بحران خاموش آب در برخی قریه‌های ناوۀ غزنی

کابل (پژواک، ۸ جدی ۱۴۰۴): هر صبح زود، سکوت قریه با صدای پای مرکب‌ها، سطل‌ها و ظروف آب شکسته می‌شود و روستاییان برای آوردن آب از چاه‌هایی که برخی آن‌ پس از هر یک ساعت تنها نیم ساعت آب می‌دهد، تا یک ساعت مسیر را پیاده طی می‌کنند و این امر بخشی از زنده‌گی سخت، اما عادی آنان ‌است.

مسیر پیاده‌روی آن‌ها برای آوردن آب برای برخی نیم ساعت و برای برخی دیگر تا یک ساعت طول می‌کشد؛ زیرا فاصله‌ها محلات زنده‌گی‌شان متفاوت است؛ برخی در یک سر قریه و برخی در سر دیگر زنده‌گی می‌کنند و بعضی برای رسیدن به چاه‌های منطقه‌ای به نام «چمن» حدود چهار کیلومتر مسیر را طی می‌کنند.

این روایت زنده‌گی روزمرۀ مردم قریه‌های نواب‌خیل، سلام‌خیل و انگر در ولسوالی ناوۀ ولایت غزنی است؛ قریه‌هایی که در مجموع ۴۵۰ خانواده در آن‌ها زنده‌گی می‌کنند و باشنده‌گان‌ آن می‌گویند، اگر این مشکل حل نشود، ممکن است مجبور به ترک منطقه شوند.

روایت‌های روستاییان

باشنده‌گان این قریه‌ها می‌گویند، هر صبح زود به سوی چاه‌ها حرکت می‌کنند تا در انجا نوبت را بگیرند؛ برخی افراد تا ناوقت شام همان‌جا می‌مانند، سپس برخی با مرکب و برخی دیگر با کراچی‌های دستی‌شان آب مورد نیاز خود را به خانه می‌برند و برخی دیگر ناگزیر اند آب را روی شانه‌های‌شان حمل کنند.

آن‌ها می‌گویند که با پایین رفتن سطح آب، هر خانه سه یا چهار چاه حفر کرد، اما با گذشت زمان خشک شد و اکنون در این سه قریه تنها ۱۰ چاه باقی مانده که آن هم با کمبود شدید آب مواجه اند.

الله‌نظر که ۶۵ سال عمر دارد، باشندۀ قریۀ نواب‌خیل است؛ او با کمک عصا، همراه فرزندانش در صف نوبت برای همان چاه قریه که روستاییان ذخیره آب آن را در نیم ساعت خالی می‌کنند، ایستاده است.

او می‌گوید، زمانی که آب این چاه تمام می‌شود، روستاییان تا یک‌ونیم ساعت منتظر می‌مانند تا دوباره آب در چاه جمع شود و سپس آن را به نوبت بیرون بکشند.

الله‌نظر می‌افزاید: «به مردم قریه آب نمی‌رسد، بیشتر اوقات من هم دست خالی به خانه برمی‌گردم.»

به گفتۀ او، اگر این مشکل به همین منوال ادامه یابد، آن‌ها مجبور خواهند شد خانه‌های‌شان را ترک کرده و به مناطق دیگر کوچ کنند.

او می‌افزاید: «در اینجا نه تنها انسان‌ها آب آشامیدنی ندارند، بلکه برای مالداری و آبیاری زمین‌های زراعتی هم آب نداریم.»

محمدرحیم، باشندۀ قریۀ نواب‌خیل نیز از کمبود آب شکایت دارد و می‌گوید که کم‌آبی در این منطقه، اکنون به مشکلی مبدل شده که زنده‌گی روزمره، زراعت و آینده روستاییان را با تهدید جدی روبه‌رو کرده‌است.

او می‌گوید، آب چاه‌های موجود در ابتدا تا حدی پاک می‌باشد، اما سپس گل‌آلود می‌شود و برای نوشیدن مناسب نمی‌باشد.

دلاور تره‌کی، باشندۀ قریۀ نواب‌خیل نیز کنار چاه دیگری که تنها برای زمان کوتاهی آب دارد و سپس خشک می‌شود، ایستاده است.

او گفت که در نواب‌خیل در مجموع چهار چاه وجود دارد که آن‌ هم آب زیادی ندارد و مردم گاهی اوقات برای تأمین آب آشامیدنی چهار کیلومتر راه را تا منطقه چمن می‌پیمایند.

به گفتۀ او، تمام مردم قریه به این چهار چاه چشم دوخته اند.

باشنده‌گان این قریه می‌گویند، تمام مصارف خانه‌اش از طریق همین زراعت و مالداری تامین می‌شد، اما کمبود آب این منبع اساسی زنده‌گی‌شان را نیز تقریباً از بین برده‌است.

تره‌کی می‌گوید اکنون زراعت در آنجا در حال از بین رفتن قرار دارد و کاریزهای منطقه مدت‌ها قبل خشکیده‌ است.

او می‌افزاید: «در گذشته (پس از کاریزها) که ماشین‌ها و چاه‌ها وجود داشت، به وسیلۀ آن‌ها آب را بیرون می‌کشیدیم و به زمین‌ها می‌رساندیم، اما پس از آن ‌که سطح آب پایین رفت، چاه‌ها را عمیق‌تر کردیم و از سولر استفاده نمودیم، ولی اکنون آن‌ها هم [بیشترشان خشکیده و از باقی‌ماندۀ دیگر] مقدار بسیار کمی آب بیرون می‌کشیم؛ آب کافی نیست، مردم برای تأمین آب آشامیدنی سرگردان‌اند و وضعیت زمین‌ها هم همین‌گونه است.»

به گفتۀ او، اکنون در این منطقه تنها برخی مردم که وضعیت اقتصادی بهتری دارند و چاه‌های عمیق حفر کرده‌اند، اندکی پیاز، رشقه و کچالو کشت می‌کنند، اما مردم عادی منطقه توان انجام این کار را ندارند.

 او می‌گوید چاه‌هایی که برخی افراد برای زراعت حفر کرده‌اند، تنها می‌تواند زمین‌های همان افراد را به‌ صورت محدود آبیاری کند.

حاجی کلام ۵۵ ساله، باشندۀ قریۀ سلام‌خیل ولسوالی ناوه می‌گوید که در زنده‌گی‌اش هرگز با چنین وضعیت بدی رو به‌رو نشده بود، اما اکنون همه این مشکلات را با درد فراوان تجربه می‌کند.

او نیز می‌گوید: «ما برای زمین‌ها و آب آشامیدنی کاریز داشتیم، اما حالا چهارده سال می‌شود که خشک شده‌است، زمین‌های ما آب ندارد، مردم برای نوشیدن آب با مشکلات زیادی رو به‌رو هستند و مالداری ما نیز در حال از بین رفتن است.»

وی می‌افزاید که اکنون باشنده‌گان این قریه چهار کیلومتر پیاده‌روی می‌کنند و از چاه‌های منطقۀ چمن با مرکب‌ها و کراچی‌ها آب می‌آورند و برخی افراد این مسیر طولانی را در حالی طی می‌کنند که بشکه‌های آب را بر شانه‌های خود حمل می‌کنند.

باشندگان قریۀ انگر ولسوالی یادشده که در نزدیکی نواب‌خیل موقعیت دارد، نیز با مشکلات مشابهی رو به‌رو هستند.

 محمدانور، باشندۀ نواب‌خیل می‌گوید که مردم قریۀ انگر نیز مانند باشنده‌گان نواب‌خیل با کمبود شدید آب مواجه‌اند.

انجینر حمیدالله، مسؤول بخش حفظ‌ الصحه و آب‌رسانی ریاست احیاء و انکشاف دهات غزنی جزئیات مشخصی در مورد مشکلات این قریه ارایه نکرد، اما گفت که این ریاست در ولسوالی‌های مختلف این ولایت ۲۴ پروژه آب‌رسانی مجهز با انرژی آفتابی را تطبیق کرده‌است.

 او می‌گوید: «پروژه‌های تطبیق‌‌شده در شبانه‌روز برای هر فرد ۴۰ لیتر آب آشامیدنی صحی فراهم می‌کند و برای سال آینده نیز پلان داریم که ۳۴ پروژۀ دیگر را در شماری از ولسوالی‌های غزنی تطبیق کنیم.»

 میرشکیب میر، آگاه امور اقلیمی می‌گوید که خشک‌ شدن کاریزها و منابع آب، نتیجۀ مستقیم تغییرات اقلیمی و همچنان ضعف جدی مدیریت آب در افغانستان از گذشته‌ها است.

 او می‌افزاید: «متأسفانه این وضعیت در درازمدت تأثیرات منفی بر اقتصاد، افزایش فقر، مشکلات اجتماعی، وضعیت محیط زیست و صحت عامه دارد.»

به گفتۀ وی، برای جلوگیری از این چالش‌ها در گام نخست لازم است که منابع آب افغانستان به‌گونۀ مسلکی، علمی و مؤثر مدیریت شود. هم‌زمان، سکتورهای دولتی و نهادهای مربوط باید همکاری نزدیک با مردم داشته باشند و آگاهی عامه را در مورد تغییرات اقلیمی و مشکلات منابع آب افزایش دهند.

 همچنان او می‌گوید که در بخش استفاده مؤثر و درست از منابع آب باید توجه جدی صورت گیرد و عواملی که سبب افزایش خشکسالی و گسترش تأثیرات تغییرات اقلیمی بر منابع آب شده‌است، به‌دقت بررسی و مدیریت شوند.

 وی می‌افزاید که توسعۀ سرسبزی، احیای پوشش نباتی و افزایش ساحات سبز در افغانستان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا افزایش سرسبزی می‌تواند اثرات منفی تغییرات اقلیمی را کاهش دهد و تأثیر مثبتی بر منابع آب بگذارد.

صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) ماه گذشته در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرده‌است که افزایش مشکلات آب در افغانستان، صحت و معیشت میلیون‌ها تن را با تهدید جدی رو به‌رو کرده‌است؛ زیرا نزدیک به ۸۰ درصد مردم ناگزیر به استفاده از آب‌های ناپاک هستند.

این نهاد هشدار داده‌است که خشکسالی‌های پی‌هم، کاهش آب‌های زیرزمینی و رویدادهای مکرر طبیعی دسترسی به آب آشامیدنی پاک را در سراسر کشور به‌شدت محدود ساخته‌است.