زرنج (پژواک، ۱۶ سنبله ۱۴۰۵): مشکلات اقتصادی و نبود کار شماری از جوانان افغان را به مهاجرت غیرقانونی به ایران وادار میکند؛ سفری پرخطر که مسافران در آن با گرما، تشنگی، فریب قاچاقبران و حتا تیراندازی روبهرو میشوند و در مواردی، مانند حادثۀ دشت مارگو، جان میبازند.
خانوادههای برخی از قربانیان مسیر غیرقانونی مهاجرت به ایران میگویند که قاچاقبران با کوتاه و آسان جلوه دادن مسیر، آنان را از خطرهای واقعی این سفر غافل کرده بودند.
یک جوان: مهاجرت غیرقانونی بازی با زندهگی است
زبیر، جوانی که دو سال پیش از مسیرهای غیرقانونی وارد ایران شده بود، به آژانس خبری پژواک گفت که به دلیل بیکاری و مشکلات اقتصادی به این کشور رفته؛ اما اخیراً بهگونهای اجباری اخراج شدهاست.
وی افزود، قاچاقبر به او گفته بود که مسیر تنها چند ساعت پیادهروی دارد، اما او چندین شبانهروز در راه بودهاست.
به گفتۀ او، در جریان این سفر، در نزدیکی مرز ایران هدف گلوله قرار گرفت و با وجود زخمی شدن، خود را به داخل ایران رساند.
زبیر گفت: «قاچاقبران به خاطر منافع خودشان جوانان مردم را فریب میدهند؛ میگویند پیادهروی کم است؛ اما وقتی به مرز کلگان نزدیک سراوان ایران رسیدیم، روزها میان کوهها پنهان میشدیم و شبها مسیر را طی میکردیم.»
وی میگوید، گرمای شدید، فاصله زیاد مسیر از مراکز صحی و نبود دسترسی آسان به آب و غذا، خطرهای این سفر را بیشتر میکند.
وی میگوید: «مهاجرت غیرقانونی بازی با زندهگی است.»
حادثۀ مرگبار دشت مارگو؛ نمونهای از خطرهای مسیر
براساس گزارش قبلی پژواک، مقامهای محلی نیمروز در ماه سرطان امسال اعلام کرده بودند که ۱۹ شهروند افغان که قصد رفتن غیرقانونی به ایران را داشتند، پس از خراب شدن موتر حاملشان در دشت مارگو ناپدید شدند و اجساد آنان چند روز بعد پیدا شد.
به گفتۀ خانوادههای قربانیان، فقر، بیکاری و قرضداری از عوامل اصلی تصمیم آنان برای رفتن به ایران بودهاست؛ در حالی که قاچاقبران خطرهای مسیر را کمتر از واقعیت جلوه داده بودند.
مردی که چهار عضو خانوادهاش را در دشت مارگو از دست داد
مولوی جیلان، باشندۀ ولایت بادغیس در گفتوگو با پژواک گفت، در حادثۀ دشت مارگو یک برادر، داماد، پسر عمه و پسرداییاش را که بهگونۀ قاچاقی عازم ایران بودند، از دست دادهاست.
وی میگوید، بیکاری، فقر و تنگدستی سبب شد این جوانان برای پیدا کردن کار راهی ایران شوند.
جیلان در حالیکه از این حادثۀ تلخ یاد میکند، میگوید: «همان روز من صبح تا ساعت ده بجه با برادرم تلیفونی گپ زدم، موتر خراب شده بود و راننده موتر را برای جور کردن به چهاربرجک برده بود.»
به گفتۀ او، راننده همان شب موضوع را به مقامهای محلی اطلاع داده و عملیات جستوجو از روز بعد آغاز شد؛ اما به دلیل شدت گرمی هوا و شرایط دشوار دشت، همه سرنشینان موتر جان باخته بودند.
مادری که فرزند ۱۶ سالهاش را در این مسیر از دست داد
پریگل، باشندۀ قریۀ «قلیغی» ولسوالی درهبوم ولایت بادغیس و مادر محبالله ۱۶ ساله، یکی دیگر از قربانیان حادثۀ دشت مارگو، در تماس تلیفونی با پژواک گفت که پسرش یگانه نانآور خانوادۀ هفتنفرهاش بود.
او میگوید، محبالله در زمینهای مردم کار میکرد و روزانه حدود ۲۰۰ افغانی دستمزد میگرفت؛ اما پس از آنکه حدود دو سال برایش کار پیدا نشد، تصمیم گرفت از مسیر غیرقانونی به ایران برود.
پریگل که شوهرش را چندین سال پیش از دست دادهاست، با ابراز اندوه میگوید: «کاش از گرسنگی میمردم، اولادم را سفر قاچاقی روان نمیکردم، حالا بیکس و دربدر شدیم، بچهگکم به خاطر شکمهای ما در دشت شهید شد.»
به گفتۀ او، قاچاقبر وعده داده بود که مسیر پیادهروی کوتاه است و مسافران ظرف دو روز به ایران میرسند.
وی میگوید: «قاچاقبر برای ما گفت که پیادهروی ندارد، طی دو روز مسافران به ایران میرسند؛ وقتی خبر شدیم، دو روز فقط مسیر دشت بوده، اولادهای ما را به کشتن دادند. دیگر به عمر ما باشد سفر قاچاقی نمیکنیم.»
این مادر از سایر خانوادهها میخواهد مانع رفتن فرزندانشان از مسیرهای غیرقانونی شوند.
فقر؛ عامل اصلی مهاجرت غیرقانونی افغانها
نعمتالله بارکزی، کارشناس امور مهاجرت در ولایت نیمروز میگوید که عامل بخش قابل توجهی از مهاجرتهای غیرقانونی در کشور، بعد اقتصادی دارد و در برخی موارد، بعد سیاسی نیز میتواند داشته باشد.
وی افزود که فقر، مشکلات اقتصادی و نبود کار از یک سو و هزینههای سنگین مهاجرت قانونی از سوی دیگر، باعث میشود شماری از مردم نتوانند از راه قانونی مهاجرت کنند.
به گفتۀ او، گرفتن پاسپورت، ویزه، هزینۀ سفر و هزینۀ بودوباش در کشورهای دیگر برای بسیاری از افغانهای فقیر امکانپذیر نیست.
بارکزی گفت: «آنها خودشان هم میدانند که مهاجرت غیرقانونی نوعی قمار با زندهگی است؛ اما میان ماندن و رفتن، و میان فقر و گرسنگی از یکسو و خطر مهاجرت از سوی دیگر، رفتن از مسیر غیرقانونی را انتخاب میکنند.»
بارکزی تأکید میکند که برای کاهش مهاجرت غیرقانونی، تنها برخورد با قاچاقبران کافی نیست و باید با ایجاد فرصتهای کاری، توسعۀ پروژههای اقتصادی و فراهمکردن زمینۀ مهاجرت کاری قانونی، امن و کمهزینه، فشار مهاجرت نیز کاهش یابد.
جلوگیری از خروج بیش از دو هزار مسافر
مولوی گلمحمد قدرت، سخنگوی قوماندانی امنیۀ نیمروز میگوید، در طول یک ماه گذشته از خروج بیش از دو هزار مسافر که بهطور قاچاقی عزم مهاجرت داشتند، جلوگیری شده و ۷۴ تن در ارتباط با قاچاق انسان بازداشت شدهاند.
او میگوید که این افراد در مناطق مختلف شهر زرنج و ولسوالیهای نیمروز بازداشت شدهاند.
به گفتۀ او، هنگام عملیاتهای مرتبط با قاچاق انسان، شماری از وسایط نقلیه نیز از نزد افراد بازداشتشده ضبط و پس از تحقیقات به نهادهای عدلی و قضایی سپرده شدهاند.
با این حال، ادامۀ مراجعۀ جوانان به مسیرهای غیرقانونی برای رسیدن به ایران نشان میدهد که برخورد با قاچاقبران، در کنار رسیدهگی به فقر، بیکاری و نبود فرصتهای اقتصادی، از چالشهای مهم در کاهش این نوع مهاجرت است.
برنامۀ جلوگیری از قاچاق کارگران و مهاجرت غیرقانونی
ملا عبدالمنان عمری، وزیر کار و امور اجتماعی قبلاً در یک برنامه گفته بود که برای جلوگیری از قاچاق کارگران افغان و اعزام غیرقانونی نیروی کار ارزان به کشورهای خارجی، باید روند قانونی اعزام کارگران ایجاد شود.
او همچنین از شرکتهای کاریابی خواسته بود که با شرکتهای خصوصی و سکتور کاری کشورهای کارگرپذیر مستقیماً مذاکره کنند تا زمینۀ جذب قانونی کارگران افغان فراهم شود.
