کابل (پژواک، ٥ ثور٩٢): تحولات سياسى و اجتماعى چند دهۀ اخير و کمبود نويسنده هاى حرفوى در افغانستان، اثر منفى بر ادبيات کودک در کشور گذاشته و نياز است که به رفع اين مشکل توجه جدى شود.
ادبیات کودک، برای نخستین بار در زمان حکومت امان الله خان وارد مطبوعات کشور گردید و سراج الاطفال، اولین نشریه ای بود که در آن زمان به نشر می رسید.
سپس برخی شاعران و نویسندگان مطرح دیگر چون استاد عبدالغفوربرشنا، عبداللطیفی، استاد عبدالحق بیتاب، عبدالهادی داوی، عبدالحی مستغنی، قاری عبدالله، آصف مایل، استاد روین و غيره با درک نیازمندی های فرهنگی کودکان، به تالیف آثار ادبی براى کودکان پرداختند؛ اما احساس مى شود که در اين قسمت بايد بيشتر کار شود.
شماری از نویسندگان، نهادهای دولتی و فرهنگی کشور را متهم به بی توجهی به ادبيات کودک مى کنند.
روح الله امین امینی نویسنده ومعاون بیناد آرمان شهر در مصاحبه با آژانس خبری پژواک، مطالعه را یکی ازعوامل عمدۀ تقویت روحیه ذهنی کودکان و نوجوانان خوانده و درکل فراگيری علم و دانش را در رشد و انکشاف جامعه موثرخواند.
وی معتقد است که اساس و زيربنای شخصيت انسان، در سال های اول زندگی پايه گذاری می شود و آموخته های اين دوران، تاثير عميقی بر آيندۀ زندگی فرد دارد.
اما امینی؛ ازبی توجهی وزارت اطلاعات و فرهنگ و فرهنگیان کشور به ادبیات کودک اظهارنگرانی کرده، گفت که بیشترآثار چاپی موجود در بازارهاى کشور که براى کودکان و به زبان کودک نوشته شده، مربوط نویسندگان خارجی است.
این نویسندۀ جوان که از نیازمندی های کودکان و دنیاى تخیلی آنان سخن مى گفت، برعلاوۀ تحولات سیاسی چند دهۀ اخیر، قسمتی ازمشکلات موجود درراستاى رشد وتقویت ادبیات کودک در افغانستان را به فرهنگیان کشورارتباط داد.
وی گفت: “متاسفانه ما نویسندۀ خوب داریم؛ اما نویسندۀ حرفوی نداریم، کسی که کارش صرفاً نوشتن باشد وعواید زندگی خود را ازمدرک نوشتن به دست بیاورد، نه اینکه هفتاد درصد وقت خود را صرف کار در رسانه ها، یا انجوهای خارجی کند؛ زیرا خستگی روز برایش اجازۀ خوب نوشتن را نمى دهد.”
امینی، با ذکر این مطلب که اطفال سایر کشورها برعلاوه امکانات فراوان آموزشی، به هفته نامه ها وماهنامه های مخصوص کودکان دسترسی دارند، افزود که بی توجهی در رابطه به ادبیات کودک، مى تواند نسل هاى آینده را از لحاظ فرهنگی به شدت متاثرسازد.
نویسندگان بدین باوراند که مطالعه، زمينه ساز تفکر و خلاقيت کودکان و نوجوانان است؛ خواندن کتابها و داستانهای مختلف، موجب شکل گيری ارزشهای گوناگونى چون احترام به ديگران و غيره در ذهن کودک می شود و حساسيت او را رشد می دهد.
اجمل تورمان شاعرونویسنده که ازده سال به این طرف، مصروف فعالیت های ادبی است نیز برتقویت ادبیات کودک وتوجه در زمینۀ نوشتن کتاب های ادبی کودکان به زبان ساده تاکید کرد.
وى گفت که نویسندۀ حرفوی، با مطالعه و درک افکار کودک و پرداختن به موضوعات تفریحی، اطفال را به عمق تخیلات درونی برده تا جايى که به آنان احساس حضورواقعی درداستان را مى دهند.
د آدم خان لالا نکلونه (قصه های آدم خان) د ځنگل او زوړ بیزو قصه (قصه شادی پیروجنگل) و پنځه (پنج) ازجمله آثارادبی تورمان براى کودکان است که به شکل داستان های طویل ومجموعه شعری، چاپ شده است.
تورمان افزود که برعلاوۀ ایجاد انجمنى تحت نام (خانه ادبیات کودک) توانسته است که برنامه هاى (کانکور قصه نويسى و کانکور مقاله نويسى) را ازطريق تلويزيون ملى راه اندازى کند.
موصوف خاطرنشان کرد که انجمن يادشده، در بخش توليد و پخش کتاب هاى کودکان و نوجوانان فعاليت دارد و قرار است که اين انجمن نوشته هاى کودکان را جمع آورى و چاپ کند.
وى گفت که وزارت اطلاعات وفرهنگ به ادبيات کودک توجه نکرده است و ايجاب مى کند که اين وزارت، در کنار راه اندازى ساير برنامه ها براى کودکان، در چاپ کتاب هاى ادبيات کودک نيز با نويسندگان همکارى داشته باشند.
عزیزآسوده شاعر و نویسندۀ دیگر، وارد شدن به دنیایی رویاى کودک و درک نیازمندی ها و سرانجام خلق یک اثرادبی کودکانه را، مهارتی خواند که مى تواند کودک را درآیندۀ فرد خلاق بارآورد.
وی که برعلاوۀ در نوشتن طنز و داستان هاى کوتاه برای اطفال نیزدسترسی دارد، ازکم کاری فرهنگیان در زمینۀ ادبیات کودک نگران است و مى گويد که فعالیت ها دراین رابطه خیلی اندک و ناچیزاست.
آسوده، بیشتر معتقد است که کم توجهی به ادبیات کودک به ویژه، تنظیم واژه های کودکانه در قالب یک اثر، برای برخی ازقلم به دستان غیرحرفوی، کار دشوارمى باشد.
هرچند این نویسنده درمورد کتابهايی که برای اطفال نوشته، بیشترجزئیات ارائه نکرد؛ اما افزود که به تازه گی چاپ نشریه اى تحت نام سبا را که یکنیم دهه قبل درشهرپشاورپاکستان برا ی اطفال چاپ میشد، دوباره آغازخواهد کرد.
برخی از فرهنگیان بدین باوراند تا زمانی که نوشتن و ثبت آثار مربوط به کودکان، ازسوی دولت به عنوان یک برنامه اساسی روی دست گرفته نشود، زمینۀ رشد ادبیات کودک درکشور فراهم نخواهد شد.
شماری ازاطفال ونوجوانان نیز از بی توجهی فرهنگیان کشور در زمینۀ تالیف ونشر کتاب های مفید برای اطفال و تقویت ادبیات کودک شاکی اند.
عبدالله ١٢ ساله شاگرد صنف هفتم لیسه استقلال شهرکابل، معتقد است که مطالعه باعث کسب اطلاعات وتقویت ذهن او شده مى تواند و به همين دليل، بیشتر اوقات بیکاری را صرف کتابخوانی مى کند.
وی درحالىکه مى گفت، ازخواندن کتاب های دینی و داستان هاى کودکان خوشش مى آید، افزود: “درکتاب فروشی ها همه کتاب ها بری کلانها نوشته شده، بری اطفال کتاب ها بسیار کم پیدا میشه و بری ما باید به زبان عامیانه کتاب چاپ شوه.”
هاله، کودک ٩ ساله که خودش را متعلم صنف سوم متوسطه منوچهرى کابل معرفی کرد گفت که همیشه وقت ازمادرش مى خواهد تا برایش کتاب های قصه بیاورد؛ زيرا دوست دارد که بعد از مطالعۀ قصه، موضوع آنرا را روی کاغذ سفید ترسیم وبعداً رنگ آمیزی کند.
به گفته وى، به دليلى که کتاب هاى قصه براى اطفال کمتر پيدا مى شود، هرشب مادرش برای او قصه مى گوید.
این دختر خرد سال افزود: “قصه هايی ره که مادرجانم بریم میگه، ده یک کتابچه کلان دوباره نوشته می کنم، بازکه کلان شدم اوره چاپ می کنم، داستان هايی ره که ازکتاب میخوانم، باز ده روی کاغذ سفید رسم میکنم و رنگه میکنم.”
روبیه شیرزی یک تن ازشاگردان صنف دهم مکتب الفتح شهر کابل نیز گفت که از کمبود نويسنده هاى حرفوی در زمینه ادبیات کودک نگران است؛ زیرا فعالیت هایی که از سوی رسانه های داخلی و برخی از نویسندگان در کشور انجام ميشود، پاسخگوی همه نیازمندی های کودکان و نوجوانان نیست.
به گفته وى، به دليلى که برنامه های آموزشی برای اطفال کمترازطریق تلویزیون ها نشرمی شود و بسیاری خانواده ها اطفال شانرا با خواندن کتاب عادت نداده اند، برخى فارغان صنف ١٢ در رابطه به بسیاری موضوعات معلومات کمتردارند.
در کتابخانه هاى کابل کتاب هاى ادبى کودکان نسبت به ساير کتاب ها کمتر پيدا مى شود.
عبدالمجید مسوول کتابخانه انتشارات رسالت کابل، به پژواک گفت که صدها عنوان کتاب نویسندگان داخلی وبین المللی درکتابخانه اش موجود است که اکثریت آن ازسوی بزرگسالانی که علاقمند مطالعه اند خریداری مى شود.
وى در پاسخ به این پرسش که چند عنوان کتاب برای اطفال در کتابخانه اش موجود است؟ افزود: “در کتابخانه ما براى اطفال، بیست عنوان کتاب از نویسنده های افغان داریم، بسیاری خانواده ها ازهمی ناحیه (کمبود کتاب هاى براى کودکان) شکایت دارند؛ دراين ملک بری کلانها کاری نشده، اطفال را خو ده جایش بان.”
وزارت اطلاعات وفرهنگ، اطفال را قشرمحروم جامعه خوانده مى پذيرد که فعالیت هاى دولت و فرهنگیان برای رشد وتقویت ادبیات کودک، ناچیزبوده است.
جلال نورانی مشاور وزارت اطلاعات و فرهنگ، ازتلاش های این وزارت یادآورشده گفت که تشویق اطفال نخبه، چاپ کتاب و یک نشریه به نام (انیس کودک) دریک ماه دوبار، تاکید بربهترشدن برنامه های آموزشی اطفال در رادیوتلویزیون دولتی و تدویرسیمینارها برای نویسندگان ازجمله برنامه هايی بوده که آن وزارت، در مدت حدود ده سال برای تشویق وانکشاف ذهن اطفال درکشور انجام داده است.
وی تحسین نامه هايی را که ازآدرس وزارت اطلاعات وفرهنگ چاپ شده و روی میزکارش قرارداشت، به خبرنگار پژواک نشان داده گفت که قراراست به جوانمرد پائیز و فواد محمدی (نوجوانانی که در فلم “پسران بزکشی” ساخته شده فلمسازامریکایی به نام سام فریچ که توانست کاندید جایزه بین المللی اسکارگردد، نقش بازى کرده اند)، اعطا شود.
اما نورانی اضافه کرد: “ازلحاظ پرورش، دریک فاصلۀ عجیبی برای رسیدن به کودکان قرارداریم، با آن که وزارت کارهايی را انجام داده؛ اما من شخصاً راضی نیستم؛ زیرا امکانات فراوان وجود دارد، کار در زمینۀ رشد ادبیات کودک خیلی ناچیزاست.”
مشاور وزرات اطلاعات و فرهنگ، ازتمامی نویسندگان ونهادهای مستقل خواست تا با در نظرداشت روان و درک نیازمندی های اطفال، برای رشد ادبیات کودک درکشور، فعالیت های شان را افزایش دهند.
