کابل (پژواک، ۲۵ سرطان ۱۴۰۵): همزمان با افزایش بهای تیل و گاز مایع در کابل، باشندهگان پایتخت، بهویژه رانندهگان، از کاهش عرضه و تفاوت نرخ گاز در مناطق مختلف شکایت داشته و خواستار نظارت و کنترول جدی بازار شدند. آگاهان اقتصادی نبود ذخایر استراتیژیک، وابستگی به واردات و احتمال احتکار را از عوامل اصلی نوسان قیمت این مواد سوختی عنوان میکنند.
با این حال مسئولان علت افزایش نرخها را ناشی از تحولات جهانی و منطقوی خوانده و بر کنترول جدی در بازار تاکید داشته گفتند که به زودی نرخها پایین خواهد آمد.
براساس شاخص بازار خلیج فارس (FOB Arab Gulf)، در تاریخ ۴ جولای قیمت هر بشکه پترول حدود ۹۱ دالر، هر بشکه دیزل حدود ۹۹ دالر و هر بشکه گاز مایع (LPG) حدود ۷۰ دالر بود؛ اما امروز (۱۶ جولای)، قیمت هر بشکه پترول به حدود ۹۴ دالر، دیزل به حدود ۱۰۳ دالر و گاز مایع به حدود ۷۴ دالر رسیدهاست.
شاروالی کابل امروز (پنجشنبه،۲۵ سرطان) با نشر نرخنامهای بهای هر لیتر پترول را ۷۹ افغانی، هر لیتر دیزل را ۷۳ افغانی و هر کیلو گاز مایع را ۷۴ افغانی تعیین کردهاست؛ در حالیکه به تاریخ ۱۳ سرطان قیمت یک لیتر تیل پترول ۷۳ افغانی، یک لیتر تیل دیزل ۶۸ افغانی و قیمت یک کیلوگرام گاز مایع ۵۶ افغانی بود.
علت افزایش بهای مواد نفتی از نقل فروشندهگان
حکمتالله محمدی، یکی از کارکنان تانک تیل وزیرآباد شهر کابل، علت افزایش بهای تیل را از سرگیری حملات میان امریکا و ایران عنوان کرد و گفت که در حال حاضر تیل از ایران وارد افغانستان نمیشود.
وی افزود: «دو هفته شد که نرخها رو به افزایش است؛ به تاریخ ۱۹ همین ماه راه سالنگ بسته شد؛ از او طرف تیل نمیآید، راه بند است یک راه هرات است که فعلا گاز نیست که این طرف بیاورند، به دلیل جنگها تیل و گاز پیدا نمیشود.»
همچنان شمسالله بسمل یک تن از گازفروشان در منطقهٔ کلولهپشتۀ شهر کابل گفت: «امروز فی کیلو گاز ۸۵ افغانی است، قیمتها یک یا دو هفته میشود که در تغییر است. علت و عوامل هم دقیق معلوم نیست، بعضی کسها بند شدن راه سالنگ را میگویند و بعضیها جنگ کشور ایران و امریکا را ولی دقیق معلوم نیست.»
افزایش نرخها شکایتها را بر انگیخته است
شمس یکی از رانندهگان موترهای تکسی گفت: «آمدیم که در موتر خود گاز بندازم، یک لیتر گاز ۶۶ بود فعلا ۷۷ افغانی، شده پوره کردنش بسیار سخت است.»
او میگوید، طی دو هفتۀ گذشته بهای تیل و گاز بهطور پیهم افزایش یافته و با ثابت ماندن کرایۀ ۲۰ افغانی، چیزی از درآمد رانندهگان باقی نمیماند.
وی با اشاره به کمبود گاز مایع در کابل افزود: «امروز به چندین محل مراجعه کردیم، اما گاز بهسختی پیدا میشود، پرچونفروشان تقریباً فروش را متوقف کردهاند و در تانکهای تیل نیز گاز مایع بهندرت یافت میشود.»
در همین حال، وارث یکتن دیگر از رانندهگان تکسی شکایت مشابه داشت و گفت: «در چندین تانک تیل رفتم تمام آنها فروش گاز را بند کردهاند.»
وی افزود: «دو روز پیش در یک تانک تیل در منطقه سمنت خانه شهر کابل ساعت شش عصر یک کیلو گاز مایع ۶۴ افغانی به فروش میرسید اما ساعت ۹ شب همان روز به یک بارگی بدون کدام دلیل یک کیلو گاز مایع ۷۴ افغانی افزایش یافت که در یک کیلو آن ده افغانی بلند رفته بود و امروز به ۸۰ افغانی رسیده است.»
غلامنبی جباری باشندۀ دارلمان شهر کابل از افزایش نرخهای مواد نفتی به ویژه گاز مایع شکایت داشته و گفت که گاز مایع در مناطق مختلف به قیمتهای متفاوت به فروش میرسد.
وی افزود: «تانکهای تیل نرخ گاز را ۶۴ میگویند ولی پرچون فروشان ۸۵ افغانی میفروشند مگر هیچ نمیفامیم که چرا قیمتها بلند رفتهاست مردم غریب است ندارند.»
همچنان محمدنعیم باشندۀ ناحیه دهم شهر کابل گفت که در هفتۀ گذشته یک کیلوگرام گاز مایع را ۶۰ افغانی پر کرده اما امروز به ۸۵ افغانی رسیدهاست.
وی افزود: «قرار شنیدگی، قیمت گاز در هر منطقه فرق دارد هر فروشنده به دل خود نرخ گذاشته است.»
تمام مصاحبه شوندهها از مسئولین میخواهند که نرخهای مواد نفتی را کنترول کنند.
آگاهان: با ایجاد ذخایر استراتژیک، تنوعبخشی به منابع واردات، توسعۀ مسیرهای بدیل ترانزیتی از راههای حل اند
عبدالنصیر رشتیا، آگاه اقتصادی میگوید، افغانستان هنوز به واردات مواد نفتی وابسته است و هرگونه تنش در بازارهای جهانی یا اختلال در عرضه نفت، بهطور مستقیم بر قیمتها و تجارت کشور تأثیر میگذارد.
وی میافزاید، جنگ روسیه و اوکراین، تنشهای خاورمیانه، نبود ذخایر استراتژیک، ضعف زیربناهای ترانسپورتی و پدیدههایی چون احتکار و انحصار، از عوامل اصلی افزایش بهای مواد نفتی در افغانستان است. به باور او، ایجاد ذخایر استراتژیک و جلوگیری از احتکار میتواند از نوسانات شدید بازار جلوگیری کند.
از سوی دیگر، قیس محمدی، آگاه امور اقتصادی، نیز ادامه جنگ در خاورمیانه، کاهش واردات از ایران، کاهش صادرات نفت روسیه و افزایش بهای جهانی نفت را از عوامل بیرونی گرانی مواد نفتی میداند.
به گفتۀ وی، در داخل کشور نیز نبود ذخایر استراتژیک، نوسان نرخ ارز، وابستگی به واردات از یک یا چند کشور محدود، احتکار و کاهش عرضه از سوی برخی تاجران در افزایش قیمتها نقش دارد.
او تأکید میکند که حکومت باید با ایجاد ذخایر استراتیژیک، تنوعبخشی به منابع واردات، توسعۀ مسیرهای بدیل ترانزیتی، تقویت رقابت میان واردکنندهگان و نظارت بر بازار، از احتکار و انحصار جلوگیری کند تا از آسیبپذیری بازار مواد نفتی در برابر بحرانهای منطقهای کاسته شود.
شاروالی: با گرانفروشان برخورد میشود
نعمتالله بارکزی، نمایندۀ شاروالی کابل به آژانس خبری پژواک گفت، شاروالی کابل بهگونۀ مشخص در شهر کابل بالاتر از چهارنیم سال است که نرخنامه توزیع میکند و در این نرخنامه تمام مواد اولیه شامل میباشد.
وی افزود که افزایش بهای مواد نفتی در دو تا سه روز گذشته واقعیت دارد، اما شاروالی کابل مکلف است بر تطبیق نرخنامۀ رسمی نظارت کند تا هیچ فروشندهای مواد نفتی را بالاتر از نرخ تعیینشده به فروش نرساند.
او میگوید: «اگر کسی بار اول تخلف کند، درج جواز شان میشود، اگر بار دوم باشد دکان شان مهرلاک میشود اگر بار سوم باشد، برای سه روز مهرلاک میشود، اگر بار چهارم شان باشد در عدلی و قضایی معرفی میشود.»
محمدیونس مهمند سرپرست اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان میگوید، قیمت تیل نه تنها در افغانستان، بلکه در سطح دنیا و منطقه افزایش یافتهاست.
وی افزود: «افغانستان از کشورهای که تیل را وارد میکرد در آن جا برخی ذخایر تیل شان مشکلات پیدا کرده که برای تمام دنیا معلوم است و خود شان کمبود تیل دارند؛ چرا که در حالت جنگی قرار دارند. و از ترکمنستان نیز تیل را وارد میکردیم که آنها هم به اندازهٔ کافی ذخایر تیل ندارند به همین دلیل در کشور ما نرخها افزایش یافته است.»
اما او در مورد اینکه تجار و اتاق صنعت و تجارت برای حل این مشکل چه راهکاری را روی دست خواهد گرفت پاسخ ارایه نکرد.
با این حال کوچی یوسفزی، سخنگوی شرکت امارتی نفت و گاز به رسانهها گفتهاست که برای پیشگیری از کمبود سوخت و تنظیم بازار، در همین هفته یکهزار تُن گاز مایع و یکهزار و ۲۰۰ واگون و تانکر حامل مواد نفتی به بندرهای کشور رسیدهاست.
بهگفتهٔ این شرکت، این محمولهها بهزودی وارد بازار خواهد شد و انتظار میرود با افزایش عرضه، بهای سوخت کاهش یابد.
