معدن تازه کشف شدۀ سنگ «يخک» در فراه به شکل غيرقانونى استخراج مى­شود

فراه(پژواک، ١١ ميزان ۹۶): به تازه گى معدن سنگ موسوم به «یخک» در ولسوالى پشتکوه فراه کشف شده و افراد غیرمسوول و زورمند، به استخراج و قاچاق سنگ اين معدن به هرات و حتى ايران اقدام نموده اند.

معدن يادشده در کوهى ميان قريه هاى «اور» و «انجيران» در حدود ٢٥ کيلومترى شمالغرب مرکز ولسوالى پشتکوه ولايت جنوبغربى فراه موقعيت دارد.

برخى باشنده هاى محل مى گويند که اين معدن، حدود سه ماه پيش از سوى مردم کشف شده و استخراج غيرقانونى و غيرفنى آن هنوزهم ادامه دارد.

اما برخى ها گفته اند که استخراج سنگ اين معدن، به دليل تنش ها ميان مردم به خصوص زورمندان که مى خواستند سهمى بيشتر در معدن داشته باشند، فعلا متوقف شده و طالبان مسلح، اين ساحه را تحت کنترول درآورده اند.

نوعيت سنگ

باشنده هاى محل، اين سنگ را «سنگ شیشه یی» می نامند؛ اما جمعه خان جویان آمر معادن ولايت  فراه که نمونۀ سنگ يادشده را به دست آورده است، گفت که مشاهدات اوليه نشان مى دهد که اين سنگ موسوم به «یخک» است.

به گفتۀ جویان؛ بعد از تحقيقات مشخص خواهد شد که سنگ يادشده، از کدام نوع (درجه اول، دوم و يا سوم) سنگ يخک مى باشد.

او افزود که به زودى نمونۀ اين سنگ را براى تحقيق و آزمايش، به وزارت معادن و پتروليم مى فرستد تا نوعيت دقيق آن مشخص شود.

انجنير محمد انور صالحى نوشته است: «سنگ یخک یکی از انواع سنگ های نیمه قیمتی افغانستان می باشد که مشتری های بسیاری در خارج از افغانستان دارد.»

محمد خان يک تن از باشنده هاى انجيران گفت: «سنگ های این معدن مانند شیشه صاف است.»

به گفتۀ وى؛ تجار ولايت هرات يک تُن این سنگ را شش ميليون تومان ايرانى(بیش از يکصد هزار افغانى) خريدارى مى کنند.

استخراج غيرقانونى و غيرفنى

محمد حليم یک تن از باشنده های قریۀ موسوم به «دزباد» که در نزديکى قريۀ انجيران موقعيت دارد، گفت که حدود سه ماه قبل، براى بار اول يک تن از باشندگان هرات با وسايل ابتدايى چون «جبل» و غیره استخراج غيرقانونى و غيرفنى اين معدن را آغاز کرد؛ اما سپس مردم زورمند منطقه، اقدام به استخراج نمودند.

به گفته وى، به دليلى که هرکس مى خواهد سهمى در اين معدن داشته باشد، جنجال هاى لفظى ميان باشنده هاى محل مربوط به قوم «زورى» و «تاجيک» و بدبينى ها ميان آنان ايجاد شده است.

او گفت: «این دو قوم در منطقه از نفوذ خوب برخورداراند، بیشترین اعضای مداخله کننده در بخش استخراج سنگ، مردم مسلح دو طرف هستند که هرکدام در پی به دست آوردن مقدار بیشتر سنگ ها است و به یک دیگر اخطار نیز می دهند؛ برای چند وقت استخراج سنگ، با پا در میانی موسفیدان دو طرف متوقف شده؛ اما قرار معلومات، از طرف شب بعضی از مردم سنگ ها را استخراج می کنند.»

او افزود گفته مى شود شخصى هراتى که اقدام به استخراج نموده بود، دو باره روند استخراج سنگ اين معدن را آغاز مى کند. وى در مورد هويت اين شخص معلومات بيشتر ندارد؛ اما گفت که رابطۀ نزديک با طالبان دارد.

موصوف خاطرنشان کرد که بعد از به وجود آمدن جنجال ها ميان مردم محل، طالبان مسلح اين کوه را تحت کنترول خود درآورده؛ اما طالبان تا حال سنگ را استخراج نکرده اند.

اما او افزود که طالبان، ممانعت کسانى را هم نمى کنند که سنگ اين معدن را استخراج مى کنند.

محمد خان باشنده انجيران گفت که در مرحلۀ اول، مردم محل برای استخراج سنگ این معدن به کوه رو آوردند؛ اما در این اواخر به دليل ايجاد تنش ميان آنها، استخراج سنگ متوقف شده و طالبان کنترول معدن را در اختيار گرفته اند.

پژواک تلاش کرد تا نظر طالبان مسلح را نيز در گزارش داشته باشد؛ اما جواب آنان را دريافت کرده نتوانست.

قاچاق سنگ یخک

بر بنياد معلومات محمدحليم، تا حال پنج موتر سنگ استخراج شدۀ اين معدن که شخص هراتى استخراج کرده بود، از طريق راه هايى قاچاقى ولسوالى اناردره فراه – منطقۀ زيرکوه ولسوالى شيندند هرات، و از آنجا به ولسوالى غوريان هرات که هم مرز با ايران است، انتقال داده شده است.

فاصلۀ معدن تا غوريان از طريق جاده اى که در نقشه برجسته شده است، نزديک به ٤٠٠ کيلومتر مى باشد؛ اما ممکن از طريق راه هاى قاچاقى و دشت ها تفاوت داشته باشد.

محمدحليم گفت نمى داند که اين سنگ، از غوريان به ايران انتقال داده مى شود و يا اينکه در غوريان از آن استفاده مى گردد.

اما محمدخان افزود که معلومات او نشان مى دهد که مقدار زياد سنگ معدن يادشده، به ولسوالى غوريان هرات و يک موتر آن، از راه هاى قاچاقى و مناطق مرزى پشتکوه به ايران انتقال داده شده است.

غلام سخى حسينى قوماندان امنيه ولسوالى غوريان هرات گفت تا حال از قاچاق سنگ يخک فراه، به اين ولسوالى اطلاعى دريافت نکرده است؛ اما پس از اين با جديت اين موضوع را تعقيب مى کند و اگر چنين مشکلى وجود داشته باشد، جلو آن را مى گيرد.

به گفته محمد حلیم؛ برخى مردم محل، سنگ معدن يادشده را استخراج و در منازل شان ذخيره کرده اند.

وى افزود که مردم محل، نمونۀ سنگ هاى استخراج شده را به شهر فراه و ولايت هاى هرات و نيمروز فرستاده و تلاش دارند که براى آن بازاريابى کنند.

اما يک تن ديگر از باشندگان محل که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، گفت: «هردو قوم (زورى و تاجيک) افراد مسلح و حتى با طالبانى رابطه دارند که در استخراج سنگ اين معدن سهيم بوده؛ اما سهم اين طالبان به شکل شخصى است و مقام هاى طالبان، به آن ها نگفته اند که سنگ را استخراج کنند.»

نبود حاکميت دولت

عبدالحکیم ولسوال پشتکوه پذيرفت که حکومت در منطقه «انجيران» و «اور» حاکميت ندارد و چندى پيش، طالبان مسلح و برخى مردم محل در کوهى که ميان دو قريۀ يادشده موقعيت دارد، برمه کارى نموده و سنگ را استخراج کرده اند.

عبدالحکيم در پاسخ به اين سوال که چرا براى جلوگيرى از اين استخراج غيرقانونى اقدام نکرده است، گفت که استخراج، به دليل کم ارزش بودن سنگ متوقف شده است.

اين در حالى است که او مى پذيرد، يک تُن سنگ يادشده، به شش ميليون تومان ايرانى فروخته شده است.

اما محمد ناصر مهرى سخنگوى والى فراه، ضمن ابراز نگرانى از استخراج سنگ از منطقۀ يادشده گفت که استخراج، به دلایل نامعلوم برای فعلا متوقف شده است.

سخنگوی والی فراه افزود: «تایید ما از معلوماتی است که از مردم همان ولسوالی به دست آوردیم؛ یعنی کوه وجود دارد و سنگ هم استخراج شده است، کسی از ما آنجا نرفته تا از نزدیک ببیند که آیا واقعا اینجا سنگ معدنی است یا خير.»

اما وى علاوه کرد که روى طرحى کار مى شود که نيروهاى امنيتى، امنيت را در آن منطقه تامين و يک هيئت تخنيکى، منطقۀ يادشده را که گفته مى شود معدن در آن وجود دارد، بررسى نمايد.

رياست معادن ولايت فراه، در سال ١٣٩٢ به آژانس خبرى پژواک گفته بود که معادن زيادى در اين ولايت وجود دارد که قسمت زياد آن در اين رياست ثبت گرديده؛ اما استخراج نشده است.

به اساس اين گزارش پژواک؛ معادن مس، آهن، سرب، نمک، قلعى، سيماب، نقره، مولبديم، تورمالين، استانيم، يورانيم، گرانيت، سمنت، زغال سنگ، کرومايت، خاک کاشى (فلدسپار) و سليکان، در اين ولايت وجود دارد و دو معدن نفت نيز در ولسوالی پشترود این ولایت تثبیت شده است.

 به اساس معلومات وزارت معادن؛ تحقیقاتى که از سوی ادارۀ سروی و جیولوژی امریکا صورت گرفته، نشان مى دهد که چهارصد معدن و ظواهر معدنی، به ارزش سه تريليون دالر امريکايى، در ٣٠ درصد خاک افغانستان شناسایی شده است.

قرار گزارش؛ عمده ترين اين معادن شامل آهن، مس، زغال سنگ، طلا، نفت، گاز، فلزات نادر و کمياب چون ليتيوم و احجار قيمتى و نيمه قيمتى مى باشند.

به اساس معلومات منبع، در حال حاضر در افغانستان تنها برخى معادن زغال سنگ، سنگ مرمر و معادن کوچک ديگر، مواد ساختمانی استخراج مى شود.

اما مشکل استخراج غيرقانونى و غیرفنی معادن، نه تنها در فراه، بل در مناطق ديگر کشور نيز وجود دارد.

دیدبان شفافیت افغانستان در سال ١٣٩٣ با نشر گزارشى اعلام کرده است که در سه هزار محل در سراسر کشور، معادن به گونۀ غیرقانونی از سوى زورمندان محلی و افراد مسلح غیرمسوول، به همکاری مقام های محلی حکومتی استخراج می شود.