کابل (پژواک٥، قوس ١٣٩٢): يک سازمان نظارت از وضعيت معادن در کشور، در تازه ترين تحقيق خود راجع به پروژه مس عينک و پروسۀ استخراج آن، برعلاوۀ ضعيف شمردن کار شرکت چينايى در اين مورد، از آلودگى محيط زيست و آبهاى زيرزمينى در صورت استخراج اين معدن، هشدار داده است.
سازمان “ديده بان شفافيت” در اين گزارش تحقيقى خود، مجموعه اى از فرصت ها و چالش هايى را نشاندهى نموده که از نظر تحقيق کنندگان اين سازمان، متوجه كشور و مردم افغانستان، از ناحيۀ پروژه مس عينک و استخراج اين معدن شمرده مى شود .
در گزارش٤٧ صفحه اى اين سازمان که تحت عنوان “مس عينک، امتيازى براى تغيير” تهيه گرديده است؛ فرصت هاى اقتصادى، زمينه سازى براى اشتغال اتباع افغانى، راه هاى درآمد، وفرصت ها براى زيربنا به حيث فرصت هاى خوب اين پروژه براى افغانستان دانسته شده؛ ولى درکنارآن از چالشهايى چون نبود قوۀ مسلکى کار، برآورده نشدن تصورات و توقعات مردمى، تاثيرات منفى محيط زيستى، موجوديت آثار باستانى درساحه، ضعف مديريت و حکومتدارى در پروژه را، به حيث چالش هاى موجود فراه راه اين پروژه يادآورى نموده است.
در اين تحقيق گفته شده است که استخراج مس در عينك، گاز سالفايد و اسيدسلفوريك را اخراج خواهد كرد كه تهديدات جدى را متوجه صحت مردم و فعاليت هاى زراعتى خواهد کرد.
اين تحقيق سازمان ديده بان شفافيت، همچنان يادآور مى شود که اين آلودگى ها مى توانند ضررهايى را به آب، هوا و خاك منطقه نيز متوجه نمايند.
گزارش به دست آمده از اين تحقيق، همچنان افزوده است که روند استخراج در معدن مس عينك، احتمالاً نيازمند ٥٨٤ هزار متر مكعب آب در هر روزمى باشد؛ درحاليكه در اين منطقه مشكل كمبود آب وجود دارد.
در اين گزارش تحقيقى، همچنان از قول مردمان محل افزوده شده كه رياست معادن و پطروليم ولايت لوگر، در مقابل شکايات مردم در مورد حفارى چاه هاى آب توسط شرکت استخراج کنندۀ مس، هيچ عكس العملى از خود نشان نداده و به شكايات مرتبط با حفارى ها، هيچ توجهى نكرده است.
به اساس اين گزارش تحقيقى؛ امكانات آلودگى مى تواند نتايج خيل بدى براى مردمى داشته باشد كه در مسير آبى كه از درياى لوگر سرچشمه مى گيرد، زندگى مى كنند.
اين گزارش مى افزايد که نوع آلودگى در آب هاى لوگر، مى تواند مردمانى را كه به طرف نشيب آن زندگى مى كنند، متأثر سازند؛ بخصوص مردمانى را كه در كابل زندگى مى کنند، و براى اين موضوع ارزيابى دقيق تخنيكى لازم است تا وضعيت آب در عينك مطالعه گردد و هرگاه پروژه، وارد مرحله توليد مى شود، عواقب آن نيز بايد بررسى گردد.
گزارش مذکور، يک مورد ديگر و خطرناک آلودگى محيط زيست از جريان کار بر پروژه مس عينک را، توليد گازاتى مى داند که در جريان پروسس مس صورت می گيرد.
بنابر اين گزارش؛ پس از حفر و استخراج معدن مس، پودرى از اين فلز در محل استخراج باقی می ماند که اين سنگ های پودری، در يك نقطه ای به نام بند و يا زباله دانى ذخيره مى گردد. گزارش مى نويسد اين بند، بسيار بعدتر از آنكه معدن بسته مى شود، بعنوان يك تهديد محيطى در همان محل باقى خواهد ماند و به قول کارشناسان محيط زيست، اين زباله ها مى توانند از بند خارج شده و آب ها را آلوده سازند و حتى مى توانند منجر به سيلاب ها جهت تخريب قريه جات گردند؛ همچنان ذرات آن مى تواند شامل هوا گرديده باعث بارش تيزاب گردد .
سازمان ديده بان شفافيت، در ادامه گزارش خود از اضرار کار استخراج معدن مس عينک، براى آثار باستانى در آن منطقه يادآورى ميکند و مى نويسد که درمنقطه اى كه براى استخراج معادن در عينك نشانى شده است، آثار قابل توجه باستانى وجود دارد که ارزش باستانى آن، بيشتر از عمر معدن عينك دوام خواهد كرد.
نويسندۀ اين گزارش، باور دارد که شرکت چينايى که قرارداد استخراج مس عينک را در تصاحب خود دارد، در راستاى حفظ آثار باستانى در منطقۀ تحت کار خود، توجه جدى مبذول نمى دارد و قصد استخراج معدن و کندنکارى را در محلاتى دارد که به حيث يک نقطۀ مملو از آثار باستانى شناخته مى شود.
در اين گزارش، همچنان از ضعف حکومتدارى در مناطق مربوط به پروژه مس عينک نيز تذکر داده شده است و نويسندۀ گزارش، ادعا دارد که حکومت افغانستان و شرکت چينايى، اهالى مناطق مربوط به اين پروژه را بازور و بدون پرداخت قيمت زمين هاى شان، از محل بيرون نموده اند؛ بر اساس اين گزارش، حقايق زمينى نشان ميدهند كه دولت به جاى اينكه مشكل را حل كند، جانبدارى مى كند؛ درحاليکه دولت بايد از حقوق شهروندان خود در اين قضيه نمايندگى كند و برخورد قانونى باكمپنى هاى استخراج کننده داشته باشد؛ تا اينكه مردمانيكه در ساحه معدن مس عينك زندگى مى كنند، نسبت به اين عملکرد دولت، تأثر منفى به خود راه ندهند.
اين نهاد ناظر، در آخر تحقيق خود يک سلسله پيشنهاداتى به جوانب مختلف ذيدخل در اين قضيه دارد که از آن جمله؛ از دولت مى خواهد تا قرارداد مس عينك را افشا نمايد و سوالات به وجود آمده در مورد تأخير در تطبيق پروژۀ مس عينك را حل سازد و در اين راستا، ساير شركاى افغانى را براى مشاوره باز دعوت نمايد.
اين گزارش، همچنان به دولت افغانستان پيشنهاد مى کند تا خسارات مردم اطراف معدن مس عينک را بخاطر نقصانات شان، از طريق مذاكرۀ عادلانه و درست بپردازد و با استفاده از قانون افغانستان، وطرزالعمل سازمان ملل براى تجارت و حقوق بشر و طرزالعمل بانك جهانى، به اسكان مجدد افراد متاثره بپردازد.
ديده بان شفافيت دراين گزارش خود، به ادارۀ حفاظت از محيط زيست، سفارش مى کند تا به شكل علنى، ساير ميكانيزم هاى نظارت بر محيط معدن مس عينك را توضيح داده، اطمينان دهد كه فعاليت هاى استخراجى در اين معدن، هوا يا خاك را آلوده ننموده، ضررى به منابع آبى نمى رساند و بايد استندردهاى حفاظت از محيط زيست IFC را پيروى كند.
اين گزارش، همچنين به شرکت چينايى (MCC‐JCL ) که پروژه استخراج معدن مس عينک را به پيش مى برد، پيشنهاد مى کند که بايد مشاورۀ با محتوا با مردمان محل داشته باشد.
در گزارش، همچنان به اين شرکت چينايى توصيه شده است تا معلومات در مورد پروژه هاى كوچك را به مردم بدهد و نظرات مردمان را در مورد پروژه اخذ نمايد؛ تا از آن طريق به منفعت شركت و مردمان محل يكجا افزوده شود.
در گزارش، همچنان به وزارت معادن و پطروليم توصيه شده تا خود را متيقين سازد كه استخراج مس به شكل منظم و متوازن، از شش نقطه غنى مس در معدن عينك، صورت مى گيرد.
هرچند آژانس خبری پژواک تلاش کرد تا در رابطه به مسايلى که در گزارش “ديده بان شفافيت” از پروژه مس عينک تذکرداده شده است، نظر وزارت معادن و صنايع افغانستان را نيز داشته باشد؛ اما سخنگوى اين وزارت، نخواست در اين مورد ابراز نظر نمايد.
اما “شجاع زاده” کارشناس مسايل معادن افغانستان، به اين نظر است که هم دولت و هم شرکت چينايی، در اين مورد هردو مقصراند؛ چون به قول وى دولت در تامين امنيت منطقۀ مس عينک اقدامات کافى انجام نداده و شرکت چينايى هم تقاضاهاى ديگرى دارد و چون قيمت مواد، همه ساله بلند مى رود، قصد دارند با بهانه جويى، کارهاى استخراج مس را از اين معدن به تعويق بيندازند.
همچنان اجمل سهاک رييس معادن ولايت لوگر، ضمن رد اين اتهام که گويا اين رياست در مورد حفظ حقوق اهالى منطقه در پروژه مس عينک تلاش به خرچ نمى دهد، به آژانس خبری پژواک گفت که در اين رابطه، آنها کميسيون ١٨ نفرى دارند که هميشه در تلاش است تا مسايل مربوط به پروژۀ مس عينک را وارسى نموده، از جريان کارها اطلاع به دست بياورند.
قابل تذکر است که افغانستان، اولين قرارداد عمدۀ معادن در مورد استخراج معدن مس در منطقۀ عينك ولايت لوگر را، با يك شركت چينايى زير نام گروپ شركت متالوژى چين و مس جيانگزى، به تاريخ ٢٥ مى سال ٢٠٠٨ امضا كرد.
اين شركت وعده سپرده كه در جريان پنج سال آينده ٢.٩ ميليارد دالر امريکايى، در اين راستا سرمايه گذارى خواهد كرد.
