زرنج (پژواک) – برخی زوج‌ها در نیمروز، حتا پس از گذشت چندین سال از ازدواج‌شان، هنوز قرض مراسم عروسی خود را می‌پردازند و شماری از جوانان به دلیل ناتوانی در تأمین هزینه‌های عروسی، همچنان در انتظار آغاز زنده‌گی مشترک‌شان مانده‌اند؛ فعالان اجتماعی و کارشناسان می‌گویند که ساده‌سازی مراسم و کاهش فشارهای اجتماعی می‌تواند از پیامدهای اقتصادی این رسم‌ها بکاهد.
مصارف گزاف مراسم عروسی، شماری از خانواده‌ها و جوانان در نیمروز را با مشکلات اقتصادی روبه‌رو کرده‌است؛ یک زوج می‌گویند که پنج سال پس از ازدواج هنوز هم قرض مراسم عروسی خود را می‌پردازند؛ دو جوان دیگر به دلیل اختلاف بر سر هزینه‌های عروسی، چهار سال است که در انتظار آغاز زنده‌گی مشترک‌شان مانده‌اند. شماری از جوانان نیز می‌گویند که برای تأمین هزینه‌های عروسی مجبور شده‌اند چندین کار را هم‌زمان انجام دهند، از دیگران کمک بخواهند یا به مهاجرت کاری فکر کنند.
ساده‌سازی مراسم و کاهش مصارف غیرضروری، از جمله موضوعاتی است که در فرمان اخیر رهبر امارت اسلامی دربارۀ جلوگیری از برخی رسم‌های نادرست نیز بر آن تأکید شده‌است.
پنج سال تلاش برای پرداخت قرض عروسی
سیداحمد و ذکیه، زوجی که پنج سال پیش ازدواج کرده‌اند، می‌گویند که برای برگزاری مراسم عروسی‌شان قرض گرفته بودند و هنوز هم در تلاش پرداخت آن هستند.
سیداحمد به پژواک گفت: «پنج سال پیش پدرم عروسی ما را برگزار کرد و هفت لک افغانی قرض‌دار شد. پدرم وفات کرد و حالا ما زن و شوهر مجبور هستیم شب و روز دو سه کار را هم‌زمان انجام بدهیم تا قرض مردم را بپردازیم. از خوراک، پوشاک و مصارف زندگی خود کم می‌کنیم، اما باز هم قرض مردم خلاص نمی‌شود. کمر ما شکست؛ کاش این رسم‌ها از بین می‌رفت.»
ذکیه می‌گوید که در دو مکتب، یکی خصوصی و دیگری دولتی، کار می‌کند و شوهرش نیز در یک ادارۀ دولتی وظیفه دارد؛ اما پس از ساعت چهار عصر، تیل‌فروشی می‌کند.
به گفتۀ او، آنان هر ماه ۱۰ هزار افغانی برای پرداخت قرض عروسی اختصاص می‌دهند و تاکنون سه لک افغانی از این قرض را پرداخته‌اند.
ذکیه افزود: «آن وقت خسر و خشویم می‌گفتند عروسی پسر فلانی و فلانی با شان‌وشوکت برگزار شده‌است و عروسی پسر ما هم نباید از آن‌ها کمتر باشد؛ باید در تالار لوکس برگزار شود؛ اما به زنده‌گی آیندۀ ما فکر نکردند.»
سال‌ها نامزادی در انتظار عروسی
زین‌الله و ماری، دو جوان دیگر در شهر زرنج می‌گویند که چهار سال است نامزد هستند؛ اما به دلیل هزینه‌های مراسم، هنوز نتوانسته‌اند زنده‌گی مشترک خود را آغاز کنند.
زین‌الله می‌گوید که ماری حاضر است با یک نکاح ساده و برگزاری مهمانی کوچک به خانۀ او برود؛ اما به گفتۀ وی، خانوادۀ ماری بر برگزاری عروسی در یکی از تالارهای مجلل شهر تأکید دارد.
او گفت: «خشویم می‌گوید دختر من که بیوه نیست؛ از دختران دیگر چه کم دارد که بدون عروسی بدهم و به خانه‌ات ببری؟ ما قوم‌وخویش داریم و مردم دربارۀ ما بد می‌گن که برای دختر فلانی اصلاً مراسم عروسی گرفته نشد بر ما طعنه میمانه.»
زین‌الله می‌گوید که برای تأمین هزینه‌های مراسم، از اقارب خود کمک جمع‌آوری می‌کند و خودش نیز در منطقۀ سرحد ابریشم با ریکشا کار می‌کند.
او افزود که تاکنون توانسته‌است از طریق کارش دو لک افغانی پول پیشکش (طویانه) فراهم کند و ۱۵۰ هزار افغانی نیز از مردم برای مصارف عروسی کمک جمع‌آوری کرده‌است؛ اما هنوز برای تأمین سایر هزینه‌های مراسم به پول بیشتری نیاز دارد.
مجیب، جوان دیگری که پنج سال پیش نامزد شده‌است، می‌گوید که به دلیل هزینه‌های سنگین شیرینی‌خوری و عروسی، هنوز نتوانسته زنده‌گی مشترک خود را آغاز کند.
او می‌گوید که خواسته‌های خانوادۀ عروس فراتر از توان مالی‌اش است و هرچه کار می‌کند، به‌سختی می‌تواند هزینه‌های زنده‌گی و تداوی خود را تأمین کند. به گفتۀ او، این وضعیت بر نامزدش نیز فشار وارد کرده و او پیشنهاد کرده که با برگزاری یک مهمانی کوچک در خانه و دعوت از اقارب نزدیک، زنده‌گی مشترک‌شان را آغاز کنند؛ اما پدرش با این پیشنهاد موافقت نکرده‌است.
مجیب افزود که حتا پیشنهاد برگزاری مراسم عروسی خیریه را نیز مطرح کرده و نامزدش با آن موافق بوده‌است؛ اما خانوادۀ دختر این پیشنهاد را نپذیرفته‌اند. او گفت که پس از پنج سال انتظار، اکنون تصمیم گرفته‌است برای تأمین هزینه‌های عروسی به ایران برود و کار کند.
مجیب گفت: «هنوز دو لک افغانی قرض شیرینی‌خوری را خلاص نکرده‌ام که حالا مجبور هستم برای عروسی هم قرض بگیرم یا مهاجرت کنم. اگر پنج سال دیگر هم کار کنم تا مصارف عروسی را فراهم سازم، آن وقت جوانی ما می‌گذرد؛ مزۀ زنده‌گی کجاست؟»
فشار «گپ مردم» و حفظ آبرو
با این حال، شماری از والدین می‌گویند که برگزاری مراسم عروسی و شیرینی‌خوری از رسم‌های دیرینۀ مردم است و کنارگذاشتن آن‌ها ممکن است انتقاد دیگران را در پی داشته باشد.
اسدالله، پدر سارا که قرار است سه ماه بعد مراسم عروسی دخترش را برگزار کند، می‌گوید که با کاهش هزینه‌ها و شمار مهمانان موافق است؛ اما نگرانی از حرف مردم، خانواده‌ها را به برگزاری مراسم بزرگ وادار می‌کند.
او گفت: «مراسم عروسی، شیرینی‌خوری و شب خینه از فرهنگ‌های دیرینۀ افغان‌ها است، اگر این مراسم برگزار نشود، مردم دربارۀ خانواده حرف می‌زنند. ما با کم‌شدن مصارف و مهمانان موافق هستیم؛ اما اگر ساده برگزار کنیم، مردم طعنه می‌دهند؛ می‌گویند که حتماً دخترش عیبی داشته که بدون عروسی او را به خانۀ شوهر فرستاده‌است.»
به گفتۀ او، خانواده‌ها پس از سال‌ها زحمت برای بزرگ‌کردن فرزندان‌شان، احساس می‌کنند که باید مراسمی برگزار کنند که از نظر اقارب و مردم قابل قبول باشد.
این دیدگاه نشان می‌دهد که در کنار توان اقتصادی، توقعات اجتماعی و نگرانی از قضاوت دیگران نیز بر تصمیم خانواده‌ها دربارۀ چگونگی برگزاری مراسم تأثیر می‌گذارد.
نگاه دینی به مصارف گزاف
مولوی رحمت‌الله، عالم دین در نیمروز می‌گوید که اسلام با شادی، مهمانی و برگزاری مراسم عروسی مخالف نیست؛ اما زمانی که مصارف از نیاز و توان مالی خانواده فراتر برود و به دلیل چشم‌وهم‌چشمی انجام شود، می‌تواند مصداق اسراف باشد.
او با اشاره به ترجمۀ آیۀ ۳۱ سورۀ اعراف گفت: «خداوند در قرآن کریم فرموده است: بخورید و بیاشامید، اما اسراف نکنید. مسلمان باید در مصرف میانه‌روی را رعایت کند و نباید برای برگزاری یک مراسم، خود و خانواده‌اش را زیر بار قرض و مشکلات اقتصادی قرار دهد.»
به گفتۀ وی، خانواده‌هایی که توان مالی محدود دارند، نباید به دلیل برگزاری مراسم مجلل از سوی دیگران، خود را مجبور به مصارف مشابه کنند.
او افزود: «ارزش عروسی و شادی به تعداد مهمانان، قیمت غذا و تحفه‌ها نیست؛ بلکه مهم این است که مراسم در چارچوب شریعت و متناسب با توان اقتصادی خانواده برگزار شود.»
مولوی رحمت‌الله تأکید کرد که علما، امامان مساجد و بزرگان جامعه می‌توانند با آگاهی‌دهی دربارۀ پیامدهای اسراف، خانواده‌ها را به ساده‌گیری تشویق کنند.
ضرورت تغییر رسم‌های اجتماعی
عبدالرحیم زوری، فعال اجتماعی می‌گوید که خانواده‌ها می‌توانند به جای مصرف پول در تشریفات غیرضروری، بخشی از دارایی خود را برای آیندۀ فرزندان، تداوی بیماران و کمک به نیازمندان اختصاص دهند.
او افزود که تغییر رسم‌های اجتماعی به زمان و همکاری خانواده‌ها، بزرگان قومی و علما نیاز دارد؛ زیرا زمانی که چند خانواده در یک محل از برگزاری مراسم ساده حمایت کنند، فشار اجتماعی بر دیگران نیز کاهش می‌یابد.
زوری گفت که در برخی مراسم عروسی و دیگر محافل، صدها مهمان دعوت می‌شوند و تحفه‌های قیمتی به آنان داده می‌شود؛ در حالی که به باور او، می‌توان بخشی از این هزینه‌ها را برای کمک به نیازمندان، ایجاد فرصت‌های کاری و حمایت از جوانانی که سال‌ها به دلیل مشکلات اقتصادی مجرد مانده‌اند، اختصاص داد.
در همین حال، محمدرسول، جامعه‌شناس نیز می‌گوید که به جای مصارف غیرضروری در مراسم، می‌توان پول را برای کمک به خانواده‌های نیازمند، تداوی بیماران، ترمیم سرک‌ها، مکاتب و مراکز صحی و ایجاد فرصت‌های کاری به مصرف رساند.
به گفتۀ وی، دشوارشدن ازدواج به دلیل هزینه‌های سنگین می‌تواند برخی جوانان را با مشکلات اقتصادی روبه‌رو سازد و آنان را به ترک تحصیل یا جست‌وجوی کار در بیرون از کشور وادار کند.
او تأکید کرد که تغییر رسم‌های اجتماعی تنها با موعظه امکان‌پذیر نیست؛ بلکه خانواده‌ها باید اطمینان داشته باشند که در صورت برگزاری مراسم ساده، از سوی اقارب و مردم مورد سرزنش قرار نمی‌گیرند.
فرمان رسمی و نقش رسانه‌ها در آگاهی‌دهی
مفتی حبیب‌الله الهام، رئیس اطلاعات و فرهنگ نیمروز می‌گوید که رهبری امارت اسلامی افغانستان اخیراً فرمانی پنج‌ماده‌ای دربارۀ جلوگیری از برخی رسم‌های نادرست در مراسم خویشاوندی، نامزدی، عروسی، مصیبت و بازگشت از حج و عمره صادر کرده‌است.
به گفتۀ او، در این فرمان بر آگاهی‌دهی به مردم و نقش وزارت‌های مربوط، رسانه‌ها، شوراهای علما، خطیبان، امامان مساجد، بزرگان قومی و افراد بانفوذ در عملی‌شدن آن تأکید شده است.
الهام از رسانه‌ها خواست که با نشر گزارش‌ها و مطالب آگاهی‌دهنده، مردم را دربارۀ پیامدهای مصارف گزاف و ضرورت ساده‌گیری آگاه سازند. او همچنین تأکید کرد که علمای دینی باید در خطبه‌های نماز جمعه دربارۀ جلوگیری از مصارف بی‌جا در چنین مراسمی صحبت کنند.
