هرات (پژواک، ١٩جدى ٩١): “بى سواد استم، مگر مريضى ره خوب مى فامم و دواى خوب، برى مردم ميتم.”
اين گفتۀ خدايداد ١٣ ساله است که ادويۀ بى کيفيت را در بازار مزدحم دروازۀ ملک شهر هرات مى فروشد.
در ساحات مختلف و پرازدحام شهر هرات، تبنگ و کراچى هايى به چشم مى خورد که در آن، ادويۀ بى کيفيت به شکل خودسرانه فروخته مى شود.
اين ساحات شامل دروازۀ ملک، چوک جهاد، سرک منارها، دروازۀ کندهار و ايستگاه هاى موترها بوده و بيشتر فروشندگان را، اطفال و سالخوردگان تشکيل ميدهند.
خدایداد مى گويد که مکتب نخوانده؛ اما امراض بخصوص مريضى اطفال را بخوبى تشخيص داده مى تواند.
وى که به خود لقب داکترداده و مصروف دوافروشى بود، به آژانس خبرى پژواک گفت که براى دوافروشى، دو هزارافغانى سرمايه گذارى نموده و روزانه حداقل ٢٠٠ افغانى عايد دارد.
اين طفل علاوه کرد که دوا را، از دواخانه هاى شهر خريدارى نموده و در سر تبنگ مى فروشد و از اينطريق، نفقه خانوادۀ خود را تامين مى کند.
خدایداد که با ١٠ دوافروش ديگر، در کنار سرک دوا مى فروخت، گفت: “بازارم چوک اس و خريداران زياد دارم.”
برخى فروشندگان ادعا مى کنند که دواى شان با کيفيت و ارزان است؛ از همين جهت بازار خوب دارد.
مُحب الله ٥٥ ساله که علاوه بر دوافروشى در يک توکرى، نصوار هم مى فروخت، گفت: “تاريخ و کيفيت دواى ما خوب اس، اى پاکت سبزه مى بينى! اوره از درملتون بيست روپيه خريديم و ده روپيه مى فروشم.”
وقتى که از وى در مورد نوعيت ادويه پرسيده شد، گفت: “نامشه نمى فامم، مگم اى سرخ، گولى سردردى اس، اى پاکتى که رنگ سبز داره، براى طفلها اس و او گولى کته کته ره که مى بينى، از گلون دردى اس.”
اما شمارى مردم، از فروش ادويۀ بى کيفيت در روى بازار شکايت کرده، مى گويند که استفاده از اينگونه ادويه، به صحت مضر تمام مى شود.
عبدالولى يکتن از شهريان هرات که تازه از يک معاينه خانه بيرون شده بود، گفت که دل درد بود، اموکسى سيلين را که تابليت ضد مکروب است، از سر تبنگ خريد؛ اما بعد از خوردن آن، دردش دو چند شد.
وى علاوه کرد: زمانى که نزد داکتر رفت، ثابت شد که اين تابليت، خاصيت دوا را نداشت و داکتر نسخۀ ديگر برايش نوشت؛ فيس داکتر يکصد افغانى و خريدارى دوا پنجصد افغانى برايش تمام شد.
اين جوان گفت: “دوافروشا، سر مردم تجارت مى کنن و د فکر صحت مردم نيستن.”
وى در پاسخ به اين پرسش که چرا ادويۀ بى کيفيت را خريده بود؟ گفت: “مه سواد ندارم و ده کيفيتش نمى فامم؛ مگر دواى سر تبنگ ارزان بود؛ به همى خاطر فکر کدم که خوب ميشم؛ اما بدتر شدم.”
به گفتۀ وى، يک قطعه تابليت که در دواخانه ٣٠ افغانى قيمت دارد، در روى سرک ١٠ افغانى عرضه مى شود.
عبدالولی از مسوولان صحى خواست که گليم فروش اينگونه ادويۀ بى کيفيت را جمع کنند و عاملان آنرا مجازات نمايند.
داکتر حميد الله نيازى مسوول کلينيک صحى غيردولتى (الرحمن) در شهر هرات مى گويد که جاى خجالت است که مردم از سواد و فرهنگ بلند حرف مى زنند؛ اما با آنهم در بازار، دواى بى کيفيت و خودسرانه فروخته مى شود.
وى مردم را مقصر دانست و گفت که چرا از چنين ادويه اى استفاده مى کنند؟ ادويه اى که در تبنگ و کراچى فروخته مى شود؛ بجاى نفع، ضرر دارد.
اين داکتر گفت: قيمت دوايى که در تبنگ فروخته مى شود، با دواخانه چندان تفاوت ندارد، به حيث نمونه، يک تابليت پرستامول در تبنگ و دواخانه، به يک قيمت عرضه مى شود؛ اما تابليت دواخانه با کيفيت بوده و مطابق نسخۀ داکتر داده مى شود.
وى گفت که هم اکنون پنجاه درصد ادويه در کشور، غيرمعيارى و بى کيفيت است که عامل آن، کم کارى و بى کفايتى مسوولان صحت مى باشد.
داکتر نيازى علاوه کرد: “فروش ادويه در بازار، نمايانگر فرهنگ پايين مردم و ضعف، غفلت و بى توجهى ماموران صحى است.”
اما داکتر محمد نعيم جامى مدير ادارى بررسى قوانين صحى رياست صحت هرات، از فروش ادويه در روى سرک انکار کرد و گفت که آنها در سالجارى، شش بار عمليات نموده و در مجموع چهل تُن ادويۀ بى کيفيت و تاريخ گذشته را از دواخانه هاى هرات جمع نموده، که در حضور هيئت ولايت و څارنوالى حريق شده است.
وى افزود: “ما در شهر گروه کارى داريم، پروگرام جمع آورى ادويۀ بى کيفيت جريان دارد، بدون اجازه نامۀ رياست صحت، هيچکسى اجازۀ فروش دوا و معاينۀ مريض را ندارد.”
زمانى که خبرنگار پژواک، تصويرى از فروش ادويه در روى بازار را به وى نشان داد، او گفت که اين تصوير، سابقه است؟
بعداً داکتر جامى اذعان نمود که اگر در روى بازار ادويه فروخته شود، اين يک تخطى است و آنها بر ضد عاملان آن، اقدام جدى مى کنند.
موصوف گفت که برخى مردم، تلاش وارد کردن غيرقانونى ادويۀ بى کيفيت را به هرات مى نمايند، که بيشتر آن از ايران و پاکستان وارد مى شود.
وى افزود که در گمرک، کسى بدون چک و اجازۀ هيئت بررسى قوانين صحى، دوا را آورده نمى تواند و اگر ادويۀ بى کيفيت تشخيص شود، ضبط و يا مسترد مى گردد.
با آنهم اين مقام صحى، توريد ادويه از راه هاى غيرقانونى را يک مشکل دانسته، خاطرنشان کرد که آنها پلان مشترکى را با نيروهاى سرحدى، در جلوگيرى از همچو ادويه، روى دست دارند.
