کابل (پژواک، ۲۴ اسد ۱۴۰۵): سخنگوی وزارت صنعت و تجارت میگوید که در پنج سال اخیر، شمار کارخانهها در افغانستان از حدود سه هزار به بیش از ۶۵۰۰ رسیده و در مجموع در بخش صنعت برای نزدیک به ۴۵۰ هزار تن زمینۀ کار فراهم شدهاست؛ در همین حال، آگاهان اقتصادی کمبود برق، سرمایه، زیرساختهای حملونقل و نیروی متخصص را از چالشهای این بخش میدانند.
امارت اسلامی در ۲۴ اسد سال ۱۴۰۰ دوباره بر افغانستان حاکم شد و اکنون پنج سال از آن زمان میگذرد؛ پژواک در این گزارش وضعیت بخش صنعت کشور را در این دوره بررسی کردهاست.
افزایش شمار کارخانههای تولیدی
قاری محمد آصف الیاس، سخنگوی وزارت صنعت و تجارت، به پژواک گفت که پیش از حاکمیت دوبارۀ امارت اسلامی، حدود سه هزار کارخانه در کشور فعالیت داشت؛ اما در پنج سال گذشته شمار کارخانههای فعال افزایش یافته و اکنون به بیش از ۶۵۰۰ کارخانه رسیدهاست که در تمامی ولایات کشور فعالیت دارند. او میگوید که بیشتر کارخانهها در کابل، هرات، بلخ، کندهار و ننگرهار فعالیت دارند.
به گفتۀ وی، این کارخانهها در بخشهای مختلف، از جمله صنایع غذایی، پلاستیک، سمنت، ساختمان، ادویه، مواد شوینده، ماشینآلات، زراعت، ذوب آهن، پیویسی، نوشابه، مواد نفتی، پوشاک، فرنیچر، سنگ، ظروف و سایر بخشها فعالیت میکنند.
آصف الیاس گفت: «در مجموع در بخش صنعت برای نزدیک به ۴۵۰ هزار تن زمینه کار به صورت مستقیم فراهم گردیده است.»
وی افزایش تولیدات داخلی را از عوامل کاهش وابستگی افغانستان به کشورهای منطقه و فرامنطقه دانست و گفت که افغانستان اکنون در تولید ۳۳۰ قلم جنس به ظرفیت خودکفایی رسیدهاست.
به گفتۀ وی، افغانستان تا چند سال پیش حتی آیسکریم، نوشابه و برخی محصولات مشابه را از خارج وارد میکرد؛ اما اکنون صدها قلم کالای تولیدشده در داخل، بهشمول نوشابههای غیرالکولی، به کشورهای مختلف آسیایی، ایالات متحدهٔ امریکا، اروپا و غیره صادر میکند.
او همچنان افزود: «امروز تا ۴۰ درصد ادویه در داخل کشور تولید و مصرف میشود.»
تأثیر افزایش کارخانهها بر اقتصاد
عبدالنصیر رشتیا، آگاه امور اقتصادی، افزایش کارخانههای تولیدی را برای تقویت اقتصاد کشور مهم دانست و گفت کشورهایی که ظرفیت تولیدی بالایی دارند، در عرصههای اقتصادی و سیاسی نیز از جایگاه قویتری برخوردارند.
او گفت که افزایش کارخانههای تولیدی میتواند از خروج اسعار خارجی برای واردات جلوگیری کرده و وابستگی کشور به کالاهای وارداتی را کاهش دهد.
به گفتۀ رشتیا، زمانی که کالاهایی که پیش از این از خارج وارد میشدند در داخل تولید شوند، پولی که برای واردات مصرف میشد در داخل کشور به گردش میافتد، زمینۀ اشتغال افزایش مییابد و رشد اقتصادی تقویت میشود.
قیس محمدی، آگاه دیگر امور اقتصادی، نیز افزایش شمار کارخانهها و سرمایهگذاری داخلی و خارجی را برای اقتصاد افغانستان مهم خواند و گفت که افزایش تولیدات داخلی میتواند وابستگی افغانستان به کشورهای همسایه از نگاه واردات را کاهش دهد.
او افزود که با افزایش تولیدات داخلی، بخشی از کالاهایی که پیش از این وارد میشد در داخل کشور تولید میشود و این امر میتواند به افزایش تولید ناخالص داخلی و عاید سرانه کمک کند.
به گفتۀ محمدی، هر اندازه سرمایهگذاری در داخل کشور افزایش یابد، به همان اندازه زمینۀ اشتغال بیشتر فراهم شده و سطح فقر نیز میتواند کاهش یابد.
وی افزود که افزایش سرمایهگذاری و تولیدات داخلی میتواند عواید دولت را نیز افزایش دهد؛ زیرا گسترش فعالیتهای اقتصادی میتواند به افزایش درآمدهای مالیاتی دولت منجر شود.
محمدی گفت که افزایش تولیدات داخلی میزان خروج دالر از کشور را نیز کاهش میدهد.
او توضیح داد: «به هر اندازۀ که تولیدات داخلی زیاد شود، به همان اندازه دالر کمتر به بیرون از افغانستان میرود. هر جنس را که ما از کشورهای دیگر وارد میکنیم، در مقابلش باید دالر بپردازیم و هر یک دالری که به خارج از کشور نمیرود، باعث میشود که در داخل افغانستان سرمایهگذاری شود.»
به گفتۀ وی، گردش پول در داخل کشور میتواند به افزایش عواید و بهبود وضعیت اقتصادی مردم کمک کند.
چالشهای بخش صنعت
محمدی گفت که سرمایهگذاران در افغانستان با مشکلات روبهرو اند که کمبود برق و انرژی، مشکلات ترانزیتی و حملونقل، کمبود سرمایه و ضعف سیستم بانکی از جمله این چالشهاست.
او افزود که نبود برق کافی و ارزان، هزینۀ تولید را افزایش میدهد؛ زیرا برخی تولیدکنندگان مجبور اند برق مورد نیاز خود را بهصورت مستقل تولید کنند.
به گفتۀ وی، زیربناهای حملونقل نیز در افغانستان کافی نیست و نبود گزینههای ارزان انتقال، بهویژه خط آهن، باعث شدهاست که انتقال مواد خام و محصولات با موترهای باربری انجام شود.
این درحالی است که در بخشهای مختلف کشور روی ساخت سرکها کار جریان دارد.
محمدی کمبود سرمایه و سرمایهگذاری را نیز از دیگر محدودیتها دانست و گفت که سیستم بانکداری هنوز بهگونۀ کامل توسعه نیافته و فراهمکردن قرضه برای سرمایهگذاران همچنان با چالشهایی روبهرو است.
وی همچنین گفت که بخشی از نیروی کار متخصص افغانستان از کشور خارج شده و نبود تلاش کافی برای حفظ این نیروها، بر ظرفیت تولیدی کشور تأثیر منفی گذاشتهاست.
صنعتکاران: تولیدات داخلی رشد کرده، اما کمبود برق همچنان چالش است
ابراهیم امرخیل، معاون فابریکۀ تولید ادویۀ «الیف پرل فارما»، گفت که کار ساخت این کارخانه در سال ۱۳۹۷ آغاز و در سال ۱۴۰۳ افتتاح و فعال شدهاست. او افزود که حدود ۲۰ میلیون دالر امریکایی در این کارخانه سرمایهگذاری شده و در حال حاضر حدود ۵۰۰ نفر بهگونۀ مستقیم و غیرمستقیم در آن کار میکنند.
به گفتۀ امرخیل، این کارخانه دارای پنج خط تولید انواع مختلف ادویه است و ظرفیت تولید روزانۀ آن شامل ۵۰ هزار بوتل شربت مایع، ۳۰ هزار بوتل شربت خشک، دو میلیون کپسول، دو میلیون تابلیت و ۲۰ هزار ساشی پودر خشک میشود.
امرخیل افزود که پس از محدودشدن روابط تجاری افغانستان با پاکستان، که به گفتۀ او پیش از آن بیش از ۸۰ درصد نیاز بازار دوایی کشور از طریق واردات از این کشور تأمین میشد، بازار افغانستان بیشتر به تولیدات داخلی، بهویژه ادویه، متکی شدهاست.
او گفت که این وضعیت به رشد و ارتقای سطح تولید کارخانههای معیاری کمک کردهاست.
با این حال، امرخیل نبود برق منظم و کافی و تأخیر در رسیدن مواد خام دوایی را از مهمترین مشکلات کارخانههای تولید ادویه در کشور دانست.
وهیبالله فضلی، مدیر عمومی گروپ فابریکههای تحسین پیرزاده، گفت که این گروپ که در سال ۲۰۱۹ میلادی در کابل تاسیس شده، در بخش تولید نوشابههای غیرالکولی و مواد بهداشتی فعالیت دارد.
فضلی گفت که در مجموع، شرایط فعالیت صنعتکاران نسبت به گذشته بهتر شده و افزایش امنیت و ثبات در کشور، زمینۀ فعالیت کارخانهها و سرمایهگذاران داخلی را مساعدتر ساختهاست.
او افزود که این وضعیت به صنعتکاران کمک کرده تا با اطمینان بیشتر برای توسعۀ فعالیتهای خود برنامهریزی کنند.
به گفتۀ فضلی، یکی از تغییرات مثبت، توجه بیشتر به تولیدات داخلی است و اکنون فرصت مناسبی برای رشد صنایع داخلی وجود دارد.
با این حال، وی نیز کمبود و عدم دسترسی پایدار به برق را از مشکلات عمدۀ صنعتکاران دانست و گفت که فعالیت کارخانهها وابستگی جدی به برق دارد و کمبود آن باعث افزایش هزینههای تولید و ایجاد اختلال در روند فعالیت کارخانهها میشود.
او قیمت بلند مواد خام و هزینۀ انتقال آن از خارج کشور را نیز از دیگر مشکلات صنعتکاران دانست و افزود که افزایش قدرت خرید مردم و حمایت بیشتر از تولیدات داخلی میتواند به رشد فروش و توسعۀ کارخانهها کمک کند.
محمدآصف ریاض، سخنگوی وزارت صنعت و تجارت، در پاسخ به پرسش پژواک دربارۀ مشکلات صنعتکاران گفت که رهبری این وزارت مشکل کمبود برق را با رهبر امارت اسلامی در میان گذاشتهاست.
وی افزود که رهبر امارت اسلامی هدایت دادهاست که در ادارات دولتی برق آفتابی ایجاد گردد تا با این کار مصرف برق دولتی و وارداتی کاهش یافته و برق بیشتری برای کارخانهها توزیع شود.
اما وی در مورد بلندبودن قیمت مواد خام و هزینۀ انتقالات معلوماتی ارایه نکرد.
ویدا قلندری
زرغونه صالحی
