مطالعه به شکل شنیداری؛ مزایا و محدودیت‌ها

کابل (پژواک، ۲۰ جدی ۱۴۰۴): اپلیکیشن «بلبل» با ارایۀ بیش از ۳۰۰ کتاب صوتی به زبان‌های دری و پشتو، دسترسی به مطالعه به شکل شنیداری را آسان کرده و برای حدود ۴۰۰ نریتور فرصت کار و درآمد فراهم کرده‌است. کارشناسان می‌گویند این اپلیکیشن مفید است، اما جایگزین کامل مطالعۀ فیزیکی نمی‌شود.

با افزایش مصروفیت‌های روزمره، نخواندن کتاب‌ به یک معضل عمومی در جامعه تبدیل شده‌است و در این میان، اپلیکیشن «بلبل» با ارایۀ صدها کتاب صوتی به زبان‌های دری و پشتو، نه‌تنها دسترسی به مطالعه را آسان‌تر ساخته، بلکه برای ۴۰۰ نریتور نیز فرصت تازهٔ کار و درآمد فراهم کرده‌است.

سوریا یوسفی، مدیر اپلیکیشن «بلبل» به آژانس خبری پژواک گفت که این آپلیکیشین کتاب‌های صوتی در سال ۲۰۲۱ ایجاد شد.

موصوف در مورد چگونگی ایجاد این آپلیکیشن گفت: «قبلاً ما یک اپلیکیشن داشتیم که از طریق آن کتاب‌ها به شکل فیزیکی در دسترس مردم قرار می‌گرفت؛ ولی ما به یک مشکل بر خوردیم که ما نمی‌توانستیم به بیرون از افغانستان کتاب ارسال کنیم چون هزینه‌اش بیشتر از خود کتاب می‌شد، به همین دلیل مفکوره‌ای شکل گرفت تا این آپلیکیشین را ایجاد کنیم به اسم اپلیکیشن بلبل، تا کتاب‌ها را به شکل صوتی همه‌گانی بسازیم.»

به گفتۀ او، این اپلیکیشن به سه هدف ساخته شده که دسترسی همه به کتاب، ترویج فرهنگ مطالعه و ایجاد فرصت به کسانی‌‎که مهارت گوینده‌گی دارند، تا بتوانند از این طریق کسب درآمد کنند.

وی افزود: «در خود اپلیکیشین ما یک قسمتی داریم که به نام نریتور یا گوینده‌گان است، کسی‌که مهارت گوینده‌گی دارد، می‌تواند آن‌جا پروفایل خود را تکمیل بسازد و بعد از این‌که پروفایل خود را تکمیل ساخت یک نمونۀ صدای خود را برای ما می‌فرستد و تیم تخنیکی ما صدای او را بررسی کرده و اگر کیفیت صدایش براساس نریتوری که ما تعیین کردیم باشد، آن‌ها شامل نریتورهای ما می‌شوند و جز همکارهای ما می‌شوند، از این طریق آن‌ها می‌توانند کتاب‌هایی را که نریت می‌کنند، در آپلیکیشین بلبل دانلود بکنند.»

در همین حال، او تصریح کرد، این اپلیکیشن از طریق پلی‌استور و اپ‌استور قابل دانلود است و هزینهٔ هر کتاب صوتی در این اپلیکیشن ۱۰ افغانی می‌باشد. طبق اظهارات وی، افرادی که کتاب‌ها را نریشن می‌کنند، پس از خریداری‌شدن کتاب‌ شان توسط کاربران، مبلغ آن را دریافت کرده و از این طریق برای خود کسب درآمد می‌کنند.

یوسفی گفت، نریتورها پیش از آن‌که یک کتاب را به‌گونهٔ رسمی نریت کنند، نمونۀ صوتی آن را برای تیم اپلیکیشن ارسال می‌کنند تا کیفیت صدا، تلفظ واژه‌ها و مطابقت آن با معیارهای این اپلیکیشن بررسی شود و این روند، علاوه بر تضمین کیفیت محتوا، به نریتورها کمک می‌کند تا مهارت گوینده‌گی خود را تقویت کرده و یک پروفایل حرفه‌ای برای خود ایجاد کنند.

سوریا یوسفی علاوه کرد که در اپلیکیشن یادشده، کتگوری‌های مختلف کتاب در دسترس کاربران قرار دارد.

موصوف اضافه کرد که در اپلیکیشن، کتاب‌ها به زبان‌های دری و پشتو نریت می‌شوند و به‌ تازه‌گی کتاب‌های انگلیسی نیز به این مجموعه افزوده شده‌اند.

وی می‌گوید که تلاش دارند در آینده زبان‌های دیگر رایج افغانستان را نیز شامل سازند. با این حال، او گفت که هدف اصلی «بلبل» این است که با توجه به کمبود اپلیکیشن‌های دری و پشتو، زمینهٔ استفاده از این زبان‌ها را برای مردم افغانستان، به‌ویژه افغان‌های مقیم خارج از کشور فراهم سازد.

او تصریح کرد که در مجموع بیش از ۳۰۰ کتاب با کتگوری‌های مختلف در آپلیکیشن یادشده آپلود شده‌است. وی تأکید می‌کند که حفظ حقوق نویسنده‌گان برای آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد، به همین دلیل، مسؤولیت گرفتن اجازه‌نامه برای نریشن کتاب‌ها برعهدۀ نریتورها گذاشته شده‌است.

براساس اظهارات او، نریتورها پیش از نریشن و آپلود هر کتاب، موظف‌ هستند اجازۀ نویسنده یا مترجم را دریافت کنند و در صورتی‌که نویسنده یا مترجم اعلام کند اجازۀ نریشن کتاب را نداده‌است، آن اثر از سیستم حذف می‌شود و به نریتور دیگر نیز اجازه داده نخواهد شد که کتاب را در این اپلیکیشن نریشن کند.

یوسفی گفت که اپلیکیشن بلبل از طریق پلی‌استور و اپ‌استور و با دسترسی به انترنت قابل دانلود است و پس از دانلود، کاربران باید یک پروفایل شخصی شامل نام، ایمیل آدرس و شمارهٔ تماس ایجاد کنند و با ساخت پروفایل، امکان استفاده از تمامی خدمات اپلیکیشن بلبل فراهم می‌شود.

به گفتهٔ او، کاربران داخل افغانستان برای خرید کتاب‌ها باید از اپلیکیشن «حساب‌پی» (تادیهٔ پول) استفاده کنند که این اپلیکیشن نیز زیر چتر همین دفتر فعالیت می‌کند و امکان خرید کتاب با پول الکترونیک به‌ صورت آنلاین را فراهم می‌سازد.

طبق سخنان وی، در مقابل، کاربران خارج از افغانستان می‌توانند کتاب‌ها را از طریق «اپل‌پی» خریداری کنند.

بربنیاد معلومات او، این اپلیکیشن حدود ۴۰۰ نریتور فعال دارد که از این میان، دست‌کم ۶۰ درصد آنان پسران و ۴۰ درصد دیگر را دختران تشکیل می‌دهند.

نریتور کتاب: هدف اصلی‌ام از نریشن کردن کتاب‌ها کسب درآمد نیست

صفی‌الله محمدی، یک تن از نریتورهای این اپلیکیشن گفت که معمولاً کتاب‌ها را از سایت‌های مختلف دانلود می‌کند و پس از هماهنگی، نریشن کرده و آن را در اپلیکیشن نشر می‌کند.

او می‌گوید چند سال پیش فعالیت خود را از طریق صفحات اجتماعی آغاز کرده و صفحه‌ای شخصی داشته‌است؛ اما پس از آشنایی با اپلیکیشن «بلبل»، همکاری خود را با این مجموعه شروع کرده و فعالیت حرفه‌ای‌اش را در این بخش ادامه داده‌است.

وی نزدیک به یک سال است که با اپلیکیشن بلبل همکاری می‌کند و به نریشن کردن کتاب‌ها می‌پردازد.

به گفتهٔ محمدی، معمولاً دو تا سه کتگوری کتاب را نریشن می‌کند.

موصوف تأکید می‌کند که هدف اصلی او از فعالیت در بلبل یا دیگر صفحات، کسب درآمد نبوده و انگیزهٔ اصلی‌اش این بوده که دیگران بتوانند از کتاب‌هایی که او می‌خواند، بهره‌مند شوند.

صفی‌الله محمدی دربارهٔ مزیت استفاده از بلبل و دیگر سایت‌ها می‌گوید، کسانی که علاقه‌مند به مطالعه هستند؛ اما وقت کافی ندارند، می‌توانند کتاب‌ها را به راحتی گوش دهند؛ برای مثال، در مسیر رفت‌وآمد می‌توانند از طریق گوشکی به کتاب‌ها گوش دهند.

وی همچنان دربارهٔ چالش‌های نریشن کردن کتاب می‌گوید که باید خود کتاب را ضبط، ویرایش و نشر کند که این روند دشوار است و امکانات محدود باعث می‌شود که اگر به‌ صورت تیمی کار شود، شرایط بهتر خواهد بود.

استفاده‌کنندۀ اپلیکیشن «بلبل»

محمدعمر جویا، یک تن از استفاده‌کننده‌گان این اپلیکیشن گفت که با این اپلیکیشن از طریق صفحات اجتماعی آشنایی پیدا کرده‌است.

موصوف اضافه کرد که اپلیکیشن یادشده به کسانی که به کتاب به صورت فیزیکی دسترسی نداشته و یا سواد کافی ندارند، بهترین گزینه‌است؛ چون محتوای زیادی دارد.

جویا تأکید کرد که با افزایش محتوا و تنوع کتاب‌ها در این اپلیکیشن، کارایی آن بیشتر خواهد شد و کاربران می‌توانند به کتاب‌های مورد علاقهٔ خود دسترسی پیدا کنند.

قاضی نجیب‌الله جامع، نویسنده، گفت، ذوق مطالعه میان مردم افغانستان کم بوده، سطح سواد مردم پایین است، دفاتر انتشارات کتاب‌ها همچنان نسبت به کشورهای همسایه کمتر می‌باشد و مردم نمی‌توانند که به کتاب‌های مورد علاقۀ شان دسترسی پیدا کنند.

به باور وی، یکی از راهایی که در افغانستان می‌تواند پیام کتاب‌ها براساس منافع ملی کشور به همه برسد، تبدیل کردن کتاب‌ها به صورت صوتی است و این کار می‌تواند محتوا و پیام‌های کتاب‌ها را به مناطق دوردست کشور انتقال داده و تمام افراد به آن دسترسی پیدا کنند.

وی همچنان می‌گوید که با استفاده از این طریق افرادی که توان خریدن کتاب‌ها را ندارند و یا سواد ندارند، نیز از کتاب مستفید خواهند شد.

روان‌شناس: یگانه مشکل کتاب‌های صوتی این است که ما را تنبل می‌سازد

عبدالجلیل امرخیل، یک تن از روان‌شناسان گفت که مطالعۀ کتاب‌ها به شکل فیزیکی و صوتی باهم تفاوت دارند.

وی اضافه کرد که در مطالعۀ کتاب به شکل فیزیکی معمولاً چند حواس انسان همزمان کار می‌کند و این باعث می‌شود تا مفهوم و منظور کتاب بهتر گرفته شود.

موصوف گفت که هنگام مطالعۀ کتاب انسان از هر پاراگراف به خود تخیل‌سازی می‌کند و این باعث منسجم‌سازی مطلب در ذهن فرد می‌شود.

امرخیل تصریح کرد، هنگام شنیدن کتاب به شکل صوتی انسان فقط متمرکز به صدا، شنیدن کلمات و طرز صحبت کردن نریتور می‌باشد و این باعث به میان نیامدن تصور و تخیل در نزد فرد می‌شود.

او ضمن این‌که می‌گوید کتاب‌های صوتی بی‌اثر مثبت نیستند؛ اما گفت: «یگانه مشکل کتاب‌های صوتی این است که ما را تنبل و از اصل محتوا ما را دور می‌سازد.»

او توصیه می‌کند بیشتر از کتاب چاپ شده به شکل فیزیکی مطالعه شود.