جلال آباد (پژواک، ۱۲حوت۹۱): گنبد تاريخی شاه فيض الله آغا که در زمان غزنوی ها ساخته شده، کاملاً درحال از بين رفتن است.
اين گنبد تاريخی، در ده کيلومتری جنوبشرق شهر جلال آباد، درمنطق] چارباغ صفاى سرخرود، موقعيت دارد؛ اما اکنون رو به خرابی است.
شاه فيض الله آغا که قبل از سلام، هندو بوده و نام اصلی وی رتن خواند شده است، يک متنفذ و رهبر قومی منطقه بوده که در زمان حاکميت غزنويان، به دين اسلام مشرف شده و بعد از وفاتش، اين گنبد توسط غزنويان بر مزار وی اعمار گردیده است.
برديوارهاى تخريب شدۀ مزار و گنبد فيض الله آغا، اکنون نيز برخی نقاشی ها و تصاوير زمان غزنويان باقی مانده، تاج گنبد افتاده، اتاق های اطراف، تاقچه ها و ديوارها تخريب گرديده و بعضی هم درحال تخريب شدن است.
دراينجا دو گنبد وجود دارد؛ يکی از آنها که قسمت زيادآن جدیداً تخريب شده و دهن باز معلوم ميشود، زيارت شاه فيض الله آغا در نزديکى آن موقعيت دارد، که رنگ سياه به اين زيارت داده شده، دو تاقچه در سرو پای آن موجود است؛ دو آتشدان در اطراف زيارت ساخته شده و در پهلوی آن جهنده هاى مختلف رنگين ايستاد است، که آن را برای دعا و حاصل نمودن مراد دل آرزومندان، آويزان کرده اند.
اين گنبد، از خشت های پخته که شکل مربع دارند، ساخته شده است. گنبد اولی و دومی بهم وصل شده؛ اما اکنون اتاقی که در ميان شان است و هردو گنبد را بهم وصل کرده، از بين رفته و مردم از بالاى آن راه ساخته اند. بر تمبه های چوبی گنبد دوم، زنجير و قفل هايى آويزان است.
يک ديوار کلان اين گنبد، از ديوارهای ديگر جدا شده، و بخش تحتانی آن تخريب گرديده است.
لعل پاچا آزمون خبرنگار و استادپوهنتون کابل، که ديروز (۱۱حوت) از اين زيارت ديدن نمود، پيشينۀ اين گنبد تاريخی را به دورۀ غزنويان ارتباط داد.
موصوف به آژانس خبری پژواک گفت: “در زمانى که غزنويان، لشکر خود را به اين منطقه آوردند، در اينجا يک هندوى صلح خواه افغان به نام رتن زندگی داشت؛ رتن به سلطان محمود غزنوی رهبر دورۀ غزنويان، نامه فرستاد و از وی خواست تا دراينجا خون کدام کسى ريخته نشود.”
به گفتۀ موصوف، اين شخص به شاه گفت که براى انجام همه خواست های شما آماده ايم؛ همان بود که با رسيدن لشکر، رتن و تعداد زيادى از مردم، دين اسلام را پذيرفتند و نام رتن، به شاه فيض الله آغا تبديل شد.
به گفتۀ وی، مردم جلال آباد و چارباغ به زيارت می آمدند.
يک روايت فلکلوريک طوری است که مردم منطقه، در نيمۀ زمستان به يک کمپل آتش ميدادند، و هدف آنها گذشتن فصل زمستان بود و برای ميله ها به باغى موسوم به تورماک که در نزديکی زيارت موقعيت داشت ميرفتند.
وی گفت که خشت های اين گنبد، شکل مربع دارد.
يک روايت ديگر فلکوريک، ميگويد: “زمانيکه تعمير زيارت مهترلام بابا، توسط سلطان محمود غزنوی ساخته شد، قسمتى از خشت آن اضافه شد؛ سلطان حکم داد تا اين خشت برای اعمار تعمير شاه فيض الله آغا به جلال آباد انتقال داده شود.”
اما زمانيکه جنگ های داخلی آغاز شد، اين گنبد را نيز مصوون نماند. حاجی فرهاد باشندۀ منطقه به پژواک گفت که حکومت افغانستان و هم مردم، از اين ميراث تاريخى حفاظت نکردند.
موصوف افزود: “هر کس تا توان خود اين گنبد را تخريب کرده؛ اما دولت در بخش اعمار آن هيچ نکرده است.”
حاجی فرهاد از دولت خواست تا در راستای حفظ اين تعمير تاريخی و باستانی که سابقۀ آن از هزاران سال بيشتر است، گام های جدی بردارد و اگر بی تفاوت باشد، بعيد نيست که همه آثار تاريخی ننگرهار، از بين برود.
همچنان استاد آزمون، استاد پوهنتون کابل گفت که ننگرهار، علاوه بر گنبد تاريخی شاه فيض الله آغا، دارای آثار تاريخی ديگر نيز هست که در معرض نابودی قرار دارند.
وی افزود: “ما دارای استوپۀ زمان زردشت و بودا در درونته هستيم؛ اما در مورد حفظ آن کدام کارى نکرده اند.”
موصوف از دولت مرکزی خواست که باستان شناسان را به منطقه اعزام نمايند تا قدامت همچو گنبدها و آثار تاريخی ديگر را واضح سازند.
به گفتۀ آزمون، اگر آثار مورد غور قرار نگيرد، سه – چهار سال بعد، حتی نشانی از اين اثر نيز نخواهد ماند.
اورنگ صميم رييس اطلاعات و فرهنگ ننگرهار، اين را پذيرفت که ادارۀ آنها در اين راستا کار نکرده؛ اما افزود که به مقامات بلندرتبه خود پيشنهاد می کند که به ولايت ننگرهار نيز مثل ولايت غزنی بودجۀ اختصاصی منظور نمايند تا از آثار تاريخى آن حفاظت صورت گيرد.
وی به پژواک گفت: “ما به مقامات بلندرتبۀ خود پيشنهاد می نماييم تا يک سيستم برای حفظ ميراث های تاريخی ساخته شود؛ اما تاحال به پيشنهاد ما جواب مثبت گفته نشده است.”
گنبد تاريخی شاه فيض الله آغا، از ميراث های فرهنگی هست که تا کنون ورقى از آن برداشته نشده؛ اين گنبد، در نزديکی شاهراه موسوم به راه کلان موقعيت دارد که راه عبور لشکر شاه بابر بوده؛ يک جای استراحت، باغ و تخت لشکريان شاه بابر نيز در اينجا ساخته شده است.
