اسبق تلويزيون “طلوع”، فهيم عبرت، احمدرشادکوهستانى و شمار ديگرى از افراد، به حيث کارمندان وزارت؛ و سراج الحق سراج به حيث معاون سخنگوى وزارت از سوی ضراراحمد عثمانی، بدون تکميل معيار و اخذ امتحان شموليت، گماشته شده اند.
گفته ميشود زمانيکه عثمانی در وزارت های امور داخله و مبارزه با مواد مخدر اجرای وظيفه می کرد، فهيم مشاور وى در اين دو وزارت بود؛ اما زمانيکه عثمانی به حيث وزير امور خارجه گماشته شد، برای مشاور خويش يک بست ديگری به نام “رياست پاليسی” در تشکيل وزارت خارجه ايجاد کرد.
همچنان حامد حيدری در زمانى که عثمانی وزير مبارزه با مواد مخدر بود، مشاور اين وزارت بود، که به گفتۀ کارمندان وزارت خارجه، بسيار کم پابند حاضری است.
اما سراج الحق سراج معاون سخنگوی وزارت خارجه گفت که نظر به صلاحيت های قانونی و لزوم ديد وزير خارجه، درسالهاى گذشته شماری افراد دراين وزارت استخدام شده اند.
وى در مورد اينکه در گذشته چه تعداد افراد، بدون تکميل معيار و ندادن امتحان در اين وزارت تقرر يافته اند؟ چيزی نگفت؛ اما افزود که پس از اين نظر به پاليسی جديد، افرادی که مقرر می شوند، بايد سند پوهنځی های ژورناليزم، ادبيات، اقتصاد و حقوق را به دست داشته باشند و بعد از اين، متقاضيان پس از امتحان شفاف تحريری و تقريری، منحيث کارمند مقرر ميگردند.
اما به باور برخى آگاهان امور، يکى ازدلايل ناکارايى وزارت خارجه و برخى سفارتخانه هاى افغانستان مقيم کشورهاى خارج، ريشه درمقررى هايى دارد که بدون درنظرداشت اصل شايستگى صورت گرفته است.
درچندسال گذشته، مشاجره هاى لفظى و درگيرى فزيکى ميان بعضى سفيران افغانستان مقيم خارج با وابستگان مقامات دولتى نيز رسانه يى شده است. سه سال قبل مشاجرۀ لفظى و درگيرى فزيکى ميان اکليل حکيمى سفيرافغانستان در امريکا و هارون الکو (پسر اسحق الکو لوى څارنوال) مستشار آن سفارت، به بحثهاى داغ مبدل گرديد و گفته هايى وجود داشت که اکليل حکيمى، ازسوى هارون الکو مورد لت و کوب قرار گرفته بود.
درعين حال پسر قيام الدين کشاف رييس شوراى علماى افغانستان نيز که در عربستان سعودى به عنوان ديپلمات گماشته شده بود، بعداز مشاجره با سفير، به هنگرى رفت و درآنجا نيز با سفير بارها مشاجره نموده است.
اين درحالى است که صلاح الدين ربانی وزير جديد امورخارجه، ماه گذشته حين اخذ راى اعتماد از ولسى جرگه، تعهدسپرد که اصلاحات لازم را در اين وزارت به ميان میآورد.
وى گفت: “وقتى که ما تعهد کار در حوزۀ کارى خود ميکنيم، منظور ما تعهد به کدام گروه و جريان سياسى خاص نيست؛ تعهد ما به حيث مسوولان؛ به کشور، مردم، ارزش هاى دينى و منافع ملى و صداقت کارى است و ميتوانيم اين روحيه را در وزارت خارجه به وجود آوريم.”
به گفتۀ ربانی؛ سپردن کار به اهل آن، تدوين ميکانيزم مؤثر برای نظارت دوامدار از نمايندگی هاى سياسی، گسترش ظرفيت کاری و توجه به بيشتر شدن فعاليت هاى زنان در همه سطوح، از کارهاى او خواهد بود.
وزير امور خارجه تعهد و تخصص را در پيشبُرد سياست خارجی کشور مهم و ارزنده دانسته، اظهار داشت: “بدون شک، وزارت امور خارجه به افراد شايسته و کدرهای متعهد و متخصص نياز دارد؛ بايد تعهد به مردم کشور، منافع ملی و باورهای دينی، اساس فعاليت های مان را در سال های آينده تشکيل بدهد؛ وعده می سپارم که من و همکارانم تلاش خواهيم کرد تا اين روحيه را در وزارت امور خارجه هرچه بيشتر تقويت نماييم.”
وی خاطرنشان ساخت؛ همانطورى که نيروهای امنيتی به هدف تأمين امنيت و حمايت از تماميت ارضی کشور جانفشانی می کنند، دست اندرکاران سياست خارجی کشور و کارمندان وزارت امور خارجه نيز بايد در عرصه های سياسی و بين المللی با مسووليت پذيری، تعهد و صداقت در راستای تقويت جايگاه مناسب افغانستان، کار و فعاليت خستگی ناپذير نمايند.
وزارت خارجه در هرکشور به عنوان عالى ترين نهاد در زمينۀ تامين سياست خارجى فعاليت ميکند، اين وزارت درکنار وظايف ديگر، نهادى است که حافظ منافع ملى و اتباع آن کشور در محيط خارج به شمار ميرود.
براساس ماده پنجم قانون کارکنان خدمات ديپلماتيک و قنسلی و با درنظرداشت اصل شايسته سالاری و سياست کادری؛ وزارت امور خارجۀ کشور جهت استخدام جوانان مستعد و نخبگان واجد شرايط، هر سال امتحان کانکور را برگزار میکند، که بايد جوانان ازطريق پروسۀ رقابت آزاد، به اين وزارت استخدام شوند.
گفتنى است که در ٣١ اسد سال روان، ١٣٣٠ تن براى جذب در٥٠ پُست مختلف وزارت امور خارجه، درحالى در امتحان شموليت شرکت کردند که قبلاً يکتعداد افراد، بدون امتحان در کرسى هاى اين وزارت راه يافته اند.
درحاليکه از جمله افرادى که در امتحان شموليت شرکت نموده بودند، مصاحبه هاى ده ها تن آنان تمام شده و منتظر مكتوب مقررى هستند؛ اما گفته ميشودکه به عوض آنان نزديکان مقبل عثمانى وزير سابق خارجه و وابستگان مقامات حکومتى و اعضاى شوراى ملى، تقرر يافته اند.
