کابل (پژواک، ۶ میزان ۱۴۰۵): دسترسی بهموقع خبرنگاران به اطلاعات رسمی و دقیق میتواند نقش مهمی در جلوگیری از گسترش شایعات و اطلاعات نادرست داشته باشد؛ با این حال، خبرنگاران در برخی موارد با تأخیر یا دشواری در دریافت اطلاعات روبهرو میشوند که میتواند زمینه را برای انتشار روایتهای تأییدنشده فراهم کند.
روز جهانی دسترسی همگانی به اطلاعات هر سال به تاریخ ۲۸ سپتامبر گرامی داشته میشود. این روز در سال ۲۰۱۵ از سوی یونسکو نامگذاری و از سال ۲۰۱۶ گرامی داشته شد. مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز در سال ۲۰۱۹، ۲۸ سپتامبر را بهعنوان «روز جهانی دسترسی همگانی به اطلاعات» به رسمیت شناخت.
خبرنگاران چه میگویند؟
سودابه حیدری، خبرنگار رادیوی سلاموطندار میگوید که دسترسی خبرنگاران به اطلاعات نسبت به گذشته بهتر شده و بیشتر نهادهای دولتی سخنگوی مشخص دارند؛ اما هنوز برخی ادارات اطلاعات مورد نیاز را بهصورت ناقص یا اصلاً در اختیار خبرنگاران قرار نمیدهند و گاهی نیز پاسخهای گزینشی ارائه میکنند.
او گفت که تأخیر در دریافت اطلاعات رسمی سبب شدهاست تا در مواردی نتواند گزارشهایش را بهموقع تکمیل و نشر کند.
وی گفت: «روزهایی بوده که از صبح تا شام روی یک گزارش کار کردهام و تمام اطلاعات مورد نیاز را جمعآوری کردهام؛ اما به دلیل اینکه حکومت به پرسشهای ما پاسخ نداده است، گزارشم به نشر نرسیده است.»
حیدری افزود که نبود اطلاعات رسمی و بهموقع میتواند افکار عمومی را تحت تأثیر قرار داده و زمینه را برای گسترش شایعات فراهم کند. او پیشنهاد کرد که ادارات دولتی اطلاعات مورد نیاز رسانهها را بهموقع ارایه کرده و نشستهای خبری منظم، دستکم هر سه ماه یکبار، برگزار کنند.
محمدبشیر، خبرنگار طلوعنیوز نیز میگوید که خبرنگاران هنوز با محدودیت در دسترسی به اطلاعات مواجهاند و این وضعیت بر کار رسانهها تأثیر منفی گذاشته است.
او گفت که محدودیت در دسترسی به اطلاعات باعث میشود خبرنگاران از برخی موضوعات صرفنظر کنند و در نبود اطلاعات رسمی، مردم بیشتر در معرض شایعات و اخبار نادرست قرار گیرند.
بشیر برای بهبود این وضعیت، بر ایجاد قانون فعالیت رسانهها، گماشتن افراد متخصص در بخشهای روابط عمومی و رسانهای ادارات، افزایش همکاری میان رسانهها و حکومت و رفع محدودیتهای موجود بر دسترسی به اطلاعات تأکید کرد.
قمرالدین پویا عزیز، خبرنگار آزاد در جوزجان میگوید که دسترسی به اطلاعات رسمی در مجموع نسبت به گذشته بهتر شده، اما در برخی ادارات، پاسخگویی با تأخیر صورت میگیرد؛ بهویژه زمانی که خبرنگار به اطلاعات دقیق و فوری درباره یک رویداد نیاز دارد.
او گفت که تأخیر در ارایۀ اطلاعات، روند تهیۀ خبر را دشوار کرده و در نبود اطلاعات رسمی، زمینه برای انتشار شایعات در شبکههای اجتماعی بیشتر میشود.
پویا از یک رویداد امنیتی در سال گذشته یاد کرد که به گفته او، پس از کشتهشدن یک فرد توسط افراد مسلح ناشناس، اطلاعات رسمی بهموقع با خبرنگاران شریک نشد و در پی آن، شایعات و مطالب مختلف در رسانههای بیرون از کشور و شبکههای اجتماعی منتشر شد.
وی ایجاد روند مشخص برای پاسخگویی به خبرنگاران، معرفی سخنگویان فعال و ارایۀ اطلاعات دقیق و بهموقع را ضروری دانست و گفت که خبرنگاران نیز باید پیش از نشر خبر، اطلاعات را از منابع معتبر بررسی کنند.
نوید بهار، خبرنگار یکی از رسانههای خصوصی میگوید که دسترسی به اطلاعات نسبت به سالهای نخست امارت اسلامی تاحدی بهتر شده، اما هنوز در برخی موارد محدودیت وجود دارد.
او گفت که بارها خبرنگاران برای دریافت معلومات با سخنگویان تماس گرفتهاند، اما پاسخی دریافت نکردهاند. به گفتۀ وی، برخی سخنگویان تنها اطلاعات مورد نظر خود را در اختیار خبرنگاران قرار میدهند و حاضر به مصاحبه حضوری و پاسخگویی به پرسشهای خبرنگاران نیستند.
بهار افزود که تأخیر در دریافت اطلاعات، خبرنگار را در تفکیک حقایق از شایعات با مشکل مواجه میکند و این مشکل بهویژه در رویدادهای امنیتی بیشتر دیده میشود.
وی موجودیت قانون دسترسی به اطلاعات، گماشتن افراد مسلکی در بخشهای مطبوعاتی ادارات و افزایش هماهنگی میان خبرنگاران و سخنگویان را برای بهبود این وضعیت مهم دانست.
نهاد حمایت از خبرنگاران: دسترسی به اطلاعات نسبت به گذشته بهتر شدهاست
قدیمیار، مسئول نهاد حمایت از خبرنگاران و رسانههای افغان میگوید که دسترسی به اطلاعات نسبت به سالهای گذشته بهتر شده و اکنون بسیاری از ادارات سخنگو دارند.
او گفت که معاون سخنگوی امارت اسلامی و سخنگوی عمومی امارت اسلامی نیز تا حد زیادی به پرسشهای خبرنگاران پاسخ میدهند؛ اما برخی سخنگویان به دلیل نداشتن تجربه یا تخصص کافی و یا محافظهکاری در ارائه اطلاعات، گاهی با تأخیر پاسخ میدهند.
وی افزود که برخی ادارات نیز سخنگو ندارند یا در تعامل با رسانهها تجربۀ کافی ندارند، به همین دلیل، روند اراِیۀ اطلاعات در آنها با تأخیر مواجه میشود.
قدیمیار گفت که مسئولان حکومتی نیز به اهمیت ارایۀ اطلاعات بهموقع پی بردهاند؛ زیرا در نبود اطلاعات رسمی، زمینه برای انتشار شایعات و اطلاعات نادرست، بهویژه در فضای مجازی بیشتر میشود.
او بر آموزش سخنگویان، گماشتن افراد مسلکی در بخشهای مطبوعاتی و ایجاد هماهنگی بیشتر میان رسانهها و ادارات تأکید کرد و گفت که ارایۀ اطلاعات دقیق و بهموقع باید در اولویت ادارات قرار داشته باشد.
وزارت اطلاعات و فرهنگ: وضعیت به تدریج بهتر میشود
خبیب غفران، سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ میگوید که این وزارت برای بهبود هماهنگی و رسیدهگی به مشکلات خبرنگاران در زمینۀ دسترسی به اطلاعات، نشستهایی را در مرکز و ولایتها برگزار کرده که تاکنون ۱۲ ولایت را پوشش دادهاست.
او گفت که هدف این نشستها شنیدن مشکلات خبرنگاران و تأکید بر ادارات حکومتی برای ارایۀ اطلاعات مورد نیاز رسانهها بهموقع و بهگونۀ مناسب است.
غفران افزود که با وجود مشکلات موجود، وضعیت دسترسی به اطلاعات بهتدریج بهتر میشود و تلاش وزارت اطلاعات و فرهنگ و سایر ادارات این است که اطلاعات مورد نیاز رسانهها در اسرع وقت در اختیار آنان قرار گیرد.
وی در مورد شایعات گفت که ادارات حکومتی بهعنوان مراجع رسمی تلاش میکنند در موارد مربوط به صلاحیتهای خود، مسئولانه اظهار نظر کنند و در صورت وقوع رویدادهای ناگهانی نیز پس از جمعآوری جزئیات، توضیحات لازم را ارایه دهند.
به گفتۀ او، گسترش شبکههای اجتماعی، انتشار اطلاعات نادرست را به یک چالش عمومی تبدیل کردهاست و وزارت اطلاعات و فرهنگ تلاش میکند از طریق برنامههای آگاهیدهی، مردم را به استفاده از منابع معتبر و قابل اعتماد تشویق کند.
غفران همچنان از تلاش برای ارتقای ظرفیت سخنگویان و ایجاد هماهنگی بیشتر میان رسانهها و مسئولان خبر داد و ابراز امیدواری کرد که با ادامه این روند، مشکلات موجود در زمینه دسترسی به اطلاعات بهتدریج کاهش یابد.
