هرات (پژواک، ۱۶ میزان ۱۴۰۵): شماری از زنان در هرات با وجود مخالفت‌های خانواده‌گی، مشکلات اقتصادی و برخی باورهای سنتی، به‌عنوان فروشنده و تولیدکننده در بازار فعالیت می‌کنند؛ آنان می‌گویند، حضور در بازار برای‌شان فرصتی برای کسب درآمد، ارتباط مستقیم با مشتریان و ادامۀ فعالیت اقتصادی فراهم کرده‌است.
از خانه تا بازار؛ مسیری که برای برخی زنان آسان نیست
در گوشه‌ای از بازار شهر هرات، زرافشان احمدی که وسایل آرایشی و بهداشتی زنانه را به‌فروش می‌رساند، می‌گوید که ۴ سال است در این بازار کار می‌کند و در اقتصاد خانوادهٔ خود نقش موثری را دارد.
وی با اشاره آغازین روزهای کارش گفت: «در ابتدا با مخالفت‌های خانوادگی به‌خصوص پدرم مواجه بودم؛ اما زمانی که دیگر زنان فروشنده و محل کارم را دیدند، پذیرفتند که ادامه دهم. شش ماه اول کاری برایم واقعاً دشوار بود.»
اما زرافشان در اوایل کارش تنها با مخالفت خانواده مواجه نبود، بلکه جامعه نیز به فروشنده‌گان زن دید مثبت نداشتند و برخی اوقات سخنان توهین‌آمیز را می‌شنید اما به عقب بر نگشت و به راهش ادامه داد.
تجربۀ این خانم نشان می‌دهد که برای شماری از زنان، ورود به بازار تنها با یافتن کار پایان نمی‌یابد؛ بلکه پذیرفته‌شدن این حضور در خانواده و جامعه نیز بخشی از مسیر آنان است.
اما این تنها زرافشان نیست که برای رفع مشکلات اقتصادی به بازار برآمده و شغل آزاد اختیار کرده‌است، بلکه شریفه رضایی باشندهٔ دیگر شهر هرات نیز در بازار شهر هرات فروشنده‌گی می‌کند.
خانم رضایی گفت که در سال‌های گذشته حضور زنان در دکان‌ها کمتر بود و برخی زنان برای خرید وسایل زنانه و بهداشتی از فروشنده‌گان مراجعه می‌کردند که برای شان راحت نبود.
او که نیز مانند زرافشان در شروع کار با مخالفت‌های مواجه شده‌است، افزود: «اوایل که ما دکان داشتیم، خانم‌ها زیاد نبودند و راحت هم نبودند که لوازم بهداشتی یا لوازم زنانه را از مردان خرید کنند. در همان زمان، بسیاری از خانم‌ها اجازه نداشتند دکان داشته باشند و به‌عنوان فروشنده کار کنند.»
به گفتهٔ وی، اکنون طرز دید خانواده‌ها و اجتماع نسبت به فروشنده‌گی زنان در بازار تغییر کرده و حتا برخی مردم از آنان استقبال می‌کنند.
از سویی هم، ستایش کاظمی، تولیدکننده و فروشندۀ صنایع دستی در هرات می‌گوید: «خیلی خوب است که خانم‌ها خودشان فروشنده‌گی کنند و تولیدات خود را به فروش برسانند؛ در این صورت، تولیدات مستقیم به دست مشتری می‌رسد.»
به گفتۀ او، زمانی‌که یک زن تولیداتش را به شخص دیگری می‌سپارد تا آن را به فروش برساند، بخشی از سود و منفعتی که باید نصیب تولیدکننده شود، از دست می‌رود.
نگاه مشتریان زن؛ استقبال از حضور فروشنده‌گان زن
این موضوع در حالی مطرح می‌شود که حضور فروشنده‌گان زن در بازار برای برخی مشتریان زن نیز اهمیت دارد؛ زیرا آنان می‌توانند برخی وسایل مورد نیازشان را با راحتی بیشتری از زنان خریداری کنند.
سمیه حیدری، یکی از مراجعه‌کننده‌گان به این بازار می‌گوید: «در شرایطی که ما قرار داریم و هر روز محدودیت‌های بیشتری بالای زنان وضع می‌شود، از این‌که حضور زنان را در بخش‌های مختلف اجتماعی، به‌ویژه شغل فروشندگی، می‌بینم خرسند هستم.»
مریم نوری که به‌تازه‌گی از کندهار به هرات سفر کرده‌است، نیز می‌گوید: «خیلی خوشحال هستم و احساس راحتی می‌کنم از این‌که زنان را می‌بینم که در بخش فروش کار می‌کنند… .»
آگاهان: حضور زنان در بازار به رشد اقتصادی کمک می‌کند
معصومه جامی، فعال اجتماعی می‌گوید که حضور زنان به‌عنوان تولیدکننده و فروشندۀ کالا می‌تواند نقش آنان را در فعالیت‌های اقتصادی پررنگ‌تر کرده و زمینۀ استفاده بیشتر از توانایی‌های‌شان را در جامعه فراهم سازد.
او با اشاره به اهمیت حضور زنان در بازار به‌عنوان فروشنده گفت که این فضاها به زنان فرصت داده است تا اعتمادبه‌نفس بیشتری پیدا کنند، روابط اجتماعی‌شان را گسترش دهند و به‌عنوان اعضای فعال جامعه نقش‌آفرینی کنند.
از سوی دیگر، شعیب رحیمی، کارشناس مسایل اقتصادی در هرات، حضور زنان در بازار و فعالیت‌های اقتصادی را یکی از عوامل مهم رشد اقتصادی می‌داند.
او می‌گوید: «حضور زنان در بازار یکی از عوامل مهم رشد اقتصادی به شمار می‌رود. به‌ویژه زنان فروشنده هم در بازار کار و هم در بازار کالاها نقش دارند؛ از یک‌سو با فروش محصولات‌شان در چرخه عرضه کالا سهم می‌گیرند و از سوی دیگر، با ورود به بازار کار، در افزایش شمار افراد شاغل و کاهش نرخ بیکاری نقش ایفا می‌کنند.»
۱۱۹ زن در بازارهای ویژۀ زنان فعالیت دارند
بهناز سلجوقی، رئیس اتاق تجارت و صنایع زنان افغانستان در زون غرب می‌گوید که تعداد زنانی که در بازارهای ویژۀ زنان فعالیت دارند و به شغل فروشنده‌گی مصروف‌اند، به ۱۱۹ نفر می‌رسد.
او می‌گوید که مهم‌ترین مشکلاتی که خانم‌ها در بخش فروشنده‌گی دارند، عدم اعتماد کامل مردم به محصولات زنان است؛ هرچند این وضعیت نسبت به گذشته بهتر شده، اما هنوز برخی مشتریان ترجیح می‌دهند از فروشندگان مرد خرید کنند.
وی افزود از سوی دیگر، محدودیت‌های خانوادگی نیز وجود دارد و بعضی خانواده‌ها اجازه نمی‌دهند زنان و دختران‌شان به‌عنوان فروشنده در مارکیت حضور داشته باشند.
به گفتۀ سلجوقی، زنانی که به‌صورت آنلاین فروش می‌کنند، در صورت حضور در بازار می‌توانند با مشتریان بیشتری ارتباط داشته باشند و محصولات‌شان را از نزدیک معرفی و به فروش برسانند.
تجربۀ زنان تولیدکننده و فروشنده در هرات نشان می‌دهد که بازار برای آنان تنها محل فروش کالا نیست؛ بلکه فرصتی برای کسب درآمد، ارتباط مستقیم با مشتری و ادامۀ فعالیت اقتصادی است. با وجود مشکلات اقتصادی، محدودیت‌های خانواده‌گی و برخی باورهای سنتی، شماری از زنان همچنان تلاش می‌کنند در بازار حضور داشته باشند و خودشان تولیدات‌شان را به فروش برسانند.
