شهرکابل (پژواک، ٢٩ اسد٩١): درحاليکه رفتن دوستان به خانۀ عزادار، در روز اول عید به نیت دعا و فاتحه در اسلام جواز ندارد؛ اما با آنهم تعدادى از مردم به آن توجه نمى کنند و فاميل عزادار مجبور ميشود که مصارف گزاف را در عيد متقبل شود.
عالمان دين میگویند که غمشریکی و مراسم فاتحه داری پس از دفن میت، تا سه روز محدود است؛ اما شمارى از مردم حسب عُرف وعادات ناپسند، در بسیاری موارد خلاف شریعت عمل نموده و با رفتن به خانۀ عزادار در روز اول عید جهت فاتحه، غم شان را تازه میکنند.
يكى از سنت هاى معمول میان افغانها در روزهای اول عید، رفتن به خانۀ متوفی و دلجويى از اعضای خانوادۀ او میباشد.
خانواده هاى سوگوار در عيد، لباس نو و خوراکه های عیدی (کیک، کلچه و میوه های خشک) تهیه نکرده و از مهمانان، با چای و شيرينى یا بعضاً با خرما و یا میوۀ تازه و گاهی هم حتی مصارف نان چاشت را متقبل شده، از آنان پذيرايى میکنند.
این کار در کابل و ولایات ديگر، اکنون به عنوان یک رسم شناخته شده و هرگاه یک شخص قبل از دوعید ( فطر و اضحی) فوت میکند، همسايه ها و بستگان وی، با رفتن به خانۀ عزادار، با آنان همدردی وغمشریکی میکنند.
بسیاری مردم بدین باوراند که روز اول عید، با رفتن آنان به خانۀ همسایه ها و دوستانی که قبل از عید یکتن از اعضای شانرا ازدست داده اند، روابط شان، بيش از پيش مستحكم مى شود.
چنانچه در روز نخست عید سعید فطر، خانوادۀ حاجی “رمضان” برعلاوۀ پذیرایی از دوستان خود، برای برگزاری مراسم فاتحۀ پنج تن از بستگان شان نیز آمادگی میگیرند.
رمضان باشنده چهارقلعۀ شهر کابل ميگويد: “پنج فامیل از دوستان ما مرده داراستن و روز اول عیده، ده خانۀ مه گرفتن؛ چون مه ریشسفید استم و احترام کدن ده بین ما مردم رواج اس؛ چرا که در روزهاى دیگر، کسی به کس دیگر رسیده نمیتانن.”
وى که هفتاد سال زندگى را پشت سر گذاشته، به آژانس خبری پژواک گفت که از آغاز صبح تا شام، همه دوستان برای فاتحه دادن نزد خانواده های عزا دار و جهت دعا کردن می آیند و این رسم، از سالیان دراز تا حال بین شان رواج است.
رمضان افزود که مصارف این فاتحۀ دسته جمعی را، همه قوم به دوش گرفته و قبل ازعید، پول جمع آوری شده و غذا تهیه میگردد.
با آنکه برخی میدانند رفتن به خانۀ عزادار در روز نخست عید به نیت فاتحه وغمشریکی، از نگاه شریعت جواز ندارد؛ اما به دلیل اینکه اکنون میان مردم به یک عُرف تبدیل شده، ناگزیر به پیروی آن ميپردازند.
لیلما باشنده قریۀ عیسى خیل ولسوالی پغمان گفت که سال گذشته، پدرش قبل ازعید اضحی فوت کرد و به دلیل رفت وآمد دوستان به خانۀ شان، مجبورشدند تا مصارف گزافی را متقبل شوند؛ برای تهیۀ غذا آشپز بگیرند و ظروف نیز به کرایه بگیرند.
وی افزود: “بابه جانمه خدا بیامرزه، وقتی که فوت کد، یکماه بعدش عید قربان شد و روز اول همه آمده بودن؛ چاشت هم بودن و حتی بسیاری شان شب هم به خانۀ ما ماندن. در کُل پغمان همتو رواج اس، مُلا امامان میگن که در روزعید، کسی به نیت فاتحه نروه که ناروا اس وهمگی خفه میشه؛ اگه کسی نره باز گله میکنن که مُردۀ ما را سبک ميکنن.”
این خانم نیز ميگويد که تصمیم دارد تا در روز اول عید نزد دو خانواده از دوستان عزادارش که چند ماه قبل فوت کرده برود، درحالیکه پیش ازاین با هم رفت وآمد نداشته اند.
ليلما افزود: “نواسه کاکایم و نواسه عمه ام هردو شهید شده، فاتحه میرویم؛ اما یاد نمیکنیم و چند دقیقه میشینیم، باز که نرویم دق میشن.”
اما عالمان دین، با این کار مخالفت کرده و آنرا مغایر احکام الهی و سنت نبوی میدانند.
مولوى عبدالرحمن احمدی خطیب مسجد روضۀ شریف در کابل گفت که مسلمانان در اکثر موارد، مسایل شرعی را عقب زده و عُرف و عادات ناپسند را ترجیح میدهند.
وی افزود که شرکت دوستان در مراسم فاتحه به منظور تامین روابط اجتماعی مسلمانان و غمشریکی با خانوادۀ عزادار، از لحاظ احکام شرعی تا سه روز محدود است و بیشتر از آن در اسلام جوازندارد.
این عالم دین گفت: “حق مسلمان بر مسلمان این است که بدون روزهای عید، ازحال واحوال یکدیگر شان باخبرشوند، نه اینکه سالها کسی با هم رفت وآمد نداشته باشد و در روز اول عید، رفتن به خانه مُرده دار را حتمی بشمارند، و این مسئله نقیصه است و امروز به یک کلتور قوی بین مردم تبديل شده است.”
مولوى عبدالرحمن، رفتن به خانۀ عزادار را در روزعید به نیت فاتحه و یادکردن از میت، به لحاظ شرعی مردود خوانده از مردم خواست تا خواهشات، عرف و کلتورهای بیجا را کنار گذاشته و خود را تابع احکام الهی که موجب خُشنودی پروردگار میگردد، بسازند.
