فيض آباد (پژواک، ٢ ثور٩٣): بازار فروش گياهان طبى و ادويۀ ترکيبى آن، در بدخشان گرم بوده و مردم ازآن، درتداوی امراض مختلف در داخل و خارج کشور استفاده ميکنند.
تا چند سال قبل، شمار محدودى از دکانهاى گياه و ادويۀ طبى در شهر فيض آباد مرکز بدخشان وجود داشت؛ اما حالا تعداد آن به بيش از يکصد دکان ميرسد.
دراين دکانها علاوه بر گياه طبى، ادويۀ ترکيبى آن که توسط طبيبان يونانى تهيه ميگردد، نيز عرضه ميشود.
فروشندگان، در مورد سبب رونق يافتن آن ميگويند که مريضان از ادويه کيمياوى بى کيفيت استفاده نموده و به صحت شان مفيد واقع نمى شود؛ لذا به گياهان طبى روى آورده اند.
درين دکانها انواع مختلف گياهان و مواد ترکيبى به شمول موميايى، قرقات، شمتاق، سوزنک، کور، زرشک، زرک و بندک فروخته ميشود که براى تداوى فشار، چربى و تصفيه خون، مرض شکر، شکستگى اعضا، درد مفاصل و تقويت اعصاب موثر است.
خدابخش که دکانش پُرازانواع گیاهان کوهی است، میگوید که بیش از یکهزار گیاه کوهی طبی را درکوه های بدخشان میشناسد و درامراض مختلف، به مراجعین خود ازین گیاهان درتداوی امراض شان نسخه میدهد و آنها شفایاب میشوند.
وى ازخاطرات خود حکايت نموده، به آژانس خبرى پژواک گفت که عزیزالله شخصی بود از یکی از ولسوالی های بدخشان که چند بار غرض تداوی قلبی به هند وپاکستان سفر نمود؛ اما زمانيکه نزد وى مراجعه کرد، با چند گیاه کوهی به تداوی اش پرداخت و فعلاً شفایاب شده وکدام مشکلی ندارد.
خدابخش علاوه کرد که بیش از۳۰سال میشود درین بخش فعالیت مینماید و در نزد گیاه شناسان ایرانی، شش سال کار کرده و روزانه تا ده تن مراجعه ميکنند و بازار فروش آن رونق يافته است.
مردم از ولایات مختلف به خاطر خریداری گیاهان طبی به بدخشان می آیند و آنرا با خود مى برند و از آن در تهيۀ ادویه گیاهی استفاده ميکنند.
خسرو که از ولایت بلخ براى خریداری گیاهان طبی به بدخشان آمده، گفت: “خودم ومادرم فشار بلند داریم و با ادویه اى که داکتران نسخه میدهند، درست تداوی نمیشویم؛ اما با خوردن گیاهانی به نام جمبیلک و قرقات، از شرتکلیف قلبی و فشار بلند نجات یافته ایم.”
وى افزود که دوستان وخویشاوندان در مزارشریف ولايت بلخ، فرمایش میدهند و وى این گیاهان را خریداری نموده و به آنها مى برد.
خسرو گفت: “دواهای گیاهی، بسیار مفید است و نه تنها ما بلکه اکثرمردم درمزارشریف ازآن استفاده مینمایند وصحتياب ميشوند.”
کوه های بدخشان، پر از گیاهان طبی بوده و ادويه فروشان، این گیاهان را ازمردم محل خریداری نموده، به هند، ايران و پاکستان صادر ميکنند.
لالامسکین یار یکتن از ادویه فروشان یونانی درشهر فیض آباد گفت که ازين گياهان، در فابریکه هاى اين کشورها ادویه ساخته شود.
به گفتۀ وى، حدود بیست قلم ادویه را با ترکیب نمودن این گیاهان میسازد و به مریضانی که مراجعه مینمایند، به هدف تداوی میدهد.
اما اين ادويه فروش گفت که مشکل عمده دربدخشان این است که متخصصین گیاه شناس وجود ندارند که گیاهان را به مردم معرفی نمایند تا ازآن استفادۀ مناسب صورت بگیرد.
مردم با تجربه ای که درطی سالیان دراز، ازین گیاهان دارند، درامراض مختلف ازآن استفاده می نمایند که عینی نیست.
عبدالشکور یکتن ازدکانداران گیاه فروش درشهر کهنه فیض آباد گفت که مراجعین، ازنقاط مختلف افغانستان بوده و ازنزد آنها گیاهان خشک شده به نام جمبیلک٬ قره قات ٬بندک، مومیایی و… را براى تداوی فشار بلند چربی خون، درد گرده و مثانه وحتی تداوی شکر، به ولایات مختلف باخود مى برند.
گياهان طبى آنقدر شهرت پيدا کرده و به صحت مفيد تمام ميشوند که کارمندان خارجى نيز آنها را به کشور هاى خود مى برند.
احمد محبوب یکتن ازگیاه فروشان طبی در رسته خرقه مبارک فيض آباد گفت که اکثراًسیاحان و کارمندان خارجی موسسات بین المللی، این گیاهان را خریداری نموده وبه اروپا وامریکا انتقال میدهند وبه اين باوراند که تداوی باگیاهان طبی، ازتداوی با ادویه کيمیاوی بی خطر و مفیدتر است.
برخى مردم به اين باور اند که مريضان به داکتر مراجعه نکرده و گياهان کوهى را براى صحت خود موثر ميدانند.
حاجی نعمت الله که ۹۱سال دارد و از قریه خمی حافظ ولسوالى یفتل بالا است گفت: “مردم ما اکثراً نظر به تجربه وشناختی که ازگیاهان کوهی دارند، درامراض مختلف به داکتر مراجعه نمیکنند و ازهمین گیاهان کوهی استفاده مینمایند.”
اين پيرمرد افزود که به طورمثال، گیاهی به نام “حرم توتیا” که درکوه ها پیدا میشود، مردم گرد آن را آهسته به روی کاغذ می تکانند و در پرده چشم ازآن استفاده مینمایند. پرده چشم با همین گرد حرم توتیا دور شده و چشم بینایی خود را دوباره باز می يابد.
گياهان طبى، براى تداوى تکليف عصبى نيز موثر دانسته ميشود.
مراد خان یکتن از استادان سابقه دار معارف که فعلاً تقاعد نموده و به فروش مومیایی وگیاهان طبی روی آورده، گفت شخصی که به مرض اعصاب مصاب بود و چند مرتبه به هندوستان براى تداوی رفته بود، وى را با استفاده از مومیایی و چند گیاه کوهی تداوی نموده که فعلاً شفا يافته است.
محمد اعظم یکتن از داکتران سابقه دار بدخشان گفت که درگردۀ وى ۵.۱۷ملی گرام سنگ وجود داشت که باید عملیات میشد؛ اما اين سنگ دراثر خوردن یک گیاه طبی به نام سوزنک و استفاده ازمومیایی، پارچه شده و از بین رفت و فعلاً وضعيت صحى خوبى دارد.
وى افزود: “فکر میکردم که شاید دوباره در گرده ام سنگ تولید شود؛ اما با استفاده ازهمین دوقلم دوای گیاهی، ازاین مشکل نجات یافتم.”
داکتر نورمحمد خاورى رييس صحت عامۀ بدخشان ميگويد کسانى که بتوانند مقدار گياه طبى را تعيين نموده و درست به مريضان توجه کنند، مشکلى وجود ندارد؛ اما دکانهاى گياه و ادويه طبى، جواز ندارند و ادويه توسط افراد غيرمسلکى به شکل خودسرانه عرضه ميگردد که باعث نگرانى است.
وى به پژواک گفت: “من به اين نظر هستم که تمام دکانهاى گياه و ادويه فروشى ها بسته شود.”
داکتر خاورى در مورد اينکه چرا تا حال در مسدود کردن دکانها اقدام نکرده اند؟ افزود که پلان دارند دکانها را در آينده مسدود کنند.
با آنهم مردم بدخشان ميگويند که کمبود متخصصین ورزیده دربخش گیاه شناسی وعدم توجه دولت به خصوص وزارت صحت عامه درعرصۀ شناخت گیاهان طبی سبب گردیده که این گیاهان مفیده در کوههای بدخشان، همه ساله هدر شود و یا به قیمت ارزان از مردم محل خریداری و به خارج براى تولید ادویه یونانی صادر و بعد از تولید، دوباره غرض فروش به بازارهای افغانستان عرضه گردد.
