کابل (پژواک، ۲۶ جوزا ۱۴۰۵): مولوی امیرخان متقی، وزیر امور خارجۀ افغانستان، در نشستی با حضور رؤسا، پژوهشگران و سیاستمداران مراکز مطالعات استراتیژیک افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی و آذربایجان در کابل، بر گسترش همکاریهای علمی و تحقیقاتی، تدوین نقشهراه مشترک، تقویت اتصال منطقهای و ایجاد روایت بومی برای آیندۀ همکاریهای منطقه تأکید کرد.
این نشست امروز از سوی مرکز مطالعات استراتیژیک وزارت امور خارجۀ افغانستان در شهر کابل برگزار شده و در آن رؤسا، محقیقین و سیاستمداران مراکز مطالعات استراتیژیک زیر نظر دفاتر ریاستجمهوری اوزبیکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان و آذربایجان اشتراک کردهاند.
مولوی امیرخان متقی وزیر امور خارجهٔ افغانستان در این نشست گفت امیداور است که نشست بتواند در شناسایی و تقویت زمینههای همکاری علمی، تحقیقی و فکری مشترک میان نهادهای مطالعاتی منطقه و ارایه طرحها و پیشنهادات سازنده و عملی به تصمیم گیریندهگان دولتی، ممد واقع گردد.
وی افزود: «با توجه به تحولات و چالش های موجود در ساختار جهانی، نظم بین المللی کنونی در مقطع حساسی از تاریخ قرار گرفته است؛ مقطعی که از یک سو توهمات مختلف و روایت های متناقض شکل گرفته است و از سوی دیگر، شاهد تلاش ها برای همکاری جمعی و چندجانبه گرایی هستیم. در این میانه، الحمدلله روابط میان افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی به شمول آذربایجان بر اساس روایت عملگریانه، فرصت محور و همکاری محور نسبت به هر زمان دیگر، تقویت و گسترش یافته است. ما امروز نه صرفاً بهعنوان نمایندگان کشورها، بلکه بهعنوان اندیشمندان و مدیران فکری یک جغرافیایی مشترک، گرد هم آمدهایم تا روابط میان کشورهای منطقه به خصوص مناسبات میان امارت اسلامی افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی از سطح تعاملات و همکاری های فعلی به مرحلهای از همگرایی عمیق و پایدار ارتقا یابد.»
به گفتهٔ او بدون شک، برای اتخاذ تصمیمگیریهای موثرتر و سازنده تر و ایجاد روایت های بومی برای منطقه و آينده مشترک، نیاز است تا متخصصان و محققان نهادهای مطالعاتی و فکری، نقشه راه عملی و جامع را برای آیندۀ همکاریهای مشترک مان در حوزه های مختلف تدوین نمایند و این کار همکاری میان اتاقهای فکر و مراکز مطالعاتی منطقه را نه تنها یک انتخاب بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر می سازد.
متقی افزود که منطقه با بحرانهایی چون تغییرات اقلیمی، کمآبی، آلودگی هوا و سایر مشکلات محیط زیستی مشترک مواجه است. او میافزاید که این تهدیدها، مرزهای سیاسی را نمیشناسند و مراکز تحقیقاتی باید با تولید معلومات دقیق و تحلیلهای علمی، راه حل های مشترکی را برای مدیریت این بحرانها در اختیار دولتها قرار دهند.
به گفتهٔ او جنگها و منازعههای جاری در محیط مشترک منطقه ای، تغییراتی شدیدی را در زنجیره اقتصاد، رفت و آمد ها و تأمین امنیت غذای و انرژی به همراه داشته است. در چنین شرایطی، مراکز مطالعاتی و تحقیقاتی صرفاً نهادهای آکادمیک نیستند، بلکه میتوانند به عنوان همکاران فکری و محرک دیپلوماسی منطقهای، راهکارهای علمی و عملی برای مدیریت این تعارضات و تقویت همگرایی منطقه ای ارائه نمایند.
وزیر امور خارجهٔ افزود که افغانستان بهعنوان پل ارتباطی طبیعی میان آسیای مرکزی و آسیای جنوبی، ظرفیت بزرگی برای اتصال منطقهای دارد و نیاز است تا پروژههایی چون کاسا یک-۱۰۰۰، تاپی، تاپ، راه لاجورد، پروژه خط آهن افغان – ترانس و سایر مسیرهای ترانزیتی و پروژههای مشترک منطقهای با مطالعات دقیق اقتصادی، آینده نگر و ارزیابیهای تحقیقی حمایت شوند.
وی همچنان گفت که مراکز مطالعاتی باید منافع مشترک این پروژهها را روشن سازند تا اعتماد متقابل میان کشورها تقویت گردد.
متقی افزود: «فرصت ها، چالش ها و آیندۀ مشترک مان ضرورت به روایت سازیای بومی و داخلی دارد و امروز نسبت به هر زمان دیگر نیاز است تا محققان افغانستان و آسیای مرکزی، خود روایتگر واقعیتها، فرصتها و چالشهای منطقه باشند. این هدف تنها از طریق ایجاد همکاریهای منسجم تحقیقاتی و تبادل مداوم نتایج علمی، تحقق خواهد یافت.»
او میگوید که هرچند، برگزاری موفقانه نخستین نشست «گفتوگوی مشورتی افغانستان و آسیای مرکزی» در پنجم اپریل ۲۰۲۶ در شهر کابل، چارچوب سیاسی مهمی را برای توسعه همکاریهای منطقهای فراهم ساخته است؛ اما نیاز به ایجاد یک میکانیزم تخصصی و تحقیقمحور نیز احساس میشود تا تعهدات و توافقات سیاسی را به پیشنهادهای عملی و اجرایی تبدیل نموده و روند همکاریهای منطقهای را فراتر از سطح گفتوگوهای مشورتی، تداوم بخشد.
متقی گفت که هدف اساسی نشست امروز آن است تا بستری برای گفتوگوهای تحلیلی، تبادل دیدگاههای تخصصی و ارائه راهکارهای پالیسی محور در خصوص مهمترین موضوعات برای آینده همکاریهای منطقهای میان افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی فراهم سازد.
وزیر امور خارجه گفت که این نشست باید در پی تحقق اهداف، افزایش و تقویت درک متقابل میان امارت اسلامی افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی به شمول آذربایجان؛ بررسی و تدوین پیشنهادهای تحقیق محور برای عملی ساختن تعهدات و توافقات حاصلشده نخستین گفتوگوی مشورتی افغانستان و آسیای مرکزی، اگاهی و شناخت عمیق از روندها و تحولات سیاسی، اقتصادی و امنیتی منطقه و ارزیابی تأثیرات آن بر افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی، شناسایی و بررسی میکانیزم های نوین همکاری در عرصههای اتصال منطقهای، توسعه اقتصادی، ترانزیت، تجارت، سرمایهگذاری، تبادلات فرهنگی و دیپلماسی فرهنگی، تقویت همکاریهای علمی و تحقیقی از طریق این فورم علمی و فکری میان مراکز مطالعات استراتژیک، اتاقهای فکری و تحقیقاتی کشورهای منطقه و فراهمسازی زمینۀ تولید دانش بومی و ارائه روایت منطقهای از فرصتها، چالشها و آیندۀ همکاریهای مشترک، با اتکا بر ظرفیتهای علمی و فکری کشورهای منطقه باشد.
به گفتهٔ او همکاری علمی و تحقیقی، پایدارترین، کمهزینهترین و مؤثرترین شکل دیپلماسی میان ملتها و کشورها است و تجربه جهانی نشان داده که بسیاری از ابتکارات بزرگ سیاسی، اقتصادی و منطقهای، نخست در مجالس علمی و اتاقهای فکر شکل گرفته و سپس به سیاستهای رسمی دولتها، تبدیل شدهاند.
وزیر امور خارجه گفت: «امروز مسئولیت تاریخی ما آن است که با ایجاد چارچوب های پایدار همکاری، برگزاری نشستهای منظم و نوبتی، تعریف برنامههای تحقیقاتی مشترک، تبادل معلومات، انتشار آثار علمی مشترک و گسترش ارتباطات میان نهادهای مطالعاتی، بنیادهای فکری لازم را برای تصمیمگیریهای بزرگ سیاسی و اقتصادی در منطقه فراهم سازیم.»
وی افزود که افغانستان با داشتن مشترکات عمیق دینی، تمدنی، جغرافیایی و آیندۀ مشترک به شمول فرصتهای اقتصادی با آسیای مرکزی، باورمند است که آیندهای باثبات، مرفه و امن برای همه کشورهای منطقه تنها از مسیر همکاری، اعتماد متقابل، اتصال منطقهای و درک مشترک از منافع جمعی تحقق خواهد یافت.
متقی همچنان گفت که دستان محققان و اندیشمندان افغانستان برای همکاری علمی به سوی محققان سایر کشورها بخصوص کشورهای آسیای مرکزی به شمول جمهوری آذربایجان دراز است و اظهار امیداوری کرد که این نشست سرآغاز فصل نوین از همکاریهای تحقیقاتی در منطقه باشد و بتواند در تقویت گفتوگوهای علمی، تبادل دیدگاهها، تولید دانش مشترک و شناسایی فرصتهای جدید همکاری، افق روشنتری را برای آینده منطقه ترسیم نماید.
