داکتران: تغذیۀ سالم نقش مهمی در سلامت مادر و طفل دارد

شبرغان (پژواک، اول حمل ۱۴۰۵): در حالی‌که متخصصین امور صحی تأکید می‌کنند، تغذیۀ متوازن در دوران بارداری برای حفظ سلامت مادر و رشد سالم جنین حیاتی است، اما شماری از مادران در ولایت جوزجان می‌گویند، فقر اقتصادی و عدم آگاهی دربارۀ تغذیۀ سالم در این دوران، سلامت آنان و اطفال‌‌شان را با خطر روبه‌رو کرده‌است.

در افغانستان، سوءتغذیه یکی از مشکلات جدی سلامت عمومی است و تأثیر مستقیم بر رشد کودکان و سلامت مادران دارد. عوامل اصلی آن شامل فقر، کمبود غذای کافی و متنوع، ناامنی، پایین بودن آگاهی خانواده‌ها دربارۀ تغذیۀ سالم و محدودیت خدمات صحی، به‌ویژه در مناطق روستایی است. همچنین خشک‌سالی و افزایش قیمت مواد خوراکی، توان خانواده‌ها برای تأمین نیازهای غذایی روزانه را کاهش داده و مادران باردار و کودکان خردسال را در معرض خطر قرار می‌دهد.

قابل تذکر است که ولایت جوزجان از این مشکل مستثنی نیست و برخی مادران به دلیل عدم تغذیۀ مناسب با مشکلاتی مواجه شده‌اند.

زهرا ۳۰ ساله، باشندۀ ولسوالی خواجه دوکوه جوزجان می‌گوید: «بارداری اولم را با تغذیۀ ضعیف گذراندم، بیشتر روزها را نان و چای سپری می‌کردم، همین بود که نوزادم کوچک و بدون نفس به دنیا آمد و از دست رفت.»

وی از مشکلات اقتصادی می‌نالد و می‌گوید که پس از دو سال حمل دارد و آرزو دارد که این‌بار با تجربهٔ قبلی مواجه نشود.

موصوف می‌افزاید: «پیش داکتر صاحب آمده بودم، داکتر صاحب برایم گفت که باید میوه، سبزی، لبنیات و تخم‌مرغ زیاد استفاده کنم و از کلینیک مواد مغذی نیز برایم دادن.»

از سویی هم، فاطمه ۲۸ ساله، باشندۀ قریه نوآباد شهر شبرغان گفت: «در بارداری اول اشتهایم کم بود و مکمل آهن و فولیک اسید مصرف می‌کردم، اما ضعف داشتم. حالا یاد گرفته‌ام که باید میوه، سبزی و آب کافی بخورم و جایگزین‌های اقتصادی مانند حبوبات و تخم‌مرغ را استفاده کنم.»

وی نیز می‌گوید: «بسیار وقت‌ها به اثر مشکلات اقتصادی، گوشت یا میوه تازه نمی‌توانم بخرم؛ اما قابله برایم گفت که عدس، لوبیا و تخم‌ مرغ هم می‌تواند جایگزین خوبی باشد.»

از سویی هم، شکیبا ۳۶ ساله، باشندۀ شهر شبرغان که مادر چهار  فرزند است و فرزند خردسال خود را در آغوش دارد، می‌گوید: «وقتی حامله بودم شوهرم در ایران کار می‌کرد، من تنها بودم، بیشتر روزها چیزی درست برای خوردن نداشتم، خودم قالین می‌بافتم، فقط نان و چای می‌خوردم، گاهی هم یک لقمه برنج یا کچالو بود، داکتر یا قابله هم نبود که برایم بگوید چه باید بخورم، فکر می‌کردم همین کافی است.»

او نگاهی به طفل خود می‌اندازد و می‌گوید: «وقتی پسرم به دنیا آمد، خیلی کوچک بود، حالا سه ساله‌است، ولی مثل طفل یک‌و‌نیم ‌ساله است. داکتر می‌گوید، بدنش ضعیف است، چون من در دوران بارداری مواد مغذی به اندازۀ کافی نخورده‌ام. همیشه مریض و زود خسته می‌شود، حتا حرف زدنش هم دیر شروع شد.»

وی گفت، حالا نظر به توصیه داکتر، از غذاهای قوی، ولی با قیمت مناسب استفاده می‌کند؛ تا طفلی که قرار است سه ماه بعد به دنیا بیاید، سالم باشد و صحت خودش نیز خوب باشد.

از سوی دیگر، داکتر ثریا قیومی، متخصص نسایی و ولادی شفاخانۀ ولایتی جوزجان می‌گوید: «در دوران بارداری، بدن مادر همانند یک کارخانه فعال است که باید هم انرژی خود را حفظ کند و هم مواد لازم برای رشد جنین را فراهم نماید. کمبود تغذیه می‌تواند باعث کم‌وزنی نوزاد، زایمان پیش‌رس، کم‌خونی، فشار خون بالا و حتا از بین رفتن جنین شود.»

او می‌افزاید: «در سه ‌ماه اول، کمبود فولیک اسید ممکن است باعث ناهنجاری‌های مغزی و نخاعی جنین شود، در سه‌ ماه دوم و سوم، کمبود آهن و پروتین به ضعف عمومی، خستگی و افسرده‌گی مادر منجر می‌شود.»

داکتر قیومی تأکید می‌کند که تغذیهٔ درست فقط خوردن زیاد نیست، بلکه انتخاب غذای مفید و متوازن اهمیت دارد.

وی توصیه می‌کند که مادران باردار از مصرف زیاد چای، قهوه، نوشابه و غذاهای چرب خودداری کنند و به جای آن از میوه، سبزی، لبنیات، حبوبات و گوشت کم‌چرب استفاده نمایند.

در همین حال، داکتر فرزانه درانی، متخصص نسایی ولادی در کابل می‌گوید که تغذیۀ مناسب در دوران بارداری نقش بسیار مهمی در سلامت مادر و رشد سالم جنین دارد، زمانی‌که مادر مواد غذایی متوازن و کافی دریافت نکند، هم سلامت خودش و هم سلامت نوزاد در معرض خطر قرار می‌گیرد.

به گفتۀ موصوف، تغذیۀ نامناسب می‌تواند باعث کم‌خونی، ضعف عمومی، کاهش انرژی، مشکلات سیستم ایمنی و افزایش خطر عفونت‌ها در مادر شود. همچنین، برای جنین ممکن است سبب وزن کم هنگام تولد، تأخیر در رشد داخل رحم، تولد زودرس و حتا بعضی اختلالات تکاملی گردد.

داکتر فرزانه از مادران می‌خواهد که استفادهٔ غذای متوازن شامل پروتین، سبزیجات تازه، میوه‌ها و غلات، مصرف منابع آهن مانند گوشت، حبوبات و سبزیجات سبز، دریافت کافی کلسیم برای رشد استخوان‌های جنین، نوشیدن آب کافی، استفاده از مکمل‌های توصیه‌شده توسط داکتر مانند آهن و فولیک اسید را فراموش نکنند.

وی همچنان گفت که مادران حامله از غذاهای بسیار چرب، شور، مواد غذایی غیرصحی و نوشابه‌ها پرهیز نمایند.

موصوف می‌گوید، ممکن است مادر دچار کم‌خونی شدید، ضعف، سرگیجه و مشکلات دوران بارداری شود. برای نوزاد نیز احتمال تولد با وزن پایین، ضعف سیستم ایمنی و مشکلات رشد افزایش می‌یابد.

منبع تصریح کرد، در بسیاری موارد، مادرانی که با کم‌خونی، ضعف شدید یا وزن کم جنین مراجعه می‌کنند، سابقۀ تغذیه ناکافی دارند، بعد از اصلاح رژیم غذایی و استفاده از مکمل‌ها، وضعیت آن‌ها بهبود می‌یابد.

به گفتۀ وی، در دوران بارداری، بدن مادر نیاز بیشتری به پروتین، آهن، کلسیم، فولیک اسید و ویتامین‌ها دارد، اگر تغذیه درست باشد، رشد جنین بهتر و سالم‌تر انجام می‌شود.

با این حال، داکتر شرافت زمان، سخنگوی وزارت صحت عامه به پژواک گفت: «در اوایل سال ۲۰۲۵ میلادی، برخی از ادارات خارجی تعداد کودکان و زنان باردار مبتلا به سوء تغذیه را حدود ۳.۷ میلیون نفر تخمین زده بودند اما آمار که در ختم سال ۲۰۲۵ میلادی، توسط ۳۲۰۰ سایت‌ صحی در سراسر کشور که خدمات در بخش سوء‌تغذیه را ارایه می‌کنند، به دست ما رسیده، تعداد مادران حامله، شیرده و اطفال که مصاب به سوء تغذیه هستند، حدود سه میلیون تن می‌‎باشد.»

به گفتهٔ او، از میان سه میلیون تن که از سوء‌تغذیه رنج می‌برند، یک اعشاریه سه میلیون تن دچار سوء‌تغذیۀ متوسط، هفت‌صد هزار تن دچار سوء‌تغذیۀ شدید و نزدیک به یک میلیون تن از مادران حامله و شیرده دچار سوء‌تغذیۀ حاد و متوسط‌اند.

وی از افزایش عرضۀ خدمات در بخش سوءتغذیه سخن زده می‌گوید، قبل از حاکمیت امارت اسلامی ۸۰۰ مرکز صحی در این بخش فعالیت داشتند اما امروز این رقم به ۳۲۰۰ رسیده‌است.

او گفت: «هدف ما اینست که به مادران و کودکان سوءتغذیه که فعلاً وجود دارند، رسیده‌گی صورت بگیرد و خدمات ارایه شود، تلاش بر این داریم که مواد مغذی مورد نیاز مادران و کودکان مصاب به سوءتغذیه را در داخل کشور تولید کنیم و چیزی که بسیار مهم است این است که به کمک سازمان‌های صحی، خدمات دوامدار برای مبتلایان داشته باشیم.»

شرافت زمان بلند بردن سطح آگاهی عامه در بخش سوءتغذیه را مهم خوانده و می‌گوید که برنامه‌های آگاهی‌دهی و پیشگیری در این بخش نیز گسترش خواهد یافت.