کابل (پژواک، ۶ جدی ۱۴۰۴): در حالیکه افغانستان همهساله با بحرانهایی چون سیلاب، زلزله و خشکسالی روبهرو است، کارشناسان میگویند، دسترسی خانوادهها به اطلاعات درست، بهموقع و قابل اعتماد از طریق رسانهها میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش تلفات و مدیریت پیامدهای این رویدادها داشته باشد.
ولایتهای مختلف افغانستان در سالهای اخیر با سیلابها، زلزلهها، خشکسالیها و سایر رویدادهای طبیعی مواجه گردیده و تلفات و خسارات ناشی از آن برجامانده است.
محمدصیام حلیم، استاد پوهنتون در گفتوگو با پژواک گفت، رسانهها در زمان بحرانها با ارایۀ اطلاعات دقیق و قابل اعتماد، سردرگمی خانوادهها را کاهش میدهند.
به باور وی، وقتی مردم بفهمند چه خطری در پیش است و چه اقداماتی برای انجام دادن لازم است، میتوانند بهتر از جان و مال خود حفاظت کنند و آگاهی از بحرانها باعث میشود تا تصمیمهای منطقیتر بگیرند.
او افزود: «بهطور مثال، فهمیدن زمان و شدت یک سیلاب و راههای پیشگیری از مصاب شدن به یک بیماری باعث میشود که اقدامات به موقع انجام بدهند و از خسارات بیشتر جلوگیری شود.»
وی ضمن تاکید به دقت زیاد حین اطلاعرسانی میگوید، رسانهها همیشه مسؤول هستند تا در زمان بحران اطلاعات دقیق، شفاف و تاییدشده را منتشر کنند چون اطلاعات ناقص و نادرست میتواند باعث ترس و گرفتن تصمیمهای اشتباه و حتا باعث به خطر افتادن جان اعضای یک خانواده شود.
او گفت: «رسانههای افغانستان در آگاهسازی عمومی نقش خوبی داشتهاند؛ اما در برخی موارد اطلاعرسانی دیرهنگام به دلیل عدم دسترسی به منابع معتبر میتواند از مهمترین ضعفها در پوشش این بحرانها باشد و همین مسئله دلیل نارسایی اطلاعرسانی رسانهها به شمار میرود.»
به گفتهٔ وی، رسانهها با اطلاعرسانی سریع، شفاف و مستمر میتوانند جلو شایعات را بگیرند و استفاده از منابع معتبر، پاسخ دادن به پرسشهای مردم و توضیح سادۀ واقعیتها، اعتماد عمومی را در سطح جامعه افزایش میدهد و مانع از این میشود که مردم به شایعات و اخبار نادرست باور کنند.
حلیم افزود که در آینده، آموزش خبرنگاران در زمینۀ پوشش بحرانها، همکاری نزدیک با نهادهای تخصصی، تمرکز بر آموزش عمومی و بهرهگیری از رسانههای محلی میتواند کیفیت اطلاعرسانی در زمان بحرانها را بهطور چشمگیری بهبود بخشد.
از سویی هم، قاضی نجیبالله جامع، نویسنده و آگاه رسانهای نیز میگوید، رساندن معلومات دقیق و به وقت از سوی رسانهها به مردم، بهویژه در حالات اضطراری مانند رویدادهای طبیعی و بیماریهای واگیر نهتنها آگاهی عمومی را افزایش میدهد، بلکه وحدت ملی نیز را میان مردم زیاد میکند.
وی اضافه کرد، آگاهی داشتن از رویدادهای طبیعی و بیماریهای واگیر مردم را از لحاظ روحی و روانی برای مقابله با این رویدادها آماده میسازد و از رسیدن ضررهای جانی و مالی جلوگیری میکند.
جامع تصریح کرد که رسانهها در عصر کنونی یکی از ارکان نظامها هستند و اطلاعرسانی به موقع به مردم، آنها را از خطرات آگاه میسازد. وی افزود، اگر رسانهها در چنین مواقعی اطلاعات دقیق منتشر نکنند، یا مطالبی خلاف منافع ملی، امنیت کشور و زندهگی اجتماعی مردم نشر کنند و در مدیریت بحران کوتاهی نمایند، این نشاندهندۀ عدم پایبندی آنها به تعهداتشان است.
او عملکرد رسانههای افغانستان در قبال آگاهی عامه، وحدت ملی و حمایت از مردم در شرایط سخت ارزشمند و قابل توجه خوانده و بهگونۀ مثال از زلزلۀ هرات و کنر، سیلابها در شمال و حملۀ رژیم نظامی پاکستان بر افغانستان یاد کرده و گفت، رسانههای کشور در قبال این رویداها وظایف خود را به شکل درست انجام دادهاند.
به گفتۀ وی، این معمول است که در بعضی حالات شماری از سازمانهای تبلیغاتی خلاف وحدت و ارزشهای مردم افغانستان نشرات میکنند و رسانهها باید در این حالات هوشیار باشند و تحت تاثیر شایعات قرار نگیرند.
در عین حال نجیبالله سدید، کارشناس مسایل محیط زیست نیز گفت، نقش رسانهها در آگاهسازی عمومی در مراحل اولیۀ بحرانها، بهویژه در رویدادهای طبیعی بسیار مهم است.
او تأکید کرد که مراکز مختلفی در سطح جهانی برای پیشبینی وضعیت آبوهوا و حوادث طبیعی فعالیت دارند و بیشتر این رویدادها قابل پیشبینی هستند، به جز زلزلهها و برخی حوادث خاص.
وی گفت، رسانهها در حقیقت به عنوان پُل میان مراکز تحقیقاتی و مردم عمل میکنند، به همین دلیل نقش بسیار کلیدی دارند.
او بر اهمیت دقت و شفافیت در اطلاعرسانی بحرانها تأکید کرده و افزود: «اگر رسانهها بتوانند معلومات دقیق را از مراکز به زبان ساده و قابل فهم برای مردم برسانند، این اقدام به مراتب مفید تمام شده میتواند.»
موصوف در مورد نقش رسانهها در مدیریت حوادث طبیعی گفت که زمانهای مختلفی در این زمینه اهمیت دارند؛ قبل از حادثه، در جریان حادثه و بعد از حادثه و رسانهها میتوانند در هر یک از این زمانها به شکل موثری کمک کنند و مفید تمام شوند.
سدید در خصوص نقش رسانهها در کاهش تلفات و خسارات حوادث طبیعی بیان کرد که اطلاعرسانی به موقع قبل از وقوع حوادثی مانند توفان، گردوخاک، سیلاب یا برفکوچ و یا اطلاعاتی در مورد مسیرهای خراب شده میتواند نقش مفیدی در کاهش تلفات و خسارات داشته باشد؛ زیرا مردم با داشتن اطلاعات از سفرهای غیرضروری خودداری کرده و از میزان تلفات کاسته میشود.
وی تصریح کرد که رسانهها با ارایۀ اطلاعات دقیق و استفاده از نظرات متخصصین و دانشمندان به مردم اطلاعرسانی میکنند که حادثهای رخ داده و چه درسهایی از آن میتوان گرفت و این اطلاعات میتواند کمک کند تا در آینده تأثیرات حوادث طبیعی کاهش یابد و تلفات کمتری داشته باشد.
وی تأکید کرد که رسانهها در هر سه بازۀ زمانی قبل از حادثه، در جریان حادثه و بعد از حادثه میتوانند نقش بسیار مهمی ایفا کنند.
او با اشاره به خشکسالیها و اثرات آن به بر زراعت گفت که در بسیاری از کشورهای جهان، در مورد حوادث طبیعی درازمدت مانند خشکسالیهای موسمی و چندساله نهتنها به مردم اطلاعرسانی میشود؛ بلکه اطلاعاتی نیز در اختیارشان قرار میگیرد که چه نوع کشتهایی را باید انجام دهند تا کمتر متضرر شوند.
سدید میگوید که اطلاعات باید به زبان ساده و قابل فهم برای عموم مردم ارایه شود و نمیتوان اطلاعات تخنیکی و پیچیده را به مردم عادی منتقل کرد و باید این اطلاعات بهصورت واضح و قابل هضم به مردم ارایه شود، تا بتوانند آن را به درستی درک کنند.
سدید گفت که در بحرانها علاوه بر ارایۀ اطلاعات، باید تدابیر لازم نیز به مردم گفته شود؛ بهطور مثال، در صورتیکه موج سردی بیاید، رسانهها باید به مردم اطلاع دهند که چه کارهایی باید انجام دهند. همچنین در حالت سیلاب؛ ادارات مربوطه باید از طریق رسانهها به مردم بگویند که چه اقداماتی باید صورت گیرد، مکانهای موقتی کجا هستند، مردم باید در کدام مسیرها حرکت کنند و با مواشی شان چگونه برخورد کنند.
موصوف خاطرنشان کرد که برخی از مردم به موبایل و شبکههای اجتماعی دسترسی ندارند، به همین دلیل نیاز است که هشدارها و اطلاعات از طریق رسانههای سنتی مانند تلویزیون و رادیو و یا از طریق مساجد به مردم برسد.
به باور وی، زمانی که مردم در مورد یک موضوع، بهویژه رویدادهای طبیعی اطلاعات کافی داشته باشند، کمتر از آن هراس میکنند و قادر به اتخاذ تدابیر بیشتر خواهند بود.
او تقاضا کرد که رسانهها باید افراد متخصص را در برنامههای مربوط به محیط زیست بگمارند.
نظریات مردم در مورد نقش رسانهها
ذکرالله، باشندۀ هرات گفت که رسانهها نقش مهمی در کمک و اطلاعرسانی، بهویژه در رویدادهای طبیعی دارند و میتوانند در این زمینه موثر عمل کنند.
وی میگوید: «زلزلهای که در هرات پشتسر گذشتاندیم، واقعاً رسانهها نقش موثری در آن ایفا کردند، واقعاً نقش پر رنگی داشتند و واقعاً توانستند تصویر همین زلزله را به جهان نشان بدهند تا اینکه مردم را کمک بکنند و کمکها از دیگر جاها بر مردم برسد و از خطراتی که بیشترتر بود، جلوگیری بکند.»
او از زمان شیوع بیماری کرونا نیز یاد کرده و گفت، رسانهها در آن زمان نیز عملکرد خوبی داشتند.
وی تصریح کرد که رسانهها در زمان خشکسالی در بعضی از ولسوالیهای هرات نیز کشت بدیل را برای دهاقین معرفی کردند.
ذکرالله همچنان گفت: «به نظر من رسانهها در زمان بحران به اندازۀ کافی توانستند و یا همان دین خود را ادا کردند که اطلاعات درست را به موقع بر مردم برسانند و آنها واقعاً تلاشهای زیادی کردند و نمونۀ از آن همین مهاجرینی که از ایران میآمدند.»
وی گفت که اگر رسانهها دقت خود را بیشتر کنند، اهمیت شان در جامعه بیشتر از پیش بالا میرود.
در همین حال، ذبیحالله وفا، یک تن از باشندهگان ولایت غور نیز گفت که رسانهها میتوانند در وقت موجودیت بحرانها نقش بسیار مهمی داشته باشند.
وی افزود: «با وجود تلاشهای رسانهها در افغانستان، هنوز هم در بسیاری از موارد اطلاعرسانی به موقع، دقیق و جامع صورت نمیگیرد. کمبود امکانات، دسترسی محدود به منابع، مناطق دوردست و گاهی نبود هماهنگی با نهادهای مسئول سبب میشود که مردم دیرتر آگاه شوند. بنابراین لازم است رسانهها تقویت شوند، خبرنگاران در زمینه گزارشدهی بحران آموزش بیشتری ببینند و ارتباط میان رسانهها و نهادهای دولتی نزدیکتر شود تا رسانهها بتوانند نقش مؤثرتر و حرفهایتری در کاهش خطرات بحرانها و حفاظت از جان مردم ایفا کنند.»
از سوی هم قیسمحمد محمدی، باشندۀ شهر شبرغان، مرکز ولایت جوزجان گفت، رسانهها در زمان وقوع حوادث طبیعی مانند سیلاب و زلزله و کاهش خطرات در برابر جان مردم نقش بسیار مهمی دارند.
او اضافه کرد: «آموزشهای عملی که مثلاً هنگام زلزله کجا پناه بگیریم یا زمان زلزله از چه مسیرهایی عبور نکنیم اینها را ما میتوانیم از طریق رسانهها بشنویم.»
وی تصریح کرد که با استفاده از رسانهها از ترس و شایعات نیز جلوگیری میشود و وقتی مردم از طریق رسانهها اطلاعات دریافت کنند، کمتر دچار سردرگمی میشوند.
GET IN TOUCH
NEWSLETTER
SUGGEST A STORY
PAJHWOK MOBILE APP