چاريکار (پژواک، ٢دلو ٩٥): افراد داراى معلوليت در پروان، از نقض حقوق شان در بخش هاى استخدام در اداره ها، در نظر گرفتن سهولت هاى لازم حين طراحى ساختمان ها براى آنان، سهميه حج و غيره شکايت دارند.
براساس قانون حقوق و امتيازات معلولين، بازماندگان شهدا و مفقودين؛ معلول شخصى است که بنا به ضايعۀ جسمى، حسى، ارثى، ذهنى و روانى، سلامت و کارايى خود را طورى از دست داده باشد که موجب کاهش توانمندى شخص در عرصه هاى اجتماعى و اقتصادى گردد.
حقوق و امتيازات افراد داراى معلوليت در همين قانون مشخص شده است؛ اما معلولين در پروان شکايت دارند که مسوولان به عملى شدن برخی مواد این قانون توجه نکرده اند.
مقام ها در ولايت پروان برخى اين مشکلات را مى پذيرند؛ اما مى گويند تلاش دارند که تمام سهولت هاى لازم مطابق قانون براى افراد داراى معلوليت را فراهم سازند.
استخدام
در ماده ٢٢ قانون حقوق و امتيازات معلولين آمده است: «حکومت حداقل سه فيصد سهميه استخدام معلولين واجد شرايط را در صورت تقاضاى خود آنها مطابق احکام قانون، در وزارت ها و ادارات دولتى در نظر مى گيرد.»
فضل الدین ٢٥ ساله باشنده منطقۀ دولانۀ مرکز پروان که در سال ١٣٧٨ حين فرار از جنگ به منطقۀ امن، از اثر اصابت بمب، چشم راستش را از دست داده است، به آژانس خبرى پژواک گفت که دو سال پيش از صنف دوازدهم فارغ شده، با کمپيوتر بلديت دارد و لسان انگليسى را نيز فرا گرفته؛ اما نتوانسته در اين دو سال براى خود کار پيدا کند.
به گفته او، بعد از آن که به چندين اداره براى يافتن کار مراجعه کرد و پذيرفته نشد، سخت نااميد و مايوس شد و سند فراغت صنف دوازدهم با تقديرنامه هايى که از کورس هاى انگليسى و کمپيوتر دريافت کرد بود را، پاره کرد.
فضل الدین که سخت از مشکلات اقتصادى شکايت مى کرد، افزود: «به هر اداره که مراجعه کنید باید یا واسط داشته باشید و یا پول بدهید که شامل وظیفه شوید، می خواستم که معلم شوم، هر قدر کوشش کردم مرا نگرفتند.»
وی در مورد مشکلات اقتصادى خانواده اش گفت: «روزانه ما یک وقت نان می خوریم، امکانات اقتصادی ما ضعیف است، مجبور هستیم، ماهانه سه هزار افغانی کرايه خانه می دهیم، یک سال از عروسی ام میشه، قرضدار شده ایم، بسیار به مشکل زندگی خوده پیش می بریم.»
مشتری دانش باشنده قریۀ چينکی علیاى ولسوالی سیدخیل پروان که پاهايش در عمر دو سالگى از اثر بيمارى فلج اطفال فلج شده و بعد از فراغت صنف دوازدهم از نُه سال به اين طرف به حيث معلم در لیسه امیر رحمان شهید سيدخيل کار مى کند، گفت که براى يافتن کار مشکلات زياد را تحمل کرده است.
او که ٣٤ سال سن دارد و به کمک عصا راه می رود افزود: «در یکی از ادارات رفتم می خواستم که معلم شوم، به مه گفت برو بچیم به جورها کار پیدا نمیشه تو خو معلول هستی؛ بسیار پریشان شدم.»
عبدالحکیم همدرد ريیس شورای اجتماعی اشخاص دارای معلولیت پروان که ٤٥ سال سن دارد و هر دو پايش را در ٢١ سالگى در انفجار ماين از دست داده است، نيز گفت که معلولين توانمند و تحصيل کرده در اين ولايت وجود دارند؛ اما تنها چند تن محدود آنها به حيث مامور دولت توظيف شده اند.
همدرد افزود که زمانى هر دو پاهايش را از دست داد که از صنف دوازدهم فارغ شده بود؛ اما حادثه انفجار ماين جاسازى شده زمان تجاوز روس ها بر افغانستان، برنامه هاى زندگى او را بر هم زد و اکنون با مشکلات زندگى اش را سپرى مى کند. وى از مسوولان خواست که در تحقق حقوق افراد داراى معلوليت کوشا باشند و در استخدام کارمندان مطابق ماده ٢٢ قانون حقوق و امتيازات افراد دارى معلوليت عمل کنند.
وکیل احمد سهیل که حدود سه ماه پيش به حيث رییس کار، امور، اجتماعی، شهدا و معلولین پروان تقرر يافته، گفت که ٥١٤٠ تن از افراد داراى معلوليت در اين ولايت ثبت شده است.
به گفته او رقم دقیق افراد دارای معلولیت را که در اداره هاى ولایتی کار می کنند ندارد؛ اما گفته مى تواند که تعداد کارمندان معلول در پروان، درحالى به نيم درصد هم نمى رسد که برخى افراد داراى معلوليت اين ولايت، توانايى کار را دارند.
سهيل، رقم معلولينى را که توانايى هاى کار را دارند نيز مشخص نکرد و گفت که شناسايى افراد داراى معلوليت را که در اداره ها استخدام شده اند، حدود يک هفته پيش آغاز کرده است.
وى مراعات نکردن ماده ٢٢ قانون حقوق و امتيازات معلولين را جفا در حق معلولين خواند و گفت که برعلاوۀ اين ماده، مواد اين قانون در بخش ايجاد سهولت هاى لازم براى معلولين در ساختمانها، سهميه رفتن به عربستان سعودى براى اداى فريضه حج و غيره نيز نقض مى شود.
موصوف افزود که مى خواهد در تفاهم با ساير اداره ها براى تحقق حقوق افراد داراى معلوليت که در بخش هاى مختلف به خصوص استخدام نقض مى شوند، اقدام کند.
اما شاه ولی شاهد معاون ولایت گفت در استخدام، به معلولينى که توانايى کار را داشته و مطابق قانون واجد شرایط کار باشند، نسبت به ديگران ترجيح داده مى شود.
به گفتۀ او درخواست کار معلولى که واجد شرايط کار باشد، در اداره ها رد نمى شود.
شاهد در مورد فضل الدین گفت: «تا اینکه به رسانه ها شکایت کند، یک بار به کمیتۀ شکایات تعیينات ولایت می گفت، به مه می گفت و یا به والی صاحب می گفت که رشوت می گيرند یا واسطه ندارم؛ بیش از سه صد مامور و معلم در مکاتب داریم، کل آنها به رشوت مقرر نشده، ممکن در بعضی بخش هایش فساد پیش آمده باشد از دید ما پنهان، و همین برادر فضل الدين در همان وقت و شرایط که امتحان گرفته میشد، باید شرکت می کرد.”
نبود سهولت هاى لازم در ساختمان ها
در ماده ٢٥ قانون حقوق و امتيازات معلولين، بازماندگان شهدا و مفقودين آمده است که وزارت ها، ادارات دولتى و ساير مراجع، حين طراحى ساختمان ها، اماکن، تفريحگاه ها، ورزشگاه ها و معابر عمومى، ترانسپورت و تکنالوژى سهولت هاى لازم را غرض استفادۀ معلولين فراهم مى نمايند.
اما افراد داراى معلوليت در پروان مى گويند که اين ماده نيز در نظر گرفته نمى شود.
همدرد گفت بنا بر مسووليتى که به عنوان ريیس شورای اجتماعی اشخاص دارای معلولیت دارد، زياد به اداره هاى دولتى مى رود؛ اما از اينکه در ساختمان ها سهولت هاى لازم براى معلولين در نظر گرفته نشده، به مشکل در زينه هاى اداره ها رفت و آمد مى کند.
او افزود: «تنها مه نیستم که در ساختمان بالا شده نمی توانم، مثل مه صدها معلول است که پاهايش قطع شده و در ساختمان های ساخته شده در پروان، بالا و پایين شدن برایش مشکل است؛ زمانى که ساختمان ها ساخته ميشد، مسوول همان اداره در نظر نگرفته که به معلولین هم یک راه ساخته شود تا به سهولت رفت و آمد کنند… اما بعضى اوقات مردم ما را کمک می کنند، ما را از دست می گيرند و بغل کرده بالا می کنند.»
خانم مشتری دانش که به کمک عصا راه مى رود و معلم در مکتب چينکى مى باشد، نيز گفت: «مکتب چينکی راه زینه ندارد، بسیار به مشکل می روم و بسیار علاقه دارم که ریاست کار و امور اجتماعی بروم، مگر راه زينه های بسیار بلند دارد، رفته نمی توانم.»
محمد آغا ٤٠ ساله باشنده قریه اشترکر ولسوالى سیدخیل که در هجده سالگى در انفجار ماين کنار جاده هر دو پايش را از دست داده و براى پيدا کردن لقمه نانى براى خانواده هشت نفرى خود بوت دوزى مى کند، نيز شکايت مشابه داشت.
او که با کمک دستانش راه مى رود، گفت زمانى که براى گرفتن سالانه ٦٠ هزار افغانى حقوق معلوليت خود که دولت به وى مى دهد، به نمايندگى باختر بانک در چاريکار مرکز اين ولايت مى رود، در بالا شدن زينه هاى ساختمان اين نمايندگى محتاج کمک ديگران مى باشد.
او افزود: «مردم دلسوزى مى کنند و مرا در زينه ها بالا مى کند… در باختر بانک ازدحام مى باشد، چندین روز بخاطر گرفتن حقوق سالانه خود به بانک مى روم.»
شاه ولی شاهد معاون ولایت پروان گفت در ساختمان هاى دولتى که قبلا ساخته شده سهولت ها براى معلولين در نظر گرفته نشده؛ اما در ساختمان هايى که در دو سال اخير ساخته شده، چون ساختمان شوراى ولايتى و شاروالى اين سهولت ها در نظر گرفته شده است. او افزود در ساختمان هايى که در آينده ساخته مى شود نيز اين سهولت ها در نظر گرفته خواهد شد.
همچنان معاون ولایت پروان، تاييد کرد که ساختمان نمايندگى باختر بانک در اين ولايت، براى معلولين معيارى نيست و غرفه هاى کم دارد؛ اما تلاش مى کند تا با انتقال اين نمايندگى به ساختمان ديگر، اين مشکل حل شود.
سهميه حج
به اساس ماده سى و سوم قانون حقوق و امتيازات معلولين، حکومت موظف است تا از سهميه حجاجى که رسماً به حيث مهمان با قبول مصارف از طرف کشورها و موسسات اسلامى جهت اداى فريضه حج دعوت مى شوند، پنج در صد آن را براى معلولين واجد شرايط در نظر بگيرد.
همدرد ريیس شورای اجتماعی اشخاص دارای معلولیت پروان شکايت نموده گفت که در سال روان، ده نفر از معلولین تقاضاى سفر به عربستان سعودى براى اداى فريضۀ حج را کرده بودند؛ اما تنها پنج تن آنها آن هم در بدل پرداخت پول پذيرفته شدند.
معراج الدین ماجد ريیس ارشاد، حج و اوقاف پروان گفت که در سال ١٣٩٥ از پروان کسى به مصرف کشورها و يا موسسات اسلامى براى اداى فريضۀ حج به سعودى نرفته است.
او نيز تاييد کرد که در اين سال، در کل از جمع ٥٢٣ تنى که از اين ولايت براى حج به سعودى رفته بودند، پنج تن را معلولين تشکيل مى داد.
وى افزود به اساس سهميه اى که وزارت ارشاد، حج و اوقاف براى پروان مشخص نموده، سالانه بايد پنج تن از افراد داراى معلوليت، از اين ولايت در بدل پرداخت پول معين غرض اداى فريضه حج به سعودى فرستاده شوند.
اين پنج تن، کمتر از يک در صد تمام عازمين حج از اين ولايت مى شوند.
قاضى فيض محمد مختار رييس حج و زيارت وزارت ارشاد، حج و اوقاف نيز گفت در ١٢ سال اخيرى که وى در اين سمت کار مى کند، کدام کشور و موسسه براى پرداخت پول مصارف حجاج با وزارت يادشده کمک نکرده است.
اما او افزود که به اساس هدايت وزارت، در هر ولايت پنج تن از معلولين بايد به شکل فوق العاده شامل فهرست کسانى شوند که براى اداى فريضه حج به سعودى مى روند.
به گفته او متباقى افراد داراى معلوليت بايد مطابق قانون و طرزالعمل، مانند ساير افراد شامل اين فهرست شوند و براى فريضه حج به سعودى بروند.
نمرات زمين
در ماده ٢٤ قانون حقوق معلولين؛ شاروالى ها حين توزيع نمرات زمين در مرکز و ولايات با تخفيف ٥٠ درصد در قيمت آن، براى معلولين بى سرپناه سهميه جداگانه را اختصاص مى دهد.
برخى معلولين در پروان، از عدم توزيع نمرات زمين به آنها شکايت دارند؛ اما مسوولان مى گويند که براى شمار زياد معلولين پروان، نمرات زمين توزيع شده و اين روند ادامه دارد.
خانم مشترى دانش گفت در حالى تا کنون نمره زمين رهايشى را دريافت نکرده است که چندين بار نماينده معلولين (همدرد)، کاپى تذکره و کارت معلوليت او را براى اخذ نمره زمين از وى گرفته است.
محمد آغا که هر دو پايش را در انفجار ماين از دست داده و بوت دوزى مى کند، شکايت کرد که به وى نيز با آنکه تلاش کرده است، نمره زمين داده نشده است.
او افزود اين در حالى است که به دليل مشکلات اقتصادى، در يک خانۀ نيمه کاره زندگى مى کند و در اين سردى زمستان بر سقف خانه ترپال انداخته است.
همدرد گفت که در يک سال گذشته، درخواست نمره زمين ٣٠٠ معلول را به رياست مهاجرين و عودت کننده ها که زمين براى توزيع براى مهاجرين عودت کننده را در اختيار دارد، داده است؛ اما تا حال نمرات زمين را به اين ٣٠٠ تن نداده است.
اما او افزود که اين رياست، وعدۀ توزيع نمرات زمين به افراد يادشده را داده است.
آقاشيرین خلیل ريیس مهاجرين و عودت کنندگان اين ولايت گفت که درخواست هاى معلولين براى نمرات زمين را دريافت نموده و قرار است که به شکل متفرقه و يا هم در يک محل مشخص براى آنها نمرات زمين با ٥٠ در صد تخفيف توزيع شود.
موصوف افزود که توزيع نمرات زمين براى معلولين، از گذشته ادامه دارد و در پنج سال اخير ٦٥٠ نمره براى افراد دارى معلوليت در منطقه «بينى اورسک» باريکاب ولسوالى بگرام اين ولايت، رايگان توزيع گردیده است.
او افزود که متباقى نمرات زمين اين منطقه به مهاجرين عودت کننده توزيع شده است.
همچنان نظام الدین رحیمی معاون معارف پروان گفت که ٢٠ نمره زمين رهايشى، در شهرک معلمان در هوفيان شريف براى معلمان داراى معلوليت نيز طور رايگان توزيع شده است.
شاهد معاون ولايت پروان نيز گفت که قرار است برای معلولین، یک شهرک در باریکاب ولسوالی بگرام اين ولايت ايجاد شود.
درعين حال، محمد صابر صفار رييس جامعه مدنى در پروان، مشکلات و شکايت هاى معلولين را تاييد کرد و گفت که بارها آن را با مسوولان شريک ساخته است.
وى به تاکيد افزود که در آينده نيز براى جلوگيرى از نقض حقوق معلولين تلاش خواهد کرد.
شکايات معلولين در بخش هاى مختلف در پروان، در حالى است که به اساس يک گزارش تحقيقى آژانس خبرى پژواک، حقوق افراد داراى معلوليت در ساير ولايات کشور نيز نقض مى شود.
به اساس اين گزارش، در کنار نقض حقوق معلولين در بخش هاى آموزش، دسترسى به اطلاعات و غيره، ماده ٢٢ قانون حقوق و امتيازات معلولين در مورد جذب ٣ درصد آنها در ادارات دولتى نیز از سوى اکثريت ارگانها رعايت نشده است. همچنان اين گزارش نشان مى دهد که برخى معلولين، مجبور به گدايى مى شوند، شمار آنها بنا بر معلوليتى که دارند، از ازدواج محروم مانده و برخى مردم معلولين را توهين مى کنند.
