شبرغان (پژواک، ۱۲ اسد ۱۴۰۵): شماری از زنان زراعتپیشه در جوزجان میگویند که خشکسالی و تغییرات اقلیمی، فعالیتهای زراعتی آنان را با چالشهای جدی روبهرو کردهاست؛ اما با استفاده از روشهای نوین آبیاری، انرژی سولری و تنوعبخشی به کشتوکار، تلاش میکنند معیشت خانوادههایشان را حفظ کنند.
افغانستان یک کشور زراعتی است و بخش بزرگی از مردم، بهویژه در مناطق روستایی از طریق زراعت معیشت خود را تأمین میکنند. براساس آمار ارایهشده از سوی سازمان غذا و زراعت ملل متحد (FAO)، بیش از ۷۰ درصد مردم افغانستان زراعتپیشهاند که ۴۳ درصد آنان را زنان تشکیل میدهند.
زنان زراعتپیشه؛ از کشت امید تا مبارزه با تغییرات اقلیمی
نجیلا ۴۳ ساله، باشندۀ قریۀ بابهعلی ولایت جوزجان، یکی از زنان زراعتپیشهای است که ۱۵ سال میشود در این بخش فعالیت دارد. او که مادر پنج فرزند است، میگوید، تمام هزینههای زندهگی خانوادهاش از طریق زراعت تأمین میشود.
او میگوید: «کار زراعت وابستگی زیادی به شرایط آبوهوا دارد؛ بعضی سالها حاصلات ما خوب است، اما در سالهایی که بارندهگی کاهش مییابد، تمام زحمات ما از بین میرود، حتا اگر حاصل خوبی هم داشته باشیم، گاهی توفان یا بارش ژاله محصولات ما را نابود میکند. کمبود آب نیز یکی از بزرگترین مشکلات ما است.»
نجیلا در ادامه میافزاید: «در سالهای اخیر برای آبیاری زمینها از چاه و سیستمهای سولری استفاده میکنیم. همچنین به دلیل کمبود آب از آبیاری قطرهای بهره میبریم تا از هدررفت آب جلوگیری شود.»
این زن زراعتپیشه هر سال در سه جریب زمین زراعتی خود محصولاتی چون رومی، بامیه، بادنجان سیاه، مرچ، سبزیجات، بادرنگ، تربوز و خربوزه کشت میکند؛ درآمد حاصل از فروش این محصولات، منبع اصلی تأمین معیشت خانواده او است.
وی گفت: «تغییرات اقلیمی بالای زندهگی ما خیلی تأثیر گذاشتهاست، حتا یک وقت تصمیم گرفتیم مهاجرت کنیم، اما نتوانستیم، خواستۀ ما از دولت و مؤسسات این است که با ما همکاری کنند، آموزشهای بهتر و حرفهایتر به ما بیاموزند، امکانات بیشتری فراهم کنند، تا بتوانیم با این مشکلات مقابله کنیم و زراعت خود را بهتر پیش ببریم.»
صدیقۀ ۳۶ ساله، یکی دیگر از زنان زراعتپیشه در قریۀ غورۀ ولایت جوزجان است که به تنهایی سرپرستی خانوادهاش را بر عهده دارد. او که بیوه و مادر چهار فرزند است میگوید، چهار سال میشود در بخش زراعت فعالیت میکند و تمام هزینههای زندهگی خانوادهاش را از همین راه تأمین میکند.
موصوف به تاکید گفت: «کشت و زراعت یگانه راه درآمد ما است.»
به گفتۀ صدیقه، زراعت وابستگی زیادی به شرایط آبوهوایی دارد، به همین دلیل درآمد دهقانان همواره با چالش روبهرو است.
او میگوید، در برخی سالها حاصلات خوب است، اما در سالهایی که بارندهگی کاهش مییابد، میزان محصولات نیز کم میشود، حتا زمانیکه حاصلات به ثمر میرسد، وقوع توفان یا بارش ژاله میتواند زحمات چندینماهۀ آنان را از بین ببرد. کمبود آب نیز از دیگر مشکلات جدی دهقانان به شمار میرود.
وی افزود: «برای تأمین آب زمینهای زراعتی از چاه و سیستمهای سولری استفاده میکنیم. همچنان به دلیل کمبود آب، از سیستم آبیاری قطرهای بهره میبریم تا از هدررفت آب جلوگیری شود.»
این زن زراعتپیشه از دولت و نهادهای همکار میخواهد با ارایۀ آموزشهای تخصصی، ترویج روشهای نوین زراعت و فراهمسازی امکانات و حمایتهای لازم، از دهقانان، بهویژه زنان سرپرست خانواده پشتیبانی کنند تا بتوانند با پیامدهای تغییرات اقلیمی بهتر مقابله کرده و معیشت خانوادههای خود را تأمین کنند.
مرسل ۳۰ ساله که مادر سه فرزند و باشندۀ ولایت جوزجان است و شش سال میشود در بخش زراعت فعالیت میکند. گفت، زراعت تنها منبع تأمین معیشت خانوادهاش است.
وی افزود: «من و شوهرم هر سال در یک جریب زمین گندم، سبزیجات، تربوز، خربوزه، بادرنگ و رومی کشت میکنیم و با تلاش مشترک، هزینههای زندهگی خانواده را از همین راه تأمین میکنیم. با وجود مشکلاتی مانند کمبود آب، تغییرات اقلیمی و افزایش هزینههای تولید، تلاش کردهایم کشتوکار خود را ادامه دهیم و نگذاریم این مشکلات بر زندهگی فرزندانمان تأثیر منفی بگذارد.»
به گفتۀ مرسل: «اگر آموزشهای نوین زراعتی در اختیار ما قرار گیرد و تخمهای اصلاحشده و باکیفیت توزیع شود، میتوانیم محصولات بیشتری برداشت کنیم و درآمد بهتری داشته باشیم. از دولت و نهادهای همکار میخواهیم از زنان زراعتپیشه حمایت کنند؛ زیرا این حمایت نهتنها به بهبود معیشت خانوادههای ما کمک میکند، بلکه در افزایش تولیدات زراعتی و تقویت امنیت غذایی نیز نقش مهمی خواهد داشت.»
یک کارشناس: زنان زراعتپیشه نقش مهمی در اقتصاد خانوادهها دارند
عبدالستار جلال، کارشناس امور زراعتی در ولایت جوزجان میگوید، تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر تأثیرات چشمگیری بر زندهگی باشندهگان روستاها گذاشتهاست.
وی گفت، افزایش گرما، کاهش میزان بارندهگی، کمبود منابع آبی، کاهش تولیدات زراعتی و کمبود علوفۀ مورد نیاز مواشی، از جمله پیامدهایی است که مشکلات اقتصادی خانوادههای روستایی را تشدید کردهاست.
وی میافزاید که در ولایت جوزجان، جایی که بخش عمدۀ باشندهگان معیشت خود را از زراعت و مالداری تأمین میکنند، کاهش آبهای سطحی و تداوم خشکسالی سبب تغییر الگوی کشت، کاهش سطح زیر کشت و افت محسوس تولیدات زراعتی شدهاست.
موصوف افزود که زنان زراعتپیشه در مناطق روستایی، که نقش مهمی در تأمین مواد غذایی و اقتصاد خانوادهها دارند، بیش از دیگران از پیامدهای تغییرات اقلیمی آسیب دیدهاند.
او در ادامه گفت: «آنان در ایجاد و نگهداری باغچههای خانگی، کشت و پرورش سبزیجات، مالداری، نگهداری مواد غذایی و سایر فعالیتهای مرتبط با معیشت خانواده نقش اساسی ایفا میکنند؛ اما تداوم خشکسالی و کاهش منابع آب، فعالیتهای زراعتی آنان را نیز با محدودیتهای جدی روبهرو ساخته و تواناییشان را در تأمین بخشی از نیازهای غذایی و اقتصادی خانواده کاهش داده است.»
جلال تأکید میکند که برای گسترش فعالیتهای زنان روستایی، حمایت بیشتر دولت و نهادهای همکار و فراهمسازی دسترسی آنان به امکانات و خدمات زراعتی ضروری است تا بتوانند در برابر تغییرات اقلیمی مقاومت بیشتری داشته باشند و امنیت غذایی خانوادههای خود را بهگونۀ پایدار حفظ کنند.
مسئولان: برنامههای آموزشی و حمایتی بیشتری برای زنان دهقان راهاندازی میکنیم
ذبیحالله خیراندیش، سخنگوی ریاست زراعت، آبیاری و مالداری ولایت جوزجان در مورد اقدامات انجامشده برای حمایت از زنان دهقان و برنامههای آیندۀ این ریاست گفت: «ما در راستای توانمندسازی زنان دهقان، اقدامات متعددی را انجام دادهای؛ با همکاری مؤسسات همکار بیشتر از ۲۵۰ گلخانه در مناطق اطراف شهر شبرغان و ولسوالیها ایجاد نمودهایم که به اشتغالزایی و رشد اقتصاد خانوادهها کمک میکند.»
او گفت: «ما در آینده قصد داریم برنامههای آموزشی و حمایتی بیشتری را برای زنان دهقان راهاندازی کنیم تا سهم آنان در توسعۀ زراعت و اقتصاد محلی افزایش یابد.»
وی افزود که در جوزجان بیش از ۵۰۰ زن در گلخانهها، کاشت سمارق، زعفران و سایر بخشهای زراعت مصروف کار هستند.
