کابل (پژواک،٣٠عقرب٩١): نهاد گلوبل ويتنيس؛ از پيامدهاى منازعه، فسادادارى، تخطى حقوق بشر و آلودگى محيط زيست در قرارداد استخراج معدن مس عينک هشدارداده، تاخير در نشر قرارداد اين معدن را، مانع اساسى در تضمين حاکميت درست بر پروژه خواند.
معدن مس عينک ولايت لوگر، با داشتن بيش از ١٢ ميليون تُن مس، از جمله بزرگترين معادن مس در سطح جهان محسوب مى شود.
قرارداد استخراج اين معدن، در ماه جوزاى سال ١٣٨٧ بين حکومت افغانستان و شرکت خصوصى چينايى ام سى سى (MCC) که تطبيق کنندۀ پروژه است، به امضا رسيد.
اين کمپنى در معدن مس عينک، سه و نيم ميليارد دالر سرمايه گذارى کرده است.
اما نهاد غيردولتى گلوبل ويتنيس Global Witness، گزارشى را در مورد معدن مس عينک نشرنموده که دربخشى از آن آمده است: “درحاليکه اين قرارداد، يکى از قراردادهاى بزرگ افغانستان به شمار ميرود؛ اما درکنار نقاط مثبت، شکافها و نقطه ضعف هايى نيز به چشم میخورد، که به عنوان يک تهديد مى تواند افغانستان را در این قرارداد مهم اقتصادى و حياتى تضعيف نمايد.”
جومان کوبا Juman Kob يکى از اعضاى اين نهاد، در نشست خبرى امروز(٣٠ عقرب) در کابل گفت که راه اندازى پروژه هاى استخراج معادن عمده درکشورى که با جنگ مداوم، فساد گسترده و چالشهاى عمدۀ محيط زيست مواجه است، هميشه براى سرمايه گذارى مخاطره آميز بوده است.
وى افزود که قرارداد معدن مس عينک، بهتراز سايرقراردادهايى است که تاکنون درافغانستان ديده شده؛ اما نه به اندازه يى است که از خطرات احتمالى آن چشم پوشى شود.
اين عضو گلوبل ويتنيس علاوه کرد: “بزرگترين قرارداد استخراج معدن افغانستان، مى تواند پيامدهاى چون منازعه، فسادادارى، تخطى حقوق بشر، آلودگى محيط زيست و از بين بردن ميراث تاريخى افغانستان را تهديد نمايد.”
کوبا گفت که گزارش گلوبل ويتنيس، روى تعهدات مثبت اقتصادى، اجتماعى و زيرساختها و تعهدات مهم براى حمايت مردم محل و محيط زيست که از اثرات جانبى بالقوۀ آن درعمليات استخراج معادن به وجود خواهد آمد نيز تاکيد مى ورزد.
وى با انتقاد از اينکه در قرارداد مس عينک و ديگر قراردادها بامردم مشوره نشده، افزود که مردم افغانستان نميتوانند شرطنامه هايى را که روى آن موافقت صورت گرفته، مشاهده نمايند و مردم در تصميم گيرى ها و برنامه ريزى هايى که به طور مستقيم زندگى آنها را تحت تاثير قرار ميدهد، شامل نبوده اند.
اين نهاد، از دولت افغانستان خواسته است که قرارداد مس عينک را با تمام موافقتنامه هاى مرتبط، بدون تاخير به نشر بسپارد و براى دخيل ساختن کامل مردم محل و پرداختن به نگرانى و شکايات آنها به طور موثر توافق نمايد.
نهاد گلوبل ويتنيس، خواستار حصول اطمينان از تطبيق و اجراى معيارها و حمايت وعده داده شده از جمله کنترول برنيروهاى امنيتى معدن و امکان اجراى نظارت باز و مستقل براين پروژه توسط نهادهاى رسمى و جامعه مدنى نيز شده است.
اما غزال اميريار رييس پاليسى وزارت معادن که در نشست خبرى شرکت داشت، گفت که قرارداد مسک عينک، يکى از بزرگترين قرارداد سرمايه گذارى درسطح کشور بوده و نشر آن، به وقت نياز دارد.
وى افزود که اين قرارداد نيز به زودى مانند ٢١٠ قرار ديگر که در ويب سايت وزارت معادن نشرشده، نشرخواهد شد.
اميريار، وقت آنرا مشخص نکرد و گفت: “ما از پيشنهادات نهاد گلوبل ويتنيس استقبال ميکنيم؛ اما اکثر اين پيشنهادات را قبلاً اجرا کرده ايم.”
براساس گزارش نهاد گلوبل ويتنس، با اعلام سه تريليون دالر ثروت معدنى، استخراج معادن به عنوان کليدى براى آيندۀ با ثبات و رفاه در افغانستان پنداشته ميشود.
اين نهاد مى گويد: پيشبينى شده است که معدن مس عينک، به تنهايى به طور تخمينى به ارزش ٥٤١ ميليون دالر درسال، از سال ٢٠١٦ ميلادى به بعد، توليد نموده و حدود پنجهزار شغل را ايجاد و سرمايه گذارى را در تاسيسات مورد نياز، به وجود مى آورد.
گلوبل ويتنس Global Witness، يک سازمان غيردولتى مستقر درلندن است که در مورد پيوندها بين منابع طبيعى، تعارض و فساد و سوءاستفاده هاى مربوط به محيط زيست و حقوق بشر، به تحقيق وتفحص مى پردازد؛ اين نهاد درسراسرآسيا، افريقا و امريکاى جنوبى کار ميکند.
وزارت معادن مى گويد که کار استخراج مس عينک، در سال ١٣٩٢ آغاز خواهد شد؛ اما بعد از پروسس درکشور، درسال ١٣٩٣ آمادۀ تجارت خواهد شد.
قرار معلومات منبع، ميزان توليد اين مس در ابتدا پائين خواهدبود؛ اما ميزان توليد آن درسال ١٣٩٥ به حد اعظمى آن (٢٥٠ هزارتُن) خواهد رسيد و افغانستان، با آن خواهد توانست که ضمن تکافوى نيازمندى هاى خود، به ارزش يک ميليارد دالر، مس صادر نمايد.
به گفتۀ وزارت معادن، افغانستان از ناحيۀ توليد معدن مس عينک، سالانه تا ٣٠٠ ميليون دالر امريکايى عوايد خواهد داشت.
اين وزارت، در زمستان سال گذشته گفته بود که اکنون قيمت يک تُن مس خالص در بازار جهانى، به طور اوسط به ٨٠٠٠ دالر امريکايى ميرسد.
