کابل (پژواک، ۱۹ جوزا ۱۴۰۵): سرپرست یوناما و معاون ویژه نمایندۀ سرمنشی سازمان ملل برای افغانستان میگوید که با وجود ثبات نسبی، بهبود برخی شاخصهای اقتصادی و نبود چالش جدی مسلحانه یا سیاسی در برابر ا.ا، افغانستان همچنان با برخی چالشهای اقتصادی، بشری و حقوق بشری روبهرو است.
جورجت گانیون، سرپرست هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) و معاون ویژه نمایندۀ سرمنشی سازمان ملل برای افغانستان، این اظهارات را در نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد در نیویارک مطرح کرده است.
او گفته است که در هفتههای اخیر به مناطق مختلف افغانستان، از جمله مناطق دورافتاده، ولایتهای شمالی و مناطق مرزی شرقی سفر کرده و در دیدار با بازگشتکنندگان، تاجران، خانوادههای آسیبدیده، زنان و دختران، نگرانیهای مشترکی را دربارۀ افزایش فشارهای اقتصادی، بشری و حقوق بشری شنیده است.
به گفتۀ وی، افغانستان تحت ادارۀ امارت اسلامی در ظاهر باثبات باقی مانده، کنترول اداری و سرزمینی تحکیم یافته و هیچ چالش مسلحانه یا سیاسی معناداری در برابر حاکمیت آن وجود ندارد.
گانیون افزوده که مقامات ا.ا تأمین صلح و امنیت سراسری را مهمترین دستاورد خود میدانند، اما آیندۀ درازمدت افغانستان تا حد زیادی به تحولات داخلی در ساختار حاکمیتی و چگونگی توازن میان سیاستهای ایدئولوژیک و رویکردهای عملگرایانه وابسته است.
او گفته است که در حال حاضر آنچه دیده میشود، افزایش کنترول از سوی ا.ا است، بدون آنکه چشمانداز روشنی از وضعیت نهایی وجود داشته باشد.
گانیون افزوده که شاخصهای اقتصاد کلان نشانههایی از ثبات را نشان میدهد؛ رشد اقتصادی مثبت بوده، برخی سرمایهگذاریهای درازمدت در بخش زیربناها صورت گرفته، ثبات مالی حفظ شده و روند جمعآوری عواید نیز بهبود یافته است.
به گفتۀ وی، ثبات نسبی همچنین زمینه را برای برخی اقدامات مثبت، از جمله ادامۀ نزدیک به محو کشت کوکنار، فراهم کرده است.
با این حال، گانیون هشدار داده که تلاشهای کنونی برای ثبات اقتصادی همچنان شکننده است و مهمترین خطر در این زمینه، افزایش ناگهانی جمعیت در پی بازگشت گستردۀ مهاجرین از کشورهای همسایه است.
او گفته است که از سال ۲۰۲۳ تاکنون نزدیک به ۵.۹ میلیون افغان به کشور بازگشتهاند که معادل بیش از ده درصد افزایش جمعیت است و پیشبینی میشود تا ۲.۸ میلیون افغان دیگر نیز در سال جاری به کشور بازگردند.
به گفتۀ وی، بسیاری از بازگشتکنندگان دارایی اندکی دارند و به جوامع و اقتصادی بازمیگردند که توان جذب کامل آنان را ندارد.
او با اشاره به گزارش بانک جهانی گفته اشت که افغانها از نظر واقعی فقیرتر میشوند و در حال حاضر افغانستان همچنان یکی از بزرگترین بحرانهای بشردوستانۀ جهان را تجربه میکند؛ بهگونهای که حدود ۲۱.۹ میلیون نفر، معادل ۴۵ درصد جمعیت کشور، در سال ۲۰۲۶ به کمکهای بشردوستانه نیاز خواهند داشت.
سرپرست یوناما میگوید که بیش از نیمی از جمعیت افغانستان زیر ۲۵ سال سن دارند و این نسل در شرایطی به بزرگسالی میرسد که فرصتها، بهویژه برای دختران و بهگونۀ فزاینده برای پسران، محدود شده است.
او میافزاید که فرصتهای محدود کاری، کاهش درآمد خانوادهها، افزایش رقابت بر سر کارهای اندک، خشکسالیهای دوامدار، کمبود آب و تخریب محیطزیست، معیشت زراعتی را که منبع اصلی درآمد بیش از ۷۰ درصد مردم افغانستان است، تهدید میکند.
به گفتۀ وی، همزمانی این روندها خطر مهاجرت بیشتر، انزوای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، افزایش ناامنی و احتمال گرایش به افراطگرایی را بیشتر میسازد.
گانیون در بخش دیگری از سخنانش گفته است که زنان و دختران افغان با محدودیتهای روبهرو هستند که پیامدهای درازمدت و بیننسلی برای کل جامعه افغانستان خواهد داشت.
به گفتۀ وی، حدود ۳.۸ میلیون دختر بین ۷ تا ۱۸ سال از آموزش محروماند که از این میان بیش از ۲.۶ میلیون تن را دختران نوجوان تشکیل میدهند.
او افزوده است که هر سال حدود ۲۵۰ هزار دختر دیگر نیز بهگونۀ دایمی از مسیر آموزش متوسطه کنار گذاشته میشوند؛ وضعیتی که به گفتۀ او، یک نسل از استعدادها و ظرفیتها را از بین میبرد.
گانیون میگوید که براساس تحلیل اخیر یونیسف، محدودیتها بر آموزش و مشارکت کاری زنان، از هماکنون به اقتصاد افغانستان زیان رسانده و توسعۀ درازمدت کشور را تضعیف کرده است.
او افزوده است که بخشهای صحت و آموزش با کاهش زنان متخصص روبهرو هستند و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۲۵ هزار نیروی کار ماهر از دست برود.
وی گفته است که این وضعیت دسترسی مردم افغانستان، بهویژه زنان و کودکان، به خدمات صحی را کاهش داده و پیامدهای صحی مادران و کودکان را بدتر میسازد.
او بار دیگر از ا.ا خواست تا محدودیتهای وضعشده بر آموزش و کار زنان و دختران، از جمله محدودیت دسترسی کارمندان زن افغان سازمان ملل به دفاتر این سازمان را لغو کند.
در بخش روابط منطقهای، گانیون گفته که روابط افغانستان و پاکستان همچنان پرتنش است و بسته ماندن راههای مرزی، رویدادهای امنیتی و نمایش قدرت نظامی میان دو طرف ادامه دارد.
او میافزاید که بسته شدن مرزها جریان تجارت را مختل میکند، دسترسی به بازارها را کاهش میدهد، هزینه کالاها را افزایش میدهد و فعالیتهای بشردوستانه و دسترسی به جمعیتهای آسیبپذیر را با مشکل روبهرو میسازد.
به گفتۀ وی، تلفات غیرنظامیان در رویدادهای فرامرزی نشان میدهد که مردم ملکی در دو سوی مرز بهای اختلافات سیاسی را میپردازند؛ اختلافاتی که باید از راه دیپلماسی حل شود.
گانیون گفته که یوناما خواهان تلاشهای پایدار برای کاهش تنشها، برقراری آتشبس دوامدار، بازگشایی راههای مرزی، بهویژه برای کمکهای بشردوستانه، و گفتوگوی مسالمتآمیز برای حل اختلافات است.
او از تلاشهای جاری کشورهای عضو برای کاهش تنش و ایجاد کانالهای گفتوگو میان پاکستان و ا.ا استقبال کرد.
سرپرست یوناما در بخش پایانی سخنانش تأکید کرد که تعامل سازمان ملل با ا.ا به معنای تأیید حکومت کنونی نیست، بلکه برای درک بهتر وضعیت، تسهیل گفتوگو، حمایت از مردم افغانستان و مدیریت خطرات ضروری است.
وی گفته است که یوناما و نهادهای سازمان ملل در افغانستان، از طریق دفتر مرکزی و هشت دفتر ساحوی خود، همچنان حضور فعال دارند و با مردم و جوامع محلی در تماساند، از کمکهای بشردوستانه و نیازهای اساسی حمایت میکنند و تحولات سیاسی و حقوق بشری را نظارت و گزارش میدهند.
او افزود که یوناما بهگونۀ دوامدار با مقامات ا.ا در سراسر افغانستان در تماس است و با وجود اختلافات، کانالهای گفتوگو باز و صریح باقی ماندهاند.
گانیون روند دوحه را چارچوب کنونی گفتوگو دربارۀ مسایل کلیدی سیاسی افغانستان دانسته و گفته است که هدف آن رسیدن به افغانستانی است که با خود و همسایگانش در صلح باشد، دوباره در جامعۀ جهانی ادغام شود و به تعهدات بینالمللی خود به نفع مردم افغانستان عمل کند.
او گفت که پس از سه سال از نخستین نشست نمایندگان ویژه دربارۀ افغانستان، پیشرفتهایی در راستای یک رویکرد جامع صورت گرفته، اما کارهای بیشتری نیاز است.
گانیون از ا.ا خواسته تا برای تعامل بیشتر با یوناما در این زمینه یک سازوکار منظم ایجاد کند و از کشورهای عضو نیز خواست در تماسهای خود با ا.ا روشن سازند که ادغام مجدد افغانستان در نظام بینالمللی از طریق گامهای عملی، متوازن و مبتنی بر همکاری همچنان ممکن است.
وی گفته است که یوناما همچنان متعهد به تحقق هدف مورد تأیید شورای امنیت برای افغانستان است و با گفتوگوی دوامدار، دیپلماسی هماهنگ و تعامل اصولی و عملگرایانه میتوان در حمایت از مردم افغانستان به پیشرفت دست یافت.
