از خریطه‌های تکه‌ای تا باغچه‌های خانه‌گی؛ تلاش شماری از زنان در نیمروز برای محیط زیست سالم

زرنج (پژواک، ۷ حوت ۱۴۰۴): در حالی‌که آلوده‌گی محیط‌ زیست ناشی از مصرف گستردۀ پلاستیک به یکی از چالش‌های جدی در افغانستان تبدیل شده، شماری از زنان در ولایت نیمروز با کنارگذاشتن خریطه‌های پلاستیکی و روی‌آوردن به ساختن خریطه‌های تکه‌ای و ایجاد باغچه‌های خانه‌گی، تلاش می‌کنند سهمی عملی در کاهش این آلوده‌گی و حفاظت از سلامت خانواده و محیط زنده‌گی‌شان ایفا کنند.

در جهان امروزی به‌شمول افغانستان آلوده‌گی محیط زیست به یک چالش جدی تبدیل شده‌است، به‌ویژه در شهرهای بزرگ که ضعف مدیریت پسماند و افزایش استفاده از پلاستیک باعث آلوده‌گی خاک و منابع آبی می‌شود.

سازمان ملل متحد پیش از این گفته بود، سالانه بیش از ۴۰۰ میلیون تُن پلاستیک در سراسر جهان تولید می‌شود که نیمی از آن فقط برای یک بار استفاده طراحی شده‌است.

سازمان ملل افزوده بود که این پلاستیک‌ها پس از یک بار استفاده دور انداخته شده و یا سوختانده می‌شود که صحت انسان، تنوع زیستی و هر ایکو سیستم را آلوده می‌کند.

نه به خریطه‌های پلاستیکی

شیما محمدی، خانم ۴۸ ساله باشندۀ شهر زرنج به پژواک گفت: «زباله‌های خریطه‌های محیط زیست ما را آلوده ساخته، در هرجایی که ببنید خریطه‌های افتاده من به حیث یک شهروند تصمیم گرفتم که دیگه از خریطه‌های پلاستیکی استفاده نکنم و به آن نه بگویم، در خانه از تکه خریطه دوختیم و از آن کار می‌گیرم. من می‌خواهم با یک تغییر کوچک در سبک زنده‌گیم، در کاهش آلوده‌گی نقش داشته باشم.»

موصوف افزود: «در زمان‌های قدیم که خریطه پلاستیکی نبود، مادران ما خریطه‌های تکه‌ای می‌دوختند… وقتی مرد خانه به بازار می‌رفت، همان خریطه را دستش می‌دادند که سودا را در آن بیاورد. در بازار هم در بیشتر موارد از خریطه‌های کاغذی استفاده می‌شد، در آن‌زمان مردم صحتمندتر بودند و امراض کمتر بود؛ اما با آمدن پلاستیک، روز به‌روز امراض افزایش می‌یابد و مردم از مضرات پلاستیک آگاهی ندارند.»

موصوف افزود، پس از این‌که یک مقالهٔ عملی در مورد مضرات خریطه‌های پلاستیکی مطالعه کرد، تصمیم گرفت که به جای استفاده از این خریطه‌ها، خریطۀ تکه‌ای تهیه و استفاده کند.

وی همچنان قطی‌های شیشه‌ای را جایگزین قطی‌های پلاستیکی کرده و حبوبات را نیز در مرتبان‌های شیشه‌ای نگهداری می‌کند.

او که می‌گفت، تلاش دارد تا این فرهنگ را میان دیگر زنان رشد دهد افزود، هر وقتی‌که با دوستان، اقارب و همسایه‌های خود سر می‌خورد، حتماً آنان تشویق به استفاده از خریطه‌های پلاستیکی می‌کند.

اما این تنها خانم محمدی نیست که آلوده‌گی محیط زیست و زباله‌ها در شهر نگرانش کرده و خواسته که در کاهش آلوده‌گی نقش موثری را ایفا کند، بلکه صدف امیری، خانم دیگری در زرنج، به‌تازه‌گی به استفاده از خریطه‌های تکه‌ای روی آورده‌است.

او می‌گوید، می‌خواهد با این کار از یک‌سو در کاهش آلوده‌گی محیط زیست سهم بگیرد و از سوی دیگر سلامت خانواده‌اش را حفظ کند.

وی می‌گوید: «یک زمین خالی پیش‌روی حویلی ماست؛ همسایه‌ها زباله‌های‌شان را آنجا خالی می‌کنند،  بعد معتادان و کودکان فقیر داخل زباله‌ها را می‌پالند و پراکنده می‌کنند، به خاطر بوتل و قطی؛ اکثر زباله‌ها پلاستیک است، ماها از سرش می‌گذرد، همانطور باقی می‌ماند.»

خانم امیری نقش زنان در ترویج فرهنگ استفاده از خریطه‌های تکه‌ای موثر خوانده و می‌گوید: «خواهرانم اگر حتا نیم متر تکه در خانه دارید، خریطه بدوزید و استفاده کنید، در حویلی‌تان یک باغچه جور کنید.»

هر دو خانم یادشده گفتند، تصمیم دارند که در خانه خریطه‌های تکه‌ای بدوزند و به بازار عرضه کنند.

زنی که با ایجاد باغچۀ خانگی قدمی مؤثر برای کاهش آلوده‌گی محیط زیست برداشته‌است

فریبا ۴۰ ساله، باشندهٔ ولسوالی دلارام یکی از زنانی است که با ایجاد باغچۀ خانگی، هم به کشت و زراعت پرداخته و هم در پاکی محیط زیست سهم گرفته‌است.

او می‌گوید، به دلیل علاقه‌اش به طراوت و سرسبزی، بارها از آمریت زراعت دلارام درخواست کمک کرده بود تا سرانجام امکانات لازم برای ایجاد باغچه در اختیارش قرار گرفت.

در همین حال به گفتهٔ اسدالله، مدیر ترویج زراعت در ریاست زراعت، آبیاری و مالداری نیمروز، یک ماه قبل با همکاری برخی مؤسسات ۴۰ زن در ولسوالی دلارام آموزش داده شدند و برای آنان باغچه‌های خانگی نیز ایجاد گردید.

به گفتۀ وی، همچنان ۱۶ باب گل‌خانه برای زنان در این ولسوالی ساخته شده که می‌تواند نقش آنان را در توسعۀ زراعت و حفاظت از محیط زیست برجسته‌تر سازد.

او افزود که قرار است به‌زودی  از طریق یک مؤسسه، برای ۶۰۰ زن دیگر در سطح ولایت نیمروز نیز باغچه‌های خانگی ایجاد شود؛ سروی آن انجام شده و کارهای مقدماتی در حال اجرا است.

یک تن از کارشناسان

عبدالمتین متین کارشناس محیط زیست می‌گوید: «آلوده‌گی محیط زیست ناشی از تولید و رهایی پلاستیک یکی از مشکلات عمدۀ بسیاری از کشورها به‌شمار می‌رود؛ اما متأسفانه در کشور ما استفاده گسترده از پلاستیک، کیسه‌های پلاستیکی و ظروف یک‌بارمصرف نوعی رفتار متمدنانه و مدرن تلقی می‌شود، در حالی‌که در بسیاری از کشورهای پیشرفته، استفاده از این مواد به دلیل آثار زیان‌بارشان بر محیط زیست به‌طور چشم‌گیری کاهش داده‌اند.»

براساس گفته وی، پلاستیک‌ها به دلیل ترکیبات شیمیایی خود، به‌ راحتی در طبیعت تجزیه نمی‌شوند و  تجزیۀ آن‌ها  بین ۵۰ تا ۱۰۰۰ سال زمان می‌برد.

وی تاکید می‌کند، با توجه به تجزیه‌ناپذیری پلاستیک‌ها، رهاسازی آن‌ها در طبیعت موجب آلوده‌گی شدید محیط زیست شده و تهدیدی جدی برای سلامت انسان‌ها و نسل‌های آینده به‌حساب می‌آید.

ریاست محیط زیست

مولوی حبیب‌الله مظهری، رئیس محیط زیست ولایت نیمروز می‌گوید، حفاظت از محیط زیست مسؤولیت جمعی است، اما زنان به‌عنوان مادران و مدیران اصلی خانه، نقش مهمی در انتقال فرهنگ حفاظت از طبیعت به نسل‌های آینده دارند. به گفتهٔ او، زنان می‌توانند با کاهش تولید زباله، تفکیک پسماند و صرفه‌جویی در مصرف آب و انرژی، سهم مؤثری در حفاظت از محیط زیست ایفا کنند.

مظهری استفاده از خریطه‌های نخی به‌جای خریطه‌های پلاستیکی را از مهم‌ترین راهکارهای کاهش آلوده‌گی دانسته و از ابتکار مادرانی که به این فرهنگ روی آورده‌اند، قدردانی می‌کند.

او همچنان می‌افزاید که ریاست حفاظت محیط زیست با برگزاری برنامه‌های آگاهی‌دهی در مکاتب و مدارس و نشر مطالب آموزشی، برای افزایش آگاهی عمومی تلاش می‌کند. به گفتهٔ وی، هرچند آمار دقیق مصرف پلاستیک در نیمروز وجود ندارد، اما بر اساس بررسی‌ها، میزان استفاده از پلاستیک در این ولایت بلند است که نبود تفکیک معیاری زباله‌ها از عوامل اصلی آن به‌شمار می‌رود.