کابل (پژواک، ۲۸ دلو ۱۴۰۰): بیستوچهارم اسد روزی است که نظام سیاسی افغانستان تغییر کرد؛ امارت اسلامی جاگزین جمهوری اسلامی شد؛ اما حالا بعد از تحول، افغانستان دستخوش چه تفاوتهایی است و امنیت، اقتصاد، سیاست داخلی و خارجی افغانستان چه تفاوتهایی کردهاست. آگاهان مسایل سیاسی، اقتصادی، نظامی و مسؤولان حکومت پیشین چه گفتنی دارند و پاسخ مسؤولان حکومت فعلی برای آنها چیست.
در این گزارش، افغانستان را در نیم سال حاکمیت امارت اسلامی، مورد تحلیل و بررسی قرار دادهایم؛ این ششماه چه برای مردم داده و چه چیزی را از مردم گرفتهاست؟
سیاست
امانالله پیمان، آگاه امور سیاسی میگوید، عدم به رسمیت شناختن حکومت فعلی از سوی جامعۀجهانی و نداشتن روابط سیاسی و دیپلوماتیک به حیث یک حکومت، یک بحران بزرگ سیاسی برای افغانستان است.
او میافزاید، امارتاسلامی باید با استفاده از تجربۀ حاکمیت دورۀ قبلی خود، حکومتی را بسازد که با معیارهای دینی و بینالمللی، حقوق بشری و پیشرفتهای علمی و تکنالوژی مطابق باشد.
در همین حال او از حکومت فعلی میخواهد که قناعت مردم افغانستان و جامعۀجهانی را بهدست آورده و حکومت همهشمول را بسازد.
از جانبی، ودیر صافی، آگاه سیاسی میگوید که دگرگونی حکومت غنی و حاکم شدن حکومت فعلی میتواند تحول مثبت باشد؛ اما در صورتی که گامهای مثبت برداشه نشود، این امر میتواند اوضاع را بدتر کند.
او میافراید، مردم به دلیل وجود فساد گسترده و عدم تامین امنیت سرتاسری، از حکومت قبلی به ستوه آمده بودند.
عدم وجود قانون از دید او، بزرگترین نقص در ششماه گذشته بود؛ در همین حال او با انتقاد از حکومت فعلی میگوید: «تا حال این حکومت نتواسته برای خود یک رژیم سیاسی را اعلان بکند.»
در همین حال او تصریح میکند: «این درست است که قانون الهی وجود دارد و قرآن کتاب کامل است؛ اما تفسیر آن برای مردم عام ساده نیست و به فهمیدن نیاز دارد؛ به همین دلیل، باید قانونی با شرایط امروزی تدوین شود.»
او همچنان اضافه میکند، ممالک اسلامی دیگر در پهلوی قوانین اسلامی؛ قوانین مدنی، جزایی و قوانین برای پیشرفت جامعه دارند، چرا افغانستان نباید داشته باشد.
از دید او، در شش ماه گذشته، دستگاه سیاست خارجی افغانستان برای بهرسیمت شناسی و جلب کمکها برای جلوگیری از ایجاد بحران بشری، تلاش کردهاست.
توقف جنگ و انسانکشی، تامین امنیت سرتاسری، جلوگیری از فساد اداری و کاهش جرایم جنایی، از نظر او، بزرگترین دستاوردهای حکومت فعلی در شش ماه گذشتهاست.
اما او با انتقاد از گرفتاریها و آدمرباییهای اخیر میگوید، حالا حکومت امارت اسلامی به عنوان حکومت کشور، مسؤول است و باید خود را مسؤول بداند.
صافی دلیل اینکه چرا تا حال کشورهای دنیا حکومت فعلی افغانستان را به رسمیت نشناختهاند، میگوید نزد آن کشورها، معیارهایی وجود دارد، تا ببینند آیا عملاً حکومت فعلی افغانستان حقوق مردم را برای شان میدهد و به حقوق زنان احترام قایلاند یا نه.
از نظر او، حکومت فعلی برای بهدستآوردن مشروعیت داخلی، نمایندهگانی از تمام ولایات افغانستان را زیر یک چتر جمع بکند و مشروعیت خود را از آنها بگیرد، او اما انتقاد میکند و میگوید: «چرا اینکار را نمیکنند، آیا بالای خود اعتبار ندارند.»
اما سخنگویان حکومت فعلی همواره گفتهاند که حکومت فعلی حمایت مردم را با خود دارند و بهزودی از سوی جامعۀجهانی بهرسمیت شناخته خواهد شد.
امنیت
محمد رادمنش، سخنگوی قبلی وزارت دفاع میگوید، اردوی قبلی افغانستان به هزینۀ میلیاردها دالر از سال ۲۰۰۲ شروع به تشکیل کرد.
به گفتۀ او، ۲۲ هزار وسایط محاربوی و انتقالی؛ ۲۲۷ نوع بال طیارۀ بال ثابت و صدها هزار میل سلاح وجود داشت که با حاکم شدن حکومت فعلی برای آنها باقی ماند.
رادمنش مدعی شد، یک مقدار زیادی این وسایط و سلاحها به خارج از کشور قاچاق شدهاند.
از دید او، بعد از حاکمیت حکومت فعلی، اقدامات درست صورت نگرفته و نداشتن افراد مسلکی و متخصص در اردوی فعلی، نمیتواند اردوی افغانستان را به وظایف عنعنویش که حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و استقلال کشور است، فایق سازد.
اما عنایتالله خوارزمی، سخنگوی فعلی وزارت دفاع ملی میگوید، ادارۀ قبلی برای آنها جز بینظمی و فرسودهکاری چیزی نگذاشته بودند.
به گفتۀ او، در طول این شش ماه روند تشکیل اردو ۸۰ درصد تکمیل شده و بیشتر از ۴۰ بال طیاره ترمیم شدهاست.
از سوی دیگر، او قاچاق سلاحها و وسایط نظامی را به خارج از کشور رد میکند؛ اما میافزاید، ممکن موارد جزیی وجود داشته باشد، اما مسؤولان امارت اسلامی به جدیت این موضوع را پیگیری کرده و به هیچ کس اجازه نخواهند داد، تا از سرمایۀ افغانستان سوءاستفاده شود.
خوارزمی میافزاید، همین اکنون ۹۰ درصد از نظامیان اردوی قبلی در بخشهای اداری و مسلکی با آنها کار میکنند، جز آنهایی که با آنها در جنگ مستقیم بودند؛ اما او تصریح میکند، در صورت نیاز از آنها نیز در تشکیلات اردوی جدید استفاده خواهند کرد.
به گفتۀ او، رهبری وزارت دفاع تلاش دارد، تا اردوی مجهز، مستقل و قوی را تشکیل بدهد، تا بدون نیاز به کمکهای خارجی، از کشور دفاع کند.
در همین حال، لطفالله حکیمی رئیس کمیسیون تصفیه صفوف میگوید که از شروع به کار این کمیسیون تا حال ۴۲۰۰ تن از صفوف امارت اسلامی اخراج شدهاند.
او از عزم جدی این کمیسیون برای مبارزه با افراد استفادهجو میگوید و اضافه میکند: «هر عنصری که برای بدنامی امارت اسلامی کار کند، از صفوف امارت اسلامی اخراج خواهد شد.»
از سوی دیگر، او از رسیدهگی به ۲۸۰۰ شکایت در این مدت میگوید و اطمینان میدهد که به تمام شکایات مردم رسیدهگی خواهد شد.
اقتصاد
ناصر محتسبزاده، آگاه مسایل اقتصادی میگوید، حاکمیت امارت اسلامی همراه بود با برهم خوردن سیستم بانکی، منجمد شدن پولهای افغانستان، عدم شناسایی حکومت فعلی از سوی جامعۀجهانی و متوقف شدن کمکهای بینالمللی که رشد اقتصادی را به سکتهگی مواجه ساخت.
اما از دید او، نظر به ارقامی که از سوی مسؤولان نشر شده، با از بین رفتن فساد اداری و جلوگیری از حیف میل شدن عواید دولتی، سطح عواید حکومت نسبت به سال قبل بلند رفتهاست.
اما تصریح میکند: «تاثیر این افزایش عواید را در زندهگی روزمره مردم نمیبینیم.»
در همین حال او در ارتباط به انجماد پولهای افغانستان از سوی امریکا میگوید: «این پول، پول افغانستان است نه از حکومت قبلی و نه هم از حکومت فعلی؛ منجمد ماندن این پولها جفا در حق مردم افغانستان است.»
او از جامعۀجهانی میخواهد که باید در قسمت تغییر سیاست خود با حکومت فعلی انعطافپذیری نشان بدهد؛ در عین حال از حکومت فعلی نیز میخواهد، تا در سیاست داخلی و خارجی خود تغییرات مثبتی بیاورد تا رضایت نهادهای کمککننده را بهدست بیاورد.
او تاکید دارد: «زمانی به رشد اقتصادی میرسیم که ایجاد شغل بکنیم.» به گفتۀ او، «تا زمانیکه پروژههای زیربنایی را شروع نکنیم، بخش صنعت و زراعت خود را فعال نکنیم و از فرار مغزها جلوگیری نشود، به رشد اقتصادی نمیرسیم.»
از دید او، یگانه راهها در شرایط فعلی این است، «تا در تبانی با دنیا و در هماهنگی با سیاستهای جامعۀجهانی حرکت کنیم و دوباره اعتماد نهادهای کمککننده را بهدست بیاوریم.»
خواستیم دیدگاههای مسؤولان حکومتی در سکتور اقتصادی کشور را نیز با خود داشته باشیم، اما با تماسهای مکرر قادر به این کار نشدیم.
اما مقام های حکومت گفته اند که برنامه های را روی دست دارند و تلاش می کنند که وضعیت اقتصادی افغانستان بهبود یابد.
زنان و فعالان مدنی
مرضیه حفیظی که خبرنگار بود و در حال حاضر برند لباس دارد، از دید او زنان در طول این ششماه ضمن اینکه چیزی را بهدست نیاوردهاند، بسیار چیزها را نیز از دست دادهاند.
به گفتۀ او، در این مدت، محدودیتها بیشتر شدهاست؛ درِ بخشهای تعلیمی بر روی دختران بسته شدهاست؛ کسانی که در بخشهای مختلف کار میکردند، خانهنشین شده و با آیندۀ نامعلوم روبهرو اند.
او که قبل از سقوط حکومت پیشین مصروف تجارت کوچک خود بود، با آمدن تحول دیگر به کار خود ادامه نداد؛ اما پس از سه ماه دوباره تجارت خود را آغاز کردهاست.
حفیظی میگوید، در روزهای نخست ترس بسیار زیاد بود و اکثر خانمها به کارهای شان ادامه ندادند؛ اما حالا وضعیت از لحاظ امنیتی بهتر شدهاست؛ اما وجود محدودیتها، کار آنها را محدود ساختهاست.
از دید او، آمدن تحول در نظامها یک اصل است؛ اما زندهگی ادامه مییابد و نباید این تحولها، شرایط زنده گی را برای مردم سخت بسازد.
او تصریح میکند: «درست است که هر نظام قوانین خود را دارد، اما قوانین نباید طوری باشد که مردم کشور را از زندهگی کردن و کار کردن دلسرد کند.»
حفیظی از مسؤولان حکومت فعلی میخواهد که زمینۀ کار را برای مردم فراهم کنند، به حریم خصوصی و زنها احترام بگذارند و پابند به آزادی بیان باشند.
به گفتۀ او، هیچ افغان نمیخواهد که وطن خود را ترک کند، مگر اینکه مجبور به این کار شود.
سمیرا خیرخواه، فعال مدنی میگوید، نیم سالگی حکومت امارت اسلامی همراه بود با بر هم خوردن نظام بانکی، عدم حضور نخبهگان و متخصصین در ادارات، بیبرنامهگی در دوباره فعال کردن مراکز تعلیمی، بیقانونی و محدودیتهایی که مربوط به زنان افغان بود.
در همین حال او نگران بازگشت به محدودیتهای حاکمیت دورۀ قبلی «طالبان» و از دست دادن حقوق اولیۀ زنان افغانستان است.
او با اشاره به اینکه نیم نفوس افغانستان را زنان تشکیل میدهند، میگوید، این زنان هنوز هم برای بهدستآوردن حقوق اساسی شان مقاومت دارد و مسؤولان فعلی نباید سعی کنند، اقتدار شان را با زندانی کردن زنان معترض نشان بدهند.
از سوی دیگر، او تاکید دارد که حکومت فعلی به آنچه که در مذاکرات دوحه وعده دادهاست، عمل کند و رفتار شان را به خصوص با جنبشهای زنان معترض افغانستان محترم و درست بسازند؛ همانند آنچه اسلام مقدس حکم کردهاست.
این در حالی است که مسؤولان حکومتی همواره گفتهاند که پابند به رعایت حقوق زنان اند و برای همۀ آنها اجازۀ تعلیم، کار و فعالیت مطابق به شریعت اسلامی داده میشود.
خبرنگاران و رسانهها
حجتالله مجددی، رئیس اجرایی انجمن ژورنالیستان آزاد افغانستان میگوید، با روی کارآمدن امارت اسلامی، روزهای نخست روزهای بدی از نگاه مصئونیت جانی، مصئونیت وظیفوی و دسترسی به اطلاعات برای خبرنگاران بود.
به گفتۀ او، در تحول، ۴۰ فیصد رسانهها بسته شدند و ۶۰ فیصد از کارمندان رسانهیی مرد و ۸۰ فیصد از کارمندان رسانهیی زن، کار خود را از دست دادند.
در همین حال او در مورد دسترسی به اطلاعات میگوید که در اوایل به دلیل کمبود شمار سخنگویان این امر محدود بود؛ اما حالا بیش از ۴۰ سخنگو است و دسترسی به اطلاعات سهلتر شدهاست.
به گفتۀ مجددی، در طول این شش ماه ۵۰ رویداد بازداشت خبرنگاران وجود داشت؛ اما خوشبختانه این روند از هفتۀ گذشته به اینسو متوقف شدهاست.
به گفتۀ او، در این مدت شاهد جانباختن هیچ خبرنگاری در جریان کار نبودیم و این خود یک دستاورد مثبت در طول شش ماه گذشته است.
از سوی دیگر، فعال شدن رادیو بانو در کابل و حریر زن در بدخشان از نظر او یک گام مثبت بوده و قرار است، تلویزیون زن نیز دوباره فعال شود.
در همین حال اجرایی شدن قانون رسانههای همگانی از دید او، دستاورد خوب دیگر در طول این مدت بود.
صحت
داکتر محمدهاشم وهاج، رئیس شفاخانۀ وهاج میگوید، با حاکم شدن حکومت فعلی و منجمد شدن پولهای افغانستان از سوی امریکا، تعدادی از مراکز صحی مسدود شدند، تعداد مرگ و میر مادران و اطفال افزایش یافت و ۹۸ درصد شفاخانههای مخصوص کووید ۱۹ مسدود شدند.
به گفتۀ او، در این ۶ ماه، موارد سوءتغذیه افزایش یافت و وضع صحی کشور به طرف وخیمشدن رفت.
در همین حال، او با انتقاد از هشدارهای مداوم سازمانهای جهانی میگوید که این هشدارها چارهساز نیست و آنها باید عملا به مردم افغانستان به خصوص بخش صحت کمک کنند.
از سوی دیگر، او از قلت دوا در شفاخانهها هشدار میدهد و میگوید، ادامۀ این وضعیت میتواند باعث افزایش چالشهای بیشتر در سکتور صحت کشور شود.
او اما تصریح میکند، دلیل عمدۀ نبود دوا، مشکلات بانکی و مسدودشدن پولهای شرکتهایی است که کار واردات دوا را میکردند.
از دید او، اجازه یافتن داکتران مرد و زن به کار شان بعد از تحول و نگرش بهقدر حاکمان فعلی به این سکتور، موارد مورد ستایش هستند و میافزاید: «یگانه وزارتی که دست نخورد و به حال قبلی خود باقیمانده، وزارت صحت است.»
او تاکید میکند که دلیل اصلی وضعیت ایجادشده موجود در سکتور صحت کشور، منجمد ماندن پولهای افغانستان است.
از سویی او، مسؤولیت حکومت فعلی میداند، تا کمکهای صحی را برای تمام اتباع کشور مهیا بسازد.
در همین حال او از مسؤولین فعلی میخواهد که کار را به اهل کار بسپارد و متخصصان را در سمتهای این وزارت، بگمارد.
داکتر جاوید هژیر، سخنگوی وزارت صحتعامه اما میگوید، در طول این مدت توانستهاند، با امکانات کمی کهوجود داشت، ۱۷ شفاخانۀ دولتی را در سرتاسر افغانستان فعال نگهدارند.
در همین حال او اضافه میکند که در طول این شش ماه ۱.۳ میلیون تن واکسین کرونا را دریافت کردهاند و عرضۀ خدمات به بیش از ۴ میلیون تن صورت گرفتهاست.
به گفتۀ او، گفتگوها با تمویلکنندهگان بینالمللی جریان دارد، تا تعداد بیشتر شفاخانههای افغانستان را حمایت مالی کنند.
تاثیر جنگ بالای وضعیت روانی؟
داکتر عزیزالدین همت، رئیس اتحادیۀ روانشناسان افغانستان است و حدود ۵۰ سال میشود، در این بخش مصروف کار است.
او میگوید، افغانستان بیشتر از ۴۰ سال میشود که در جنگ است و این جنگها تاثیر منفی بالای روان افراد دارد.
به گفتۀ او: «از وقتی جنگها در افغاسنتان آغاز شد، مریضیهای روانی بیشتر شد.»
او با اشاره به گزارش دویچویله آلمان میگوید، ۱۵ میلیون مردم افغانستان به مشکلات روانی مبتلا اند؛ او اما میافزاید که آمار مبتلایان به این بیماری، به مراتب بیشتر است.
او عامل اصلی بیماریهای روانی در کشور را جنگ و در قدم دوم بیکاری و وضعیت بد اقتصادی میداند.
به گفتۀ او، مردم به دلیل تصویری که از دورۀ قبلی حاکمیت «طالبان» داشتند، در آغار تحول ترس داشتند؛ اما به مرور زمان عادی شد.
از سوی دیگر، برای بهبود وضعیت روانی و ایجاد امید در متعلمین و محصلین، در قدم نخست باید مراکز پوهنتونها و مکتبها بر روی آنها باز شود.
در همین حال او از مسؤولان حکومت فعلی میخواهد تا به بخش صحت روانی توجه جدی شود؛ چون اکثر مردم افغانستان دچار این مشکل اند.
باشندگان کابل
شیرمحمد، فارمسی خوانده و قبل از حاکمشدن حکومت فعلی در دواخانه کار میکرد؛ اما بعد از حاکمشدن حکومت فعلی به دلیل نبود کار، شغل آزاد را پیشه گرفته و در کراچی خود، بوت لیلامی میفروشد.
او میگوید، قبل از آمدن امارت اسلامی، به دلیل جنگها دهها تن از جوانان افغان از هر دوطرف کشته میشدند و حالا این وضعیت نیست. از دید او، این بزرگترین دستاورد در طول شش ماه گذشته است.
اما به گفتۀ او، چیزی را که در مقابل یک تعداد زیاد جوانان از دست دادهاند، کسب و کارشان است.
او از امارت اسلامی میخواهد، تا برای مردم زمینۀ کار را فراهم کند و همچنان از جامعۀجهانی میخواهد، تا پولهایی منجمدشدۀ افغانستان را رها بکند.
پوپل یکی از شهروندان شهر کابل، میگوید که با تغییر حکومت، آمدن بعضی تغییرات عادی است.
او از اینکه حالا جنگ نیست و آزادانه میتواند به هر ولایتی سفر کند، خُرسند است؛ اما از حکومت فعلی میخواهد تا به وضعیت بد اقتصادی مردم توجه کند و برای مردم زمینۀ کار را فراهم بکنند.
