کابل (پژواک،٦ثور۹۳): با آنکه معادن لیتیم در افغانستان به پیمانۀ زیاد وجود دارد؛ اما وزارت معادن هيچ پلانی برای قرارداد آن در دست ندارد و از قاچاق آن گزارشاتى نيز منتشر شده است.
به اساس معلومات ریاست سروی و جیولوجی وزارت معادن وپطرولیم، معادن لیتیم افغانستان که درسالهای ۱۳۵۱ و ۱۳۵۲ در نتیجۀ تفحص و بررسی کشف شده اند؛ عبارتند از لیتیم ساحۀ “تل بوزنگ” ولایت بدخشان، به شکل پگماتیتی، لیتیم منطقۀ اشکاشم ولایت بدخشان به شکل پگماتیتی، لیتیم منطقۀ پچیراگام ولایت ننگرهاربه شکل پگماتیتی، لیتیم منطقۀ پارون ولایت نورستان، لیتیم ساحۀ الینگار ولایت لغمان، لیتیم ساحۀ در پگماتیت تگاولر ولایت ارزگان، معدن لیتیم پسگوشتۀ ولایت کنر، معدن لیتیم جامنک ولایت کنر، معدن لیتیم یارگل ولایت کنر، معدن لیتیم پس گوشتۀ پایان ولایت کنر، معدن لیتیم درمگل عدن ولایت کنر، معدن لیتیم پشکی ولایت کنر، معدن لیتیم سمگل ولایت کنر، معدن ليتیم شمکت ولایت لغمان، معدن لیتیم “تگاولر” ولایت ارزگان، می باشد.
پوهاند دکتور امیر محمد موسی زی آمر دیپارتمنت اکتشاف و جیولوجی پوهنتون پولتخنیک کابل گفت که لیتیم از جمله فلزات نادره محسوب میشود، و می توان این عنصر را از بین رگهای پگماتیتی به دست آورد؛ اما از آنجايیکه در آب حل میشود، به صورت عنصر یون در آب اقیانوسها و به شکل نمک در آب ها و درمیان ریگ به دست آورد مى شود.
به اساس گفتۀ این استاد معدن شناسی؛ وزن مخصوص لیتیم از آب کمتر بوده و به رنگ سفید و نقره یی قابل دید است و به این دلیل که عنصر لیتیم در مقابل رطوبت و هوای آزاد حساس است، به مرور زمان جلای خود را ازدست داده، به رنگهای نقره یی تیره مایل به خاکستری و سیاه، تغییر رنگ میدهد.
وى افزود: “معادن این فلز، بیشتر رسوبی و بعضاً پگماتیتی است؛ یعنی یک نوع سنگی است که به شکل رگ ها در طبعیت قرار میداشته باشد.”
به گفتۀ وی به همین دلیل، عنصر لیتیم را در زیر روغن صنعتی نگهداری می کنند و لیتیم را نمیتوان به صورت عنصر آزاد در طبعیت به دست آورد.
به نظر کارشناسان؛ لیتیم نیروی کششی زیاد داشته و بخاطر کم بودن وزن آن، بعنوان يک گزینۀ مناسب برای بطریهای کم وزن و پر انرژی، مورد استفاده قرار می گیرد و همچنان ازعنصر لیتیم درعلوم طبابت (داروسازی برای بیماران روحی) نیز استفاده صورت می گیرد.
لیتیم یکی از اجزای مهم در بطری های قابل چارچ است که در تیلفون های همراه و کمپیوتر های دستی (آی پد) بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد و از الیاژ لیتیم در حال حاضر در صنایع طياره سازی کار گرفته میشود؛ عنصر لیتیم سبک و قابل انعطاف مستحکم و مقاوم است.
همچنان پگماتیت، یک نوع رگ سنگی است که طول آن به یک مترو۵۰ سانتی و ضخامت آن از۵۰ الی۸۰ متر میرسد و بعضی اوقات طول این رگها از ده متر تا به سه کیلومتر میرسد.
عنصر لیتیم را میتوان از بین این رگها به شکل پودر همراه با ریگ به دست آورد و به گفتۀ معدن شناسان، افغانستان با داشتن پگماتیت های فلزات نادره، از کشورهای مهم پگماتیت خیز جهان به شمار میرود که یکی از این فلزات نادره، لیتیم میباشد.
بیشترین معادن لیتیم درولایات شرقی افغانستان چون نورستان، کنر، ننگرهار ولغمان موقعیت دارند که با وجود نگرانى متخصصین عرصۀ معادن در مورد کندنکاری خودسر در معادن لیتیم، مقامات محلی و مردم ادعا دارند که از ۳۵ سال به اينسو، شمارى از تجاران و افراد غیرمسلکی به کمک مردم محل، استخراج غيرقانونى در برخی معادن لیتیم ولایات شرقی جريان داشته و به کشور پاکستان به گونۀ قاچاق انتقال داده میشود.
یک تن از کارمندان مسلکی وزارت معادن وپطرولیم؛ با خودداری از ذکر نامش به آژانس خبری پژواک گفت که تمامى معادن کشور منجمله معادن لیتیم، به شکل غیرقانونی استخراج ميگردد.
موصوف افزود که در نورستان غربی که در شمال ولايت لغمان قرار دارد، در ساحات رماوی، نیلم، کولم، نیلو، پشه گر، شام و ساحاتی که زون های معادن درآن وجود دارد، استخراج به صورت غيرقانونى جريان دارد و معادن استخراج شده توسط پاکستانی ها و تاجران داخلی، به خارج از افغانستان منتقل ميگردد.
این کارمند مسلکی معادن افزود: “این مواد معدنی به نام افغانستان فروخته نمی شوند؛ چون این معادن به نمک مندوی پاکستان انتقال يافته و به نام پاکستان فروخته میشود.”
موصوف با ذکراينکه وزارت معادن وپطروليم، به دليل درگيرى هاى چهاردهۀ گذشته و ناامنى فعلى، درکشور نتوانسته معادن لیتیم را به قرارداد بدهد، افزود: “بهترین زمینه برای دستبرد وغارت، همین وقت است.”
افزون برآن موصوف گفت: افرادیکه در معادن لیتیم به گونۀ خودسرانه کار می کنند، نمی خواهند که این معادن به قرارداد داده شود؛ چون اگر مسئلۀ قرارداد مطرح شود، باید به دولت حق الامتیاز بدهند و از سوی دیگر، معادن لیتیم در مناطقى وجود دارد که از حاکمیت دولت به دور است.
از سوی دیگر حاجی عاشق الله همکار، سرپرست ریاست معادن نورستان، هرچند از قاچاق معدن لیتیم در اين ولایت اطلاع دقیق ندارد، ولی گفت: “در حدود دو یا سه ماه قبل به من اطلاع رسيد که مردم محل در منطقۀ نیلاب نورستان غربی، معدنی را به شکل خودسرانه استخراج می کنند و بعداً با خاک يکجا ساخته به کشور پاکستان انتقال می دهند.”
موصوف افزود در حالیکه مناطق مختلف ولایت نورستان، مملو از معادن مختلف است؛ اما به گفتۀ وی، در مجموع معادن نورستان به شمول لیتیم، با سرمایه گذاری تجار پاکستانی و همکاری مردم منطقه، با استفاده از مواد منفجره استخراج شده و به شکل مناصفه به پاکستان انتقال داده می شود.
همچنان قاضی عنایت الله نظریار رئیس شورای ولایتی نورستان به آژانس خبری پژواک گفت که همه معادن اين ولایت به شمول معدن لیتیم، به اساس زد وبندهای قومی و به شکل خودسر استخراج می شوند.
وى افزود که در برخى مناطق این ولایت، به اساس معلومات معدن شناسان، لیتیم وجود دارد؛ اما چون دولت در آن مناطق حاکمیت قوی ندارد و پروسس رسمی آن هم آغاز نشده است، مردم خودسرانه درآنجا کندنکاری می کنند و معادن به شکل قاچاقی استخراج می شوند.
نظریار افزود: “قاچاق معادن لیتیم، نه تنها در مناطق ناامن ولایت نورستان ادامه دارد، بلکه در ساحاتی که تحت پوشش دولت است، نیز کندنکاری های خودسر از سوی مردم صورت می گیرد.”
عبدالغفار شفق رئیس شرکت سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی در ولایت ننگرهار که با داشتن جواز از وزارت معادن و پطرولیم به پروسس و تصفیۀ سنگ های قیمتی از معادن کشور می پردازد، نیز تایید کرد که مردم در حال حاضر، در تمام معادن ولایت نورستان به گونۀ خودسرانه کار میکنند و آنرا به شکل قاچاق به پاکستان انتقال میدهند.
موصوف، در صحبت با آژانس خبری پژواک گفت که يکتعداد سنگ ها توسط مردم محل از معادن آن ولایت استخراج و بعداً به شرکت آنها انتقال ميگردد که بعد از پرداخت حق الامتیازبه حکومت، این سنگها به کشور پاکستان و دیگر کشورها انتقال داده میشود.
از جانب دیگر، سرپرست ریاست معادن و پطرولیم نورستان، دلیل اساسى عدم جلوگیری از کندنکاری خودسر در معادن این ولایت و قاچاق همه معادن به شمول لیتیم را تاخیر در تشکیل ریاست معادن در این ولایت و همچنان کمبود پرسونل این ریاست خواند.
حاجی عاشق الله همکار در مصاحبه با آژانس خبری پژواک گفت که طرح های مشخصی را برای جلوگیری از کندنکاری و قاچاق معادن نورستان، به وزارت معادن و پطرولیم و مقامات ولایت نورستان ارائه داده است.
اما موصوف، درخصوص اين طرحها جزئيات ارائه نکرد.
