شهرکابل ( پژواک، ١٢ سنبله ٩١ ) :شماری از هنرپیشه ها وفلمسازان زن میگویند، با وجود مخالفتها و تعصبات شدید، فعالیت و دستاورد های آنان درسالهای اخیرچشمگیربوده، اما با آنهم کمبود هنرپیشه های زن احساس ميشود.
آنان، چالش های امنیتی و تعصب دربرابرکار زنان را مانع آمدن خود به اين هنر و عدم حضورشانرا صدمه بزرگ به پیکر سینما میدانند.
تولید فلم های افغانی هرچند با وجودساختارهای مقید آن سه دهه قبل ازامروزدرجامعه سنتی منتقدان زیادی داشت، اما با آنهم آینده این صنعت وروآوردن جوانان به ویژه دخترانى که علاقمندی ظاهرشدن روی پرده سینما را داشتند امیدواری های زیادی را به همراه داشته است .
با آنکه آمدن بسیاری ازهنرپیشه های طبقۀ اناث درآنزمان به شکل آماتوریا تصادفی بوده، اما باآنهم درفلم هایی چون اندرزمادر، حاکم، روزهای دشوار، مجسمه ها میخندند، عقاب، فلم سه گانه روزگاران، غلام عشق، حماسه عشق و قبل ازدهۀ ١٣٧٠ درفلم های ماننده دیوار، دایره، بیگانه، فرار، صبور سرباز، خاکستر و… خوب درخشیده وتوجه علاقمندان زیادی را به خود جلب نمودند.
حمیده عبدالله ، یاسمین یارمل ، هما مستمندی ، عادله ادیم ، زرغونه آرام ، میمونه غزال ، حبیبه عسکر، ستوری منگل ، صبوره آرش ، انیسه وهاب ، خورشید ، لیلما وفا ، مزیده سرور، محبوبه جباری رمق، روين صنعتگر، محبوبه جباری ، سايره اعظم ، سيما شادان ، ذکيه کهزاد ، مينا شفق ، زلیخا فخری ، پروین مشتعل و….. ازبازیگران مطرح درعرصه سینمای افغانستان محسوب میشوند .
در دوران حاکميت طالبان (دهۀ ٧٠)، فلمسازى و هر نوع نشرات تصويرى ممنوع قرارداده شد و زنان نمى توانستند بيرون از منازل شان؛ بخصوص در دفاتر رسمى کار نمايند. چه رسد به اينکه فلم توليد شود و زنان ودختران در آن نقش بازى کنند.
پس از سقوط حکومت طالبان، نقش زنان و دختران در برخى عرصه ها به شمول سينما،جان تازۀ گرفت ، اما صنعت فلمسازی صدماتى را نيز متحمل شده است که اثرات منفی آن تا کنون درفلم های افغانی وکار بسیاری ازهنرپیشه ها به وضاحت دیده میشود .
با این همه برخی ازهنرپیشه های زن اهمیت حضورشان را دراین عرصه با اهمیت توصیف کرده ودست آورد حاصل زحمات شانرا با توجه به محدودیت های جامعه سنتی افغانی چشمگیرمیخوانند .
سبا ” سحر” يکى ازهنرپیشه ها و فلمسازان بدین باوراست ، که پشت کار و ارج گذاشتن به هنر میتواند هنرمند را برای رسیدن به اهداف بلند و تا رسیدن به قُله های پیروزی کمک کند .
اکنون که ازفعالیت هنری این هنرپیشه درعرصه سینما دودهه میگذرد ، خود کمپنی خصوصی بنام “سبا فلم ” ایجاد کرده وازده سال بدینسو مصروف کارگردانی فلم های افغانی است.
وی به آژانس خبری پژواک گفت : ” بسیاری ازخانم هايی که به سینما روآوردند قُدسیت وپاکی هنروسینما را حفظ کردند ،کسیکه به هنر ارج واحترام گذاشته به خودش احترام شده وهنر اورا رها نکرده ودست آورد های خوبی داشته است ” .
اين هنر پيشه افزود که تاکنون ١٠ فلم هنری را کارگردانی کرده ودر٤٥ فلم افغانی نقش بازی نموده وازطریق کارهایش میخواهد ، توانایی ومهارت زنان افغان را به جهانیان نشان بدهد .
سحر با اين ادعا که بارها مورد تهدید قرارگرفته، اما به کارش ادامه داده است، ميگويد : ” تلاش میکنم فلمی بسازم تا پیام خوب به مردم داشته باشد وبه طریق نقش هایم برای زنان آگاهی بدهم که اونها هیچگاه محکوم وهرگز ناتوان نبوده ونیستند برا ى شان جرئت ببخشم که مانند مرد ها کارکنندوخود را قوی احساس نمايند “.
وى در ١٠ سالگی اولین کارش را ازاجرای نقش درتیاترگُدی که درآنزمان ازسوی ریاست ” تیاترکابل ” رهبری میشد ، آغازکرده وپس ازفراگیری آموزش های مسلکی براى یکسال دریکی ازپرودکشن های خصوصی بنام ” شفق فلم” وارد دنیای سینما گردید .
مانند بسیاری ازهنرپیشه های فلم های افغانی سبا سحرنیزبدین باوراست که حمایت مادی ومعنوی ازسوی حکومت میتواند سینمای کشور را که براثر تحولات دودهه اخیرمانند سایربخشهای فرهنگی صدمه دیده کمک وازنو، به پا ایستاد کند .
اين فلمساز مانند اکثریت فلمسازان، کمبود هنرپیشه های زن را ازمشکلات عمده خوانده میگوید که چالش های امنیتی و تعصب دربرابرکارزنان مانع آمدن آنان دراین عرصه میگردد .
سحر میگوید دوست دارد تنها یک دایرکترخوب باشد، اما گاهی وقت به دلیل نبود کرکترمرکزی ، مجبوربه اجرای نقش درفلم میشود ویا هم ازروی ناگزیری هنرپیشه های زن را از تاجکستان وپاکستان دعوت میکنند .
اين هنر پيشه گفت: (( تنها میخواهم دایرکت کنم ، اما مجبوراً نبود هنرپیشه زن به همگان مشکل خلق کرده که ازاو جمله مه هم گرفتارهمین مشکل هستم ازهمین روخود مجبوربه بازی کردن نقش میشوم . ))
لینا علم هنرپيشۀ ديگر سینما ، جرئت وکاردختران را با وجود محدود بودن شرایط کاری آن تقدیرکرده میگوید، حالت هنرپیشه های زن درافغانستان را اصلاً نمیتوان با خارج ازکشور مقایسه کرد .
وی با آنکه شمارزنان هنرپیشه حرفه یی را در سینمای کشور، انگشت شمار و ضعف اقتصادی را بیشتردلیل آمدن دختران به سینما میداند، اما حضورودستاورد های آنان دراین عرصه را در خور ستايش و توصيف ميخواند.
این هنرپیشه جوان به پژواک گفت ، تا زمانیکه یک هنرپیشه با آموزش های اکادمیک وارد دنیای تیاتروسینما نشود انتظارتغيیرمثبت درکاروتولید فلم های افغانی را نباید به این زودی ها داشت .
وی میگوید : (( با آنکه بسیاری ازهنرپیشه های ما اصلاً تحصیل نکرده واصلاً چیزی درمورد هنرسینما نمیدانند ، اما درفلم هايی که ازلحاظ مسلکی بلند تهیه شوه خوب درخشیدند ودرصورتی که ازآنها حمایت شوه وبه سینما وسینماگران توجه شوه ،مه مطمین هستم دستاود ما دراین عرصه چشمگیرخواهد بود .))
به گفتۀ لينا علم، هنرپیشه های زن درکنارچالشهای امنیتی با ده ها مشکل دیگر نيز روبروبوده وازهرلحاظ تحت فشارروانی قراردارند .
اين هنر پيشه، با آنکه تاثرعمیقش را ازکشته شدن دوهنرپیشه زن دراین اواخرابرازمیکرد، گفت که این وضیعت برای او وسایرهنرمندان به هردلیلی که باشد دیگرقابل تحمل نیست .
وی میگوید: ” هنرپیشه های زن با تهدید های امنیتی روبرواند هرچند گفته میشود که مرگ بنفشه هنرپیشه تلویزیونی ازروی خصومت های خانوادگی بوده، اما باورکنید که دراین مدتی که من درافغانستان رفت وآمد داشتیم تا کنون به این حد اذیت نشده بودم که این خبرمرا تکان داد ” .
بنفشه به تاريخ ٣٠ اسد درنتیجه ضربات چاقوازسوی افراد ناشناس درحالت زخمی به شفاخانۀ استقلال کابل منتقل شد ودرآنجا به دلیل شدت جراحات جان باخت .
درپیوند به این رویداد پنج تن ازسوی پولیس کابل بازداشت شد، هرچند تا کنون علت اصلی قتل این دخترجوان معلوم نیست اما بنابرروایت برخی ظاهراً ماجرا از نمایشنامه يی شروع شده که این دختر نقش عروس را بازی می کرده و در آن چند پسر به گونه ای “عاشقانه” با وی صحبت می کردند .
لینا علم میگوید ؛ هرچند وضعیت زنان در ده سال گذشته به کمک جامعه جهانی اندکی بهتر شده است ، با آنهم آنها آسیب پذیرترین قشر درجامعه بوده و آنان راخطرات زیاد تهدید میکند .
اين هنر پيشه که با خانواده اش درایالت کالیفورنیای امریکا زندگی میکند و ازچندی بدینسو به کشور برگشته واکنون در کنارهنرپیشگی، مدیریت کمپنی ” فلم سازی لینا علم” را نیز بدوش دارد ، تصريح کرد که آمدنش به دنیای سینما، تصادفی وبنابرتشویق دوستانش صورت گرفته است ..
وی درفلم های متعددی نقش مرکزی بازی کرده که مى توان از فلم های “سرزمین بیگانه ، سوگند عشق ، فریاد صدا ، لوری ، بی دفاع ، عشق خاموش وبچه کابلی” نام بُرد . فلم بچهً کابلى در فستیوال وینیز (ایتالیا) جایزهً حقوق بشر را گرفته وفلم ” چرخش در یک دایره” در سومین فستیوال بین المللی کابل دو جایزه را از آن خود کرده است .
درهمین حال ابراهیم عارفی رئیس جديد افغان فلم میگوید که به هنرپیشه وفلمسازان باید بیشترچانس داده شود زیرا درافغانستان سینما را یکتعداد محدود به شکل اکادمیک آموخته و کمبود زنان دراین عرصه به مشکلات فلمسازان مى افزاید .
وی علاوه ميکند که حدود ٩٠ درصد هنرپیشه ها درسینما را مردان وتنها ١٠ درصد را طبقۀ اناث تشکیل میدهد که با امکانات خیلی محدود مصروف فعالیت های هنری اند .
با اين حال، جوانشیرحیدری یکتن ازفلمسازان کشور، استفاده نادرست ازمفهوم آزادی بیان وديموکراسی وروی آوردن هنرپیشه های غیرحرفه یی وتولید فلم های مبتذل را ضربه بزرگ فرهنگی درسینمای افغانستان عنوان میکند .
حیدری که درحال حاضر مسوولیت یکی ازاتحادیه هاى خصوصی سینما گران را برعهده دارد ، میگوید که بسیاری ازخانمها به دلیل ضعف اقتصادی وارد عرصه سینما شده، ولی با پشت کار، سعی وتلاش خوب درخشیده اند.
این فلمساز، درحالیکه کمبود هنرپیشه های زن را خلا ى بزرگ دراین هنر ميخواند، اما مى افزايد که برخى ازهنرپیشه ها درحریم سینما باعث کارهای سوء شده که اینکاربرممانعت آمدن زنان به این هنرازسوی خانواده هاى شان افزوده است.
وی گفت : (( هرچند درشرایط فعلی هنرپیشه های ما با آنکه تعداد شان اندک است، ولی با اجرای نقش های شان خوب درخشیده اند، اما با تاسف که به دلیل سطح آگاهی پائین ، ازآزادی بیان وديموکراسى برداشت های نادرست شده و سینمای کشور متاثرازاین دوحالت گرديده است ))
رياست افغان فلم ميگويد که در ده سال گذشته،بيش از٦٠٠ فلم افغانى ديجيتلى وسينمايى درکشور توليد گرديده و از جملۀ يکصد فلم کانديد شده،شمارى از اين فلم ها در جشنواره ها وفستيوال هاى جهانى، حايز جوايز و تقديرنامه نيز گرديده اند.
قرار معلومات منبع، رياست افغان فلم در سال ١٣٤٧ هجرى شمسى تاسيس گرديده و اولين کمپنى خصوصى فلمسازى بنام ( نذير فلم ) در سال ١٣٥١ در کشور ايجاد گرديد.
