کابل (پژواک ۱۰، دلو ٩٢): باآنکه قرارداد استخراج معدن زغال سنگ “چنارک” ازيکسال به اينسوبا يک شرکت افغانی امضا شده است، اما یافته های “پژواک” نشان می دهد که هنوز هم کندنکارى غيرقانونى از سوى افراد مسلح محلى دراين معدن ادامه دارد.
معدن زغال سنگ “چنارک ” به طول هفت کیلومتر در دامنۀ کوه ها بین ولسوالی های نهرین وبرفک ولایت بغلان موقعیت دارد .
وزارت معادن وپطروليم قرار داد اکتشاف و استخراج این معدن را در ماه جدی سال ١٣٩١ با یک کمپنى افغانی بنام ” هاشمی گروپ” برای مدت ده سال،عقد نموده است .
به اساس اين قرارداد کمپنی متذکره برعلاوۀ اينکه چهار میلیون دالر بالای این معدن سرمایه گذاری می کند از قرار فی تُن زغال سنگ مبلغ ١١٥٠ افغانی حق الامتیاز نيزبه حکومت پرداخت نموده و در بخش انجام خدمات اجتماعی وحفاظت محیط زیست ساحه معدن مذکور نیز متعهد شده است.
هرچند به اساس اين قرارداد ، کمپنی مذکور باید طی سه سال مرحله اکتشافی را تکمیل نماید، اما مشاهدات عملی از ساحه معدن نشان می دهد که بعد ازعقد قرارداد ، کار استخراج وفروش زغال سنگ ،از این معدن جریان دارد که خلاف قانون شمرده می شود.
این درحالیست که در ماده نهم قانون اساسی افغانستان آمده است :” معادن و سایر منابع زیر زمینی و آثار باستانی ملکیت دولت می باشند.”
ازجانبى ديگر، به اساس اظهارات مقامات کمپنى “هاشمی گروپ”، به دلیل تکمیل نشدن مرحله اکتشافی این معدن، ذخیره دقیق آن تاکنون مشخص نشده است .
خبرنگار آژانس پژواک با شماری از باشنده گان ولسوالی نهرین درمورد وضعيت فعلى اين معدن گفتگو نموده است .
اين باشنده هاى ولسوالى گفته اند که بعداز واگذاری این معدن به سکتور خصوصی ، تغییراتی را در آن ندیده اند .
آنها ميگويند: ((قبلاً هم توسط همان اشخاص استخراج می شد و فعلا هم توسط همان اشخاص ،فقط با تغییر مدیریت استخراج می شود.))
مردم مناطق شین دره وچنارک ولسوالی نهرین از وزارت معادن وپطروليم ميخواهند تا هر چه زود جلو استخراج غیر قانونی این معدن گرفته شود، چون به گفته آنها هیچ نوع سیستم حفاظتی برای معدنکارانی که در داخل صوف کار می کنند، در نظر گرفته نشده است و اگر وزارت معادن در این مورد توجه نکند، امکان دارد که بازهم فاجعه انسانی سال های گذشته تکرارشود .
زمان الدین یکتن از باشنده گان منطقه چنارک به پژواک گفت ، نزدیک به یکسال می شود که سکتور خصوصی از این معدن ، زغال سنگ استخراج می کند، و می گویند که قرار داد را با وزارت معادن به امضاء رسانيده اند .
وی افزود :(( قبلا افراد زورمند که در استخراج این معدن دخیل بودند ؛ فعلا نيز با کمپنی همکار ميباشند، زغال سنگ را استخراج می کنند وبرای خود به فروش می رسانند.))
وی اظهارنگرانى نمود که بعد از اینکه کمپنى هاشمى گروپ مسوولیت استخراج زغال سنگ را از نزد مردم گرفته ؛ هیچ نوع خدمات را انجام نداده است.
حاجی محمد حسن یک تن دیگر از باشند گان دره چنارک می گوید: “وقتیى ای معدن به سکتور خصوصی واگذار شد، ما مردم بسیار خوش شدیم که دیگه ای معدن از چنگ افراد زوردار خلاص میشه.”
وی با بيان اينکه نزدیک به یک سال می شود که این کمپنی به ساحه آمده، اماهیچ گونه اقداماتی را بخاطر جلوگيری از استخراج زغال سنگ توسط افراد زورمند انجام نداده است ، افزود که کار استخراج وفروش زغال سنگ همانند گذشته به شکل غیرفنى و غیر قانونی ادامه دارد.
عبدالهادی یکتن دیگراز باشنده گان این محل می گوید که دولت قرا داد این معدن را بدون مشوره مردم امضاء نموده است و اکثریت مردم از امضای این قرا داد رضایت ندارند.
او گفت: “بیش از يکصد کان( صوف) زغال سنگ درمعدن چنارک وجود دارد که هر کدام آن برای خود مالک جداگانه دارد.”
به گفته وی، کارگرانی که از صوف ها زغال سنگ بیرون می کنند، یک بر سوم آنرا به صاحب همان صوف می دهند و متباقی آنرا برای خود به فروش می رسانند.
موصوف خاطر نشان ساخت ، موضوعی که همیشه نگرانی مردم را در پی داشته، محفوظ نبودن صوف ها میباشد که اصلا در آن سیستم ایمنی در نظر گرفته نشده است.
دلاور یکتن دیگری از باشنده گان محل می گوید که نزدیک به یکسال می شود که سکتور خصوصی کار خود را بالای معدن شروع کرده است ، اما تابه حال از وعده های که در مورد ساخت سرک، پل وپلچک وکلينیک انجام داده بود، هیچ کدام آنرا عملی نکرده است.
وی می گوید که روزانه نزدیک به ١٠ موتر زغال سنگ از اين معدن انتقال ميابد ، اما هنوزهم سرک این ولسوالی تا معدن خراب است، پل وپلچک هاى که قبلا تخريب شده تا کنون ترميم نشده است .
دلاور افزود: “ما چند بار خواستیم تظاهرات کنیم تا شرکت و دولت باعاید اين معدن ، سرک و پل ما را جور کنند، اما چند تن از افراد زورمند که از کمپنى حق می گیرند، به ما اجازه نداد.”
وی همچنان گفت ، کارگرانی که دراین معدن کار می کنند زمانیکه زخمی یا کشته می شوند؛ هیچ نوع کمکی از سوی دولت و کمپنى با آنها صورت نمی گیرد.
به گفته این باشنده محل، فعلا هم چند تن از کارگران که در اثر فروریختن سقف صوف ها زخمی شده اند در شفاخانه دولتی کندز بستری میباشند ، اما بجز دو هزار افغانی دیگر از سوى اين کمپنى هیچ نوع کمکی با آنها صورت نگرفته است.
برخى ازکارگران که درمعدن چنارک کارميکنند درصحبتهاى شان با پژواک تاييد کرده اند که هيچ گونه تغييرمثبتى دروضعيت کاراستخراجى اين معدن بوجود نيامده است.
محمد ابراهیم یکتن از کارگان معدن چنارک می گوید که وی روزانه حدود يکصد سیر زغال سنگ ازصوف بدست می آورد که یک بر سوم حصه آنرا مالک صوف میگیرد و باقی را سیر ١٠ افغانی بالا شرکت به فروش میرساند.
اين درحاليست که بگفته کارگران اين معادن ، شرکت پس از خریداری زغال سنگ از نزد کارگران ، آنرا در بازار فى سير١٨ افغانی به فروش می رساند.
حمید یکتن دیگری از کارگران این معدن ميگويد که یک کارگر در طول هشت ساعت١٠٠ تا ١٢٠ سیر زغال سنگ را در صوف کنده و توسط مرکب به خارج از معدن انتقال ميدهد .
موصوف می گوید ، از وقتیکه این معدن به سکتورخصوصی واگذار شده هيچ تفاوتى در وضعیت کارى آنها بوجود نیامده است .
او به پژواک گفت:((قبل از آمدن شرکت، ما زغال سنگ را بالای دولت یا تاجران ميفروختيم ؛ اما فعلا آنرا به سکتورخصوصی می فروشيم . ))
سمیع پسر ١٣ ساله وباشنده محل که روزانه توسط “مرکب ” زغال سنگ را از صوف تا بازار انتقال میدهد می گوید که دريک روز از ٥٠٠ تا ٧٠٠ افغانی کار میکند .
سمیع که ازيکسال بدينسو مصروف اين کارميباشد به پژواک گفت :” پدرم درطول شب در کان(صوف) زغال سنگ می کند، و من صبح توسط مرکب آنرا به ولسوالی انتقال ميدهم.”
برخى ازمالکان صوف ها نيزاز وضعيت استخراج زغال سنگ معدن چنارک اظهار نگرانى ميکنند .
اسحاق يکتن ازباشنده هاى اين محل که خود را مالک سه صوف در این معدن می داند می گوید که شرکت با چند تن از افراد زورمند یکدست شده، صوف های مربوط به وی و برخی از افراد منطقه را گرفته اند، و همه روز از آن زغال سنگ بیرون می کنند.
موصوف گفت که قبلاً دراين سه صوف وی ٤٠ کارگر، مصروف کار بودند که فعلا همه شان بیکار شده ا ند.
این باشنده محل گفت: “هرگاه حکومت به خواست ما و کارگران توجه نکند دست به تظاهرات ميزنيم و شرکت را از ساحه بیرون می کنیم.”
همچنان امین یک تن از اربابان منطقه که خودرا مالک سه صوف در معدن زغال سنگ چنارک معرفى مينمايد به پژواک گفت ، قبل از این که معدن به سکتور خصوصی واگذار شود، فی تُن زغال سنگ به صاحب صوف ٢٥٠٠ الی ٢٧٠٠ افغانی تمام می شد اما فعلا فی تُن آن ١٥٠٠ افغانی تمام می شود .
امين ياد اورشد که درگذشته مالکان صوف زغال سنگ را مستقيما به مشتريان ميفروخت اما فعلاً با قيمت کمتربه کمپنى ميفروشند وکمپنى بامراجع که قرار داد دارند به فروش ميرساند که اينکارسبب کاهش عايد مالکان صوف ها گرديده است .
مقامات محلى ولسوالى نهرين درحاليکه وضعيت استخراج معدن چنارک را نگران کننده عنوان ميکنند ميگويد ، ازعقد قرارداد با کمپنى هاشمى گروپ هيچ اطلاع ندارند .
عبدالفتاح ” عاطف ” ولسوال نهرین ضمن تائید گفته های مردم می گوید: “ما از این قراد داد که با شرکت هاشمی گروپ در مورد معدن زغال سنگ چنارک امضاء شده است، هیچ گونه اطلاع نداریم، و تابه حال کدام مکتوب رسمی از ولایت و یا قوماندانی امنیه برای ما نیامده است.”
ولسوال در مصاحبه با آژانس خبری پژواک گفت : هرگاه مقام ولایت به آنان اطلاع بدهد که این معدن غیر قانونی و غیر معیاری استخراج می شود، آنان توانایی آنرا دارند تا پروسه کندکاری را مسدود سازند.
وی هشدار داد که اگربه وضعیت استخراج و نبود سیستم ایمنی برای کارگران توجه صورت نگیرد، امکان دارد که باز هم مانند چند سال قبل فاجعه انسانی رخ بدهد .
ولسوال نهرین نیز استخراج غيرمعيارى از معدن زغال سنگ چنارک را تائید می کند و می افزاید که نزدیک به یکسال می شود که کمپنى هاشمی کار استخراج را از این معدن شروع کرده است.
از سوی دیگر، سلطان محمد عبادی والی بغلان نیز از متن قرار داد معدن زغال سنگ اظهار بى خبرى می کند و می گوید اینکه قرار داد معدن زغال سنگ چنارک چی وقت با کمپنی “هاشمی گروپ” امضاء شده است و در قرار داد چی ذکر شده است، ولایت اصلاً از آن اگاهی ندارد.
عبادی در مصاحبه با پژواک افزود:” تا بحال کدام مکتوب رسمی از مرکز برای ما نیامده است که این معدن با کدام شخص و تحت چې شرایطى قرار داد شده است.”
والی بغلان ميگويد، هر قرار دادی که در مرکز امضاء می شود ومربوط هر ولایتی که می شود باید مقامات آن ولایت در جریان گذاشته شود تا طبق مواد قرار داد از آن نظارت صورت بگیرد.
وی پذیرفت با آنکه از متن قرار داد آگاهی ندارد، اما می داند که فعلاً استخراج از این معدن به شکل غیر معیار ی جریان دارد، و درست نمی داند که آیا استخراج آن مطابق قرار داد صورت میگیرد یا خیر؟
درعين حال عبدالقدیرخُرمی رئیس سکتور خصوصی ولایت بغلان نیز از قرار داد معادن چنارک و شین دره ولسوالی نهرین اظهار بی اطلاعی نموده می گوید: ” باید مقام ولایت وبخش سکتورخصوصی ولایت درجریان این گونه قرارداد ها قرار داده شود مگر با تاسف در ولایت بغلان اینگونه نشده است.”
ازسوى ديگر عبدالخالق تصمیم رئیس تصدی زغال سنگ شمال درمورد قرار داد معدن چنارک می گوید .” شرکت قرار داد کننده باید طبق قرارداد عمل کند، اما اینکه چرا تابه حال مطابق قرار داد عمل نکرده اند، ما هم نگران هستیم.”
وی افزود که در چوکات وزارت معادن و پطرولیم ریاست تفتیش ونظارت وجود دارد که مسؤولیت کنترول و نظارت از معادن را دارد، اما اینکه تا اکنون چرا جلو استخراج غيرقانونى معدن چنارک را نگرفته ،کدام معلومات نزد این اداره وجود ندارد.
اما مسوولین کمپنی “هاشمی گروپ” که قرار داد اکتشاف واستخراج معدن زغال سنگ چنارک را با وزارت معادن امضاء نموده است، تمامى این گونه ادعاها را رد کرده می گویند که آنان سندی را از وزیر معادن و پطرولیم در دسترس دارند که به آنان اجازه استخراج را تا زمانیکه مراحل اکتشافی تکمیل می شود، داده است.
درمتن اين سند که دراختيارپژواک قرارگرفته است آمده :(( شرکت هاشمی گروپ طى مکتوبی از وزارت معادن وپطرولیم، در خواست نموده که چون از مدت ٤٠ سال بدینسو در ساحه معدن چنارک ، بین ٥٠٠ الی ٦٠٠ تن از مردم محل به استخراج زغال سنگ می پردازند واز طریق آن امرار معاش می کنند، بناءً برای اینکه در ساحه توسط مردم محل اغتشاش بوجود نیاید وسلسله امرار معاش آنان قطع نگردد، امر استخراج زغال سنگ را از چند صوف این معدن به این شرکت بدهند.
در این مکتوب از جانب هاشمی گروپ گفته شده است که مقدار زغال سنگی که به اساس این توافق ودر مرحله اکتشافی از صوف های معدن زغال سنگ نهرین استخراج می شود،به اساس قرارداد بین وزارت معادن وشرکت هاشمی گروپ محاسبه می شود.
در پایان این پیشنهاد ، وزیر معادن وپطرولیم ، موضوع را به ریاست کادستر آن وزارت راجع ساخته که آن ریاست هم در پایان امضای وزیر معادن وپطروليم ، به شرکت هاشمی گروپ، طبق پیشنهاد آن شرکت، استخراج مشروط را درحالی اجازه داده است که هنوز کارهای مرحله اکتشافی این معدن جریان دارد. ))
ذبیح الله یادگار رییس اداری، شرکت هاشمی گروپ به پژوک گفت ، تا زمانیکه مرحله اکتشافی آنان تکمیل می شود، به باشنده گان محل اجازه داده اند که از معادن استخراج نمایند ولی همین که کار اکتشافی آنان تکمیل شد، صوف های مردمی را به صورت کلی بسته خواهند کرد.
رئیس اداری هاشمی گروپ تائید می کند که بعضی افراد مغرض و زورمند در ساحه وجود دارند که مانع پیشرفت کار آنان می شوند.
وی درخصوص عرضۀ خدمات اجتماعی به مردم يادآور شد که کار ساخت تعمیر کلینيک، حمام و یک مسجد نهایی شده و در نظر دارند تا دو پل بزرگ، هشت پلچک و دیوار های استنادی را در کنار دریا بسازند.
یادگار درادامه صحبتهايش گفت که وسایل معدنکاری، تیم مجهز نجات، ماشین ها سروی کاری پیشرفته از جانب کمپنی آنها در ساحه وجود دارد که به اساس گفته وی توانسته اند که تا بحال بیش از ٤٠ صوف را که به طور خود سر کندن کاری شده بود، مسدود نمایند و تلاش دارند تا سایر صوف ها نیز تا تکمیل شدن مرحله اکتشافی ، مسدود گردد.
وی خاطر نشان کرد که قبل ازعقد قرار داد اکتشاف واستخراج این معدن با کمپنى آنها، معدن توسط افراد زورمند محلی به شکل غیر قانونی وغیرفنی استخراج می شد اما با امضای این قرار داد جلو استخراج غیر قانونی گرفته شد و همچنان عاید خوبی به دولت نیز واریز می شود اما رقم اين عوايد را مشخص نساخت .
شاه محمود فیزاد رئیس معادن ولایت بغلان ، درحاليکه استخراج وفروش زغال سنگ از معدن چنارک ولسوالی نهرین را توسط کمپنی هاشمی گروپ تائید می کند، اما می گوید که در “کمیسیون وزرا” به اين کمپنی اجازه داده شده است تا در هنگام اکشتاف به استخراج وفروش زغال سنگ نیز بپردازد .
بربنياد معلومات فيزاد ، دلیل اینکه به کمپنى ياد شده اجازه استخراج داده شده اينست که کمپنی مذکور مصارفی را که در هنگام اکتشاف متقبل ميشود ، تاحدوداز اين مدرک بدست بیاورد و عایدی برای حکومت نیزبپردازد .
رئیس معادن ولایت بغلان می گوید: “هرگاه استخراج از این معدن را تا تکمیل مرحله اکتشافی متوقف سازیم، بخش عواید وزارت معادن و حکومت زیان می بیند، به همین دلیل مجبور شدیم به آنها اجازه استخراج را بدهیم.”
این درحالیست که در بند دوم ماده بیست و پنجم قانون فعلی معادن افغانستان، در مورد فعالیت های اکتشافی معادن آمده است: ” فعالیت های اکتشافی به فعالیت های بهره برداری تبدیل شده نمی تواند، مگر اینکه دارنده جواز نامه اکتشافی منرالی مطابق احکام این قانون جواز نامه بهره برداری منرالی را نیز اخذ نموده باشد.”
از جانب دیگر، در حالیکه باشنده گان محل از نبود تدابیر ایمنی در صوف های زغال سنگ در معدن چنارک شکایت دارند، رئیس معادن ولایت بغلان ادعا دارد که کمپنی هاشمی گروپ وسایل خوبی در دسترس دارد وبه گفته وی ، خدمات سیستم ایمنی نیز در نظر گرفته شده است.
رئیس معادن وپطرولیم ولایت بغلان در ادامۀ صحبتهاى خود گفت ، در گذشته زمانیکه یک باشنده محل به کندن کاری درصوف های زغال سنگ شروع می کرد، بنام همان شخص مسما می شد، چونکه قانون در آن زمان درست تطبیق نمی شد، اما فعلا این معدن تحت کنترول شرکت” هاشمی گروپ” است وتنها شرکت هاشمی گروپ از آن استخراج می کند.
کارشناساسان مسایل استخراج معادن زیر زمینی به خصوص معادن زغال سنگ ؛ کندنکاری خود سر در معادن افغانستان را به زیان این معادن می دانند .
دکتورمیر فخرالدین آمر دیپارتمنت استخراج معادن موادمفید در پوهنځى جيولوژى ومعادن پوهنتون پولي تخنيک کابل مي گويد ، در استخراج کنونى و خودسر معادن زغال سنگ افغانستان، عمر معادن در نظر گرفته نمى شود؛ درحاليکه همه معادن بايد براساس يک طرح کامل استخراج شوند و کندن کارى در معادن، بايد براساس يک نقشۀ درست از موقعيت مواد معدنى قابل استخراج، صورت گيرد.
این کارشناس استخراج معادن زیر زمینی ميا فزايد ، اکثرکندن کاران معادن ، وقتی در مسیر کندنکاری با مشکلی برمی خورند، به عوض رفع مشکل، مسیر خود را تغییر می دهند که اين روش سبب زيان مواد معدنی در داخل معدن ميگردد.
به اساس معلومات اين کارشناس ، راپورهای سروی جیولوژی انجام شده قبل از سال ١٣٧١ خورشيدى وقبل از تحول سیاسی درافغانستان، نشان ميدهد که ذخایر زغال سنگ در کشور، به١٢٤ میلیون تُن می رسد.
اين درحاليست که سروی فضایی امریکا از معادن زیرزمینی افغانستان در سال ٢٠٠٤ میلادی نشان ميدهد که ذخایر مجموعی زغال سنگ در افغانستان ، بیش از یک میلیارد تن بوده ؛ اما به نظر وی این سروی هم دقیق نبوده و امکان دارد مقدار مجموعی این ذخایر، بیشتر از این باشد.
