عبدالخالق حقیار؛ ۱۳ سال میانجی‌گری و حل منازعات مردمی از راه جرگه در جوزجان

شبرغان (پژواک، ۲۸ حوت ۱۴۰۴): عبدالخالق حقیار، از بزرگان قومی در جوزجان که نزدیک به ۱۳ سال می‌شود در حل منازعات مردمی و تأمین صلح اجتماعی نقش فعال دارد می‌گوید، با تکیه بر اصول اسلامی، جرگه‌های محلی و اعتماد مردم توانسته ده‌ها قضیۀ پیچیدۀ اجتماعی، خانواده‌گی به‌گونۀ صلح‌آمیز حل‌وفصل کند.

عبدالخالق حقیار ۵۲ ساله و باشندۀ قریۀ «جگدلک» شهر شبرغان می‌باشد، تحصیلات خود را تا صنف دوازدهم در دوران مهاجرت در کشور پاکستان به پایان رسانده و در کنار آن آموزش‌های دینی را نیز در مدارس فرا گرفته‌است. به باور او، همین آشنایی هم‌زمان با علوم عصری و دینی سبب شده تا بتواند در میان مردم به‌عنوان شخص قابل اعتماد نقش ایفا کند.

او از زنده‌گی پرچالش خود یاد کرده و می‌گوید: «زنده‌گی ما پر از مشکلات بود و مردم هم خسته و ناتوان بودند. وقتی مشکلات مردم را دیدم، احساس کردم که باید خادم مردم باشم و در حل مشکلات‌شان سهم بگیرم.»

به گفتۀ او، حدود ده سال می‌شود که از طریق ریاست اقوام و قبایل، چه در نظام پیشین و چه در نظام فعلی، به نماینده‌گی از اقوام مختلف جوزجان فعالیت می‌کند و میان مردم و محاکم نظامی، ملکی و جنایی برای رفع سوءتفاهم‌ها و حل منازعات نقش میانجی را به عهده دارد.

حقیار باور دارد که یک مسؤول واقعی باید سه اصل اساسی داشته باشد: عدالت، راستگویی و صداقت.

او در این مورد می‌گوید: «یگانه نقطه‌ای که یک مسؤول یا کلان باید داشته باشد، عدالت است. باید راستگو باشد، صداقت داشته باشد و هر موضوع را در چارچوب قوانین اسلام حل کند.»

به باور این بزرگ قومی، افغانستان دارای عنعنات و رواج‌های مختلف محلی است، اما مردم بیش از هر چیز به ارزش‌های اسلامی احترام می‌گذارند؛ از همین رو، فیصله‌هایی که براساس قرآن، حدیث، اجماع و قیاس انجام شود، برای مردم قابل قبول‌ است.

او دربارۀ تفاوت میان محاکم رسمی و حل منازعات از راه جرگه می‌گوید که در محاکم رسمی بیشتر فیصله‌ها براساس اسناد و مراحل قانونی پیش می‌رود که از یک نگاه مثبت است؛ اما از سوی دیگر، این روند برای بسیاری از مردم طولانی و فرساینده‌ می‌شود.

حقیبار می‌گوید: «مردم توان مالی و روانی ادامه دادن این روندها را ندارند؛ به همین دلیل، ما تلاش می‌کنیم مشکلات را از طریق جرگه حل کنیم، رضایت هر دو طرف را به دست بیاوریم و صلح پایدار ایجاد کنیم.»

حقیار می‌گوید که حدود ۱۱۵ منازعه را از راه جرگه به صلح رسانده‌است.

او اعتماد مردم را بزرگ‌ترین سرمایۀ خود می‌داند و می‌گوید: «افتخار می‌کنم که مردم ولایت جوزجان بر من اعتبار کرده‌اند و احترام زیادی دارند. این اعتماد بزرگ‌ترین سرمایه من است. خداوند به مردم ما عزت و احترام بیشتر بدهد.»

وی که می‌گفت خدمت به مردم مرز قومی و زبانی نمی‌شناسد، افزود: «خدمت من هیچ زبان و قوم را در نظر نمی‌گیرد؟؛ هر کسی‌که مشکل داشته باشد، تلاش می‌کنم حلش کنم، این وجیبۀ انسانی من است.»

این بزرگ قومی یکی از چالش‌های عمده در کشور را تعصب می‌داند و می‌گوید: «برخی مردم ما تعصب دارند، در حالی‌که تعصب در اسلام جای ندارد. حتا گاهی میان دو برادر هم اختلاف و دشمنی پیدا می‌شود؛ اما برای کاهش این مشکلات نقش جرگه‌ها، علمای دین، امامان مساجد و افراد نیک‌نام جامعه بسیار مهم است.»

حقیار همچنان به نقش رسانه‌ها در آگاهی‌دهی مردم اشاره کرده و می‌گوید، حضور رسانه‌ها در سراسر کشور سبب افزایش آگاهی و شفافیت در جامعه می‌شود. به باور او، یک میانجی باید هم با عنعنات جرگه، هم با اصول اسلامی و هم با شرایط زمانه آشنا باشد.

او دربارۀ جایگاه جرگه در نظام کنونی نیز می‌گوید که اکنون نسبت به گذشته باور بیشتری به این شیوه وجود دارد.

وی افزود که گذشته جرگه‌ها آن‌قدر جایگاه نداشتند، اما اکنون وقتی مشکلی پیش می‌آید، بیشتر توصیه می‌شود که از طریق جرگه حل شود.

به باور حقیار، در شرایط کنونی نقش جرگه‌ها و میانجی‌ها بیش از هر زمان دیگر اهمیت دارد؛ زیرا می‌توانند هم بار محاکم را کاهش دهند و هم به تقویت صلح اجتماعی کمک کنند.

عبدالخالق حقیار خود را خادم مردم می‌داند و می‌گوید که به نمایندگی از حدود ۶۴ قریه در ولایت جوزجان فعالیت می‌کند و هیچ‌گونه امتیاز مالی از هیچ نهادی ندارد.

به گفتۀ او، تنها سرمایه‌اش اعتماد مردم است و تا زمانی‌که توان داشته باشد، برای کاهش دشمنی‌ها، تعصب و تفرقه در جامعه تلاش خواهد کرد.

از سویی هم، حاجی محمدعالم، از حقیار به عنوان شخصیت دلسوز و مردم یاد کرده، می‌گوید: «حقیار نه تنها میانجی ماهر در حل منازعات قومی، خانوادگی و اجتماعی بوده، بلکه با صبر و بی‌طرفی، همواره تلاش کرده تا با گفتگو و جلب اعتماد طرفین، راه‌حل‌های عادلانه و پایدار بیابد.»

وی پیش از هر تصمیم، سخنان همه طرف‌ها را با دقت می‌شنود و با تجربه و عقلانیت، بهترین راه حل را پیشنهاد می‌کند.

از دید حاجی محمدعالم، بزرگ‌ترین ارزش آقای حقیار این است که کار خود را برای خدمت به مردم، نه مقام و شهرت، انجام می‌دهد و آرامش و وحدت جامعه را سرمایه‌ای برای نسل‌های آینده می‌داند.