گرمی هوا و بارنده‌گی‌های غیرمعمول؛ تهدید جدی برای محیط زیست و سلامت مردم افغانستان

کابل (پژواک، ۲۹ حوت ۱۴۰۴): کارشناسان محیط زیست و صحی می‌گویند که افزایش درجۀ حرارت و بارنده‌گی‌های غیرمعمول باعث ذوب یخچال‌ها، کاهش پوشش برفی، خشکی خاک، فرسایش زمین و گسترش توفان‌های گرد و خاک شده و همزمان پیامدهای منفی بر سلامت مردم نیز به همراه دارد.

به گفتهٔ این آگاهان هرچند افغانستان در ایجاد تغییرات اقلیمی نقشی ندارد؛ اما یکی از کشورهای به شدت آسیب‌پذیر است و برای مبارزه با این پدیده و کاهش اثرات بد آن به همکاری‌های جهانی نیاز است.

 وضعیت اقلیمی زمین در حال تغییر است؛ گرمایش زمین در برخی مناطق باعث خشک‌سالی و در برخی دیگر سبب توفان‌ها، باران‌های شدید و سیلاب‌ها می‌شود و یخچال‌های طبیعی را ذوب می‌سازد که سطح آب دریاها را بالا می‌برد.

تحقیقات نشان می‌دهد، تغییرات اقلیمی، به‌ویژه افزایش بارنده‌گی و ذوب یخچال‌های طبیعی می‌تواند خطرات زیرزمینی مانند زلزله و آتشفشان را نیز افزایش دهد.

سازمان غذا و زراعت ملل متحد (FAO) در ماه می سال ۲۰۲۵ با نشر گزارشی از وضعیت اقلیمی افغانستان اعلام کرده بود که برف‌باری در این کشور در آغاز زمستان (۲۰۲۵/۲۰۲۶) به کمترین حد خود در ۲۵ سال اخیر رسیده‌است.

این نهاد گفته بود که این وضعیت تهدیدی جدی برای زراعت و مالداری در افغانستان است؛ زیرا بسیاری از مناطق کشور به شدت به آب‌ حاصل از ذوب شدن برف وابسته هستند.

آمار سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که افغانستان در سال گذشته با یکی از شدیدترین خشک‌سالی‌های سال‌های اخیر روبه‌رو بود.

دیدگاه کارشناسان محیط زیست

نجیب‌الله سدید، آگاه محیط زیست در گفت‌وگو با پژواک گفت که تغییرات اقلیمی در افغانستان بسیار بارز است و سالانه افزایش درجۀ حرارت در کشور و آسیای مرکزی حدود دو درجۀ سانتی‌گراد بالاتر از میانگین جهانی است و این نشان می‌دهد که این منطقه نسبت به سایر مناطق جهان سریع‌تر گرم می‌شود.

او تصریح کرد، در گذشته، با توجه به موقعیت جغرافیایی کشور، میزان برف‌باری در افغانستان زیاد بود و برف پس از ذخیره شدن در کوه‌ها، منابع آبی کشور را تشکیل می‌داد؛ اما با افزایش درجۀ حرارت، میزان برف کاهش یافته و جای آن را باران گرفته‌است.

به باور سدید، باران اثرگذاری کمتری دارد؛ زیرا هم باعث سیلاب می‌شود و هم به دلیل نبود زیرساخت‌های مناسب، سریعاً از کشور خارج می‌شود.

به گفتهٔ او افزایش درجۀ حرارت باعث ذوب شدن یخچال‌ها شده و بررسی‌ها نشان می‌دهد، بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۵، حدود ۱۴ درصد یخچال‌های افغانستان از بین رفته‌اند.

وی افزود، درجۀ حرارت بالا پوشش برفی کشور را سریع‌تر از بین می‌برد و در صورت بارش، برف به ‌سرعت ذوب می‌شود و ذوب بیش از حد برف، علاوه بر ایجاد سیلاب، قابل استفاده برای مردم نیز نیست.

سدید تصریح کرد، گرمی هوا تأثیرات مخربی بر محیط زیست داشته و پوشش گیاهی افغانستان کاهش یافته‌، افزایش درجۀ حرارت باعث خشکی خاک و فرسایش شدید آن شده و در نتیجه توفان‌های گرد و خاک افزایش یافته‌است.

به گفتۀ وی، پس از خشکسالی و سیلاب، توفان‌های گرد و خاک سومین خطر بزرگ در کشور محسوب می‌شود.

سدید افزود که در شرایط کم‌آبی، بیماری‌های مرتبط با آب افزایش می‌یابد؛ زیرا مردم مجبور می‌شوند از منابع آب آلوده استفاده کنند.

این آگاه محیط زیست خاطرنشان کرد که افغانستان با وضعیت مالی و ظرفیت کنونی، قادر نیست به شکل کامل در برابر تغییرات اقلیمی ایستاده‌گی کند و اقدامات کنونی مردم محدود به سطح خانواده و قریه است، مانند حفاظت از محیط زیست، مدیریت فاضلاب، استفاده از آب صحی و جلوگیری از هدررفتن آب.

وی افزود، مردم باید با وضعیت موجود سازگار شوند؛ زیرا این وضعیت تغییرات اقلیمی، حاصل فعالیت کشورهای صنعتی است و جهان باید تلاش کند تولید گازهای گلخانه‌ای کاهش یابد تا جو زمین به حالت قبل بازگردد.

نجیب‌الله سدید توصیه کرد که مردم در روزهای توفان از وسایل ایمنی استفاده کنند و در روزهای گرم تا حد امکان از خانه خارج نشوند.

وی همچنان تأکید کرد که مصرف آب باید مدیریت شود، جھیل‌های مصنوعی و خندق‌ها ایجاد شود، از آب باران استفاده گردد، پوشش گیاهی بهبود یافته و نهال‌کاری انجام شود تا وضعیت محیط زیست در سطح محلی ارتقا یابد.

سیدمحمد سلیمان‌خیل، کارشناس امور اقلیمی نیز گفت، تغییرات اقلیمی یک پدیدۀ جهانی است و پیامدهای گسترده و ناگواری در سراسر افغانستان داشته‌است.

وی افزود: «فعلاً هم مردم پرداخت مالی و جانی ناشی از این پدیده می‌کنند.»

سلیمان‌خیل تصریح کرد، مردم شاهد خشکسالی‌های شدید، سیلاب‌های ناگهانی، گرم شدن هوا، کاهش محصولات زراعتی، ذوب شدن یخچال‌های طبیعی، آلوده‌گی هوا و چالش‌های دیگر مرتبط با تغییرات اقلیمی بوده‌اند.

وی گفت، کاهش الگوهای بارنده‌گی باعث شده تا افغانستان پنج سال متوالی خشک‌سالی را تجربه کند و مردم نتوانند کشت و زراعت خود را برای تأمین معیشت انجام دهند.

موصوف می‌گوید: «مثلاً گرم شدن زمین که سال گذشته رکورد جهانی داشت، تقریباً کابل در ۱۰۰ سال گذشته چنین گرمایی را تجربه نکرده بود و شهرهای بزرگ دیگر افغانستان نیز افزایش گرمازدگی در میان کودکان و بزرگ‌سالان داشتند.»

سلیمان‌خیل تأکید کرد، افغانستان در ایجاد تغییرات اقلیمی نقشی ندارد؛ اما یکی از کشورهای به شدت آسیب‌پذیر با کمترین آماده‌گی از این موضوع است.

وی افزود، برای مهار این پدیده یا کاهش آسیب‌های آن نیاز به همکاری‌های منطقه‌ای و جهانی وجود دارد تا بتوان با آن مبارزه کرد یا حداقل سازگار شد.

او از جامعه جهانی خواست که مسایل تغییرات اقلیمی را به سیاست مرتبط نکنند؛ زیرا مردم از پیامدهای آن متضرر می‌شوند.

وی خاطرنشان کرد: «در صورتی‌که نتوانیم جلوی این پدیدۀ ناگوار یا فجایع طبیعی را بگیریم، شاهد گسترش بی‌جاشده‌گان داخلی خواهیم بود، معیشت روستایی تخریب می‌شود، اکوسیستم‌ها و تنوع حیات از بین می‌رود.»

محب‌الله بهار، سخنگوی ادارۀ ملی حفاظت از محیط زیست در ۱۰ عقرب سال روان به پژواک گفته بود که این اداره در سال گذشته در ۳۴ ولایت کشور حدود ۱۷۰۰ برنامۀ آگاهی‌دهی در مورد تغییرات اقلیمی در مساجد، پوهنتون‌ها، مکاتب و مکان‌های عمومی برگزار کرده‌است.

او می‌افزاید که این اداره در تمام ۳۴ ولایت کشور آمریت‌های آگاهی‌دهی دارد و این روند هنوز هم ادامه دارد.

تأثیرات گرمی هوا و بارنده‌گی‌های غیرمعمول بر وضعیت صحی شهروندان

داکتر سید فریدشاه رفیعی، متخصص امراض داخلی و مؤظف در شفاخانۀ وزیر محمداکبر خان شهر کابل می‌گوید، گرمی هوا و بارنده‌گی‌های غیرمعمول باعث افزایش برخی بیماری‌ها، به ویژه بیماری‌های انتانی می‌شود؛ زیرا با شدت گرمی هوا تعداد حشرات ناقل نیز افزایش می‌باد.

او افزود، بارنده‌گی‌های غیرمعمول باعث آلوده‌گی منابع آبی‌، افزایش سیلاب‌ها، بی‌جاشدن مردم، دسترسی محدود به منابع صحی و افزایش امراض انتانی می‌شود.

به گفتۀ رفیعی، بیماری‌هایی که به دنبال تغییرات اقلیمی بیشترین شیوع را داشته‌اند، شامل بیماری‌های جهاز هضمی، اسهال‌ها، مسمومیت‌ها و همچنان بیماری‌های تنفسی هستند.

داکتر رفیعی توصیه کرد، در زمان تغییرات اقلیمی و گرم شدن بیش از حد هوا از آب آشامیدنی صحی بیشتر استفاده کنند.

از سوی هم، داکتر فریدالله عمری، ترینر متخصص امراض انتانی در شفاخانۀ ملی و تخصصی انتانی شهر کابل گفت، زمانی‌که آب و هوا گرم شود بارنده‌گی نیز زیاد می‌شود و در نتیجه زمینۀ سرازیرشدن سیلاب‌ها نیز مساعد می‌شود.

وی اضافه کرد، در چنین حالاتی دسترسی مردم به آب آشامیدنی صحی کمتر می‌شود و گراف امراض انتانی نیز بالا می‌رود.

موصوف تصریح کرد، محیط گرم سبب افزایش حشرات نیز می‌شود و آن‌ها انتقال‌دهندۀ امراض انتانی از قبیل ملاریا، تب دنگو و یا تب خون‌دهنده شوند.

وی افزود امراض انتانی وابسته به وقایه هستند و در صورت عدم رعایت وقایه، این گراف همیشه می‌تواند بالا برود.

او نیز به مردم توصیه کرد که نوشیدن آب صحی، نخوردن غذاهای باسی، شستن دست‌ها به آب پاک و صابون سبب دوری از امراض انتانی و سایر امراض ساری می‌شود.

از سوی دیگر، براساس یک گزارش پژواک، تغییرات اقلیمی در افغانستان بر بخش صحت نیز تأثیر منفی گذاشته و باعث گسترش برخی از بیماری‌ها شده‌است.

داکتر وحدت الکوزی، رئیس طب معالجوی وزارت صحت عامه گفته بود که در اثر تأثیرات منفی تغییرات اقلیمی بیماری‌های عفونی افزایش می‌یابد؛ زیرا این نوع بیماری‌ها در شرایط و در درجۀ حرارت خاص رشد می‌کنند.

به گفتۀ وی، تغییرات اقلیمی سبب کاهش منابع آبی و محصولات زراعتی شده و این مسئله باعث سوءتغذیه، به‌ویژه در میان کودکان گردیده‌است.