فساد گسترده در بخش جواز رانندگى وجود دارد

کابل ( پژواک، ۹ جوزا ۹۳) :يافته هاى مشارکت رسانه هاى آزاد، نشان مى دهد که شمار زيادى از رانندگان در بدل پرداخت رشوت، جواز رانندگى به دست آورده، برخى آنها جواز ندارند و تعدادی کميشن کاران جوازهاى جعلى رانندگى مى سازند.

اين در حالى است که سالانه، حدود سه هزار حادثۀ مرگبار ترافيکى در سطح کشور به وقوع مى پيوندد و عدم آگاهى از قواعد ترافيکى، ازعمده ترين عوامل اين حوادث خوانده مى شود. 

در ماده بیست و سوم قانون ترافیک جاده آمده است: “١- راننده واسطه نقلیه موتردار حین حرکت روی جاده عامه، مکلف به داشتن جواز رانندگی همان واسطه نقلیه مى باشد. ٢ – جواز رانندگی به اشخاصى که سن هجده را تکمیل و طبق معاینات طبی صحت بوده بعد از سپری نمودن امتحان موفقانه نظری وعملی رانندگی در صورت اکمال شرایط قانونی ازطرف اداره ترافیک توزیع مى گردد و ميعاد اعتبار رانندگی در متن آن درج می شود.”

همچنان به اساس مقررۀ صدور جواز رانندگى، در بدل يک جواز رانندگى در مجموع ٧٢٠ افغانى تحويل مى شود؛ اما يافته هاى مشارکت رسانه ها نشان مى دهد که کميشن کاران در بدل يک جواز رانندگى در مرکز تا ٨٠٠٠ افغانى؛ اما در برخى ولايات تا ٤٠٠٠ افغانى اخذ مى کنند و می گویند که بيشتر اين پول را در طى مراحل جواز، به مامورين ترافيک مى پردازند.

مشارکت رسانه هاى آزاد افغانستان (IMC) با ١٠٠ تن از رانندگان در شهر کابل گفتگو نموده و اين يافته ها بيانگر آن است که در بيشتر موارد، مطابق قانون ترافيک جاده عمل نمى شود. 

چهل تن از مصاحبه شونده ها گفته اند که جواز رانندگى را بعد از طى مراحل قانونى به دست آورده؛ اما متباقى مى گويند که جواز رانندگى را در بدل پرداخت پول اخذ نموده و یا هم بدون داشتن جواز، رانندگى مى کنند. 

جواز رانندگى در بدل رشوت

پنجا و سه  تن از مصاحبه شونده ها گفته اند که جواز رانندگى را در مرکز و برخى ولايات کشور، در بدل پرداخت رشوت اخذ کرده اند.

محمد حلیم باشندۀ شهر کابل يک تن از اين مصاحبه شونده ها گفت که رانندگى را بلد بود؛ اما چون وقت براى اشتراک در کورس رانندگى را نداشت، جواز را در بدل ٧٠٠٠ افغانى در مدت يک هفته در کابل به دست آورده است. 

وى افزود که اين جواز را حدود هشت ماه پيش به دست آورده و تنها يک بار براى معاينات صحى و دريافت فورم، به مديريت ترافيک مراجعه نموده و متباقى کارهاى اخذ جواز را کميشن کار پيش برده است.

داریوش باشندۀ ولسوالى خنج پنجشیر گفت که حدود هفت ماه پيش، با پرداخت هشت هزار افغانی به يکى از کميشن کاران، توانست که بدون اشتراک در کورس و دادن امتحان رانندگى، جواز رانندگى را در کابل به دست آورد.

اما وى افزود که براى معاينات صحى نيز به مديريت ترافيک مراجعه نکرده و تمام کارهاى اخذ جواز را کميشن کار پيش برده است.

وى گفت که معلومات در مورد علايم و قواعد ترافيکى را ندارد و تا کنون چند بار دوصد افغانی بخاطر نقض قواعد ترافیکی، از سوى پوليس ترافيک جریمه شده است.

موصوف با آن که نمی داند جوازى که کمیشن کار برایش گرفته است، جعلی مى باشد و یا اصلی، افزود: “لایسنس ها (جوازهاى رانندگى)  یک دونفر دیگه را که دیدم، امی واری بود.”

 اما نصیراحمد باشندۀ شهر کابل که شش ماه قبل از مدیریت ترافیک کابل جواز رانندگى را به دست آورده است، گفت: “مصروف وظیفه بودم، از این که با مسوولین شناخت داشتم در بدل پول قانونی آن (٧٢٠ افغانی) لایسنس گرفتم.”

وى افزود که بنابر نبود وقت، در کورس های عملی و نظری اشتراک نکرده؛ اما رانندگی را یاد دارد و کتاب قواعد ترافیکی را نیز مطالعه کرده است.

مل پاسوال اسدالله مدیر ترافیک کابل، موجودیت فساد در توزيع جوازهاى رانندگى را رد نکرد؛ اما گفت که اکنون بعد از طی مراحل تمام پروسه اخذ جواز رانندگى، وی شخصاً نيز از گيرنده جواز امتحان نظرى اخذ مى کند.

وى افزود که بیشترین جوازهای رانندگی که از سوی کمیشن کاران برای مردم گرفته مى شود، جعلی می باشد.

به گفته وى، تلاش هاى جدى ادامه دارد تا جلو فساد در این بخش گرفته شود.  

همچنان حفیظ الله یک تن از کمیشن کاران در کابل گفت که قبلاً گرفتن جواز رانندگى در کابل آسانتر بود؛ اما از آغاز سال جارى مشکل شده و شيوۀ توزيع آن نيز تغيير کرده است.

وى افزود که کميشن کاران در گذشته مى توانستند بدون حضور گيرندۀ جواز و در مدت کم، جواز رانندگى را در بدل شش تا هشت هزار افغانى اخذ کنند؛ اما اکنون در بدل هشت هزار افغانى در مدت یک هفته جواز رانندگى را به دست آورده مى توانند؛ آن هم به شرطى که گيرندۀ جواز در روز اول و آخر پروسه توزيع جواز حاضر باشد.

به گفته وی، از هشت هزار افغانى که کميشن کار از گيرندۀ جواز اخذ مى کند، يک هزار تا يک و نيم هزار افغانى براى کميشن کار مى ماند و متباقى آن را در شعبات مختلف ترافيک مى پردازد.

اخذ جواز از ولایات

قرار اظهارات مل پاسوال اسدالله مدیریت ترافیک کابل، جوازهاى رانندگى را که در ولایات کشور صدور يافته اند، تمدید نمى کند؛ زیرا به گفتۀ او یک تعداد افراد به شکل غیرقانونی از مدیریت های برخى ولایات، جواز رانندگى گرفته اند.

در همین حال، عبدالمتین باشنده شهر کابل گفت که یک سال قبل با پرداخت سه هزار افغانی، جواز رانندگی را از مدیریت ترافیک کندز به دست آورده است.

به گفتۀ موصوف، به دليلى جواز را در کندز گرفته است که گرفتن جواز در کابل، مشکل است و به پول زياد نياز دارد.

همچنان حیمدالله یک تن ديگر از رانندگان شهر کابل، گفت که جواز رانندگى را از ولايت تخار به دست آورده است.

 وی که خود نمیداند تخار در کدام سمت کشور واقع است، افزود: “سه هزار افغانی دادم و لايسنس را برایم آورد؛ حالی خو مشکل ما حل میشه تا اینکه وقتش خلاص شوه.”

وى علاوه کرد: “اگر کسی بخواهد لايسنس از کابل بگیره، یا باید پیسه زیاد بته و یا هم باید بیکار باشه و وقت داشته باشه.”

وى که با یکعراده موتر نوع سراچه شخصی در داخل شهر کار مى کند، افزود: “لايسنس کابل و ولایات فرق نمى کند، باید لايسنس داشته باشی، یک اندیوالم از تخار برایم روان کده است.”

مل پاسوال عبدالعظیم معاون ریاست عمومی ترافیک وزارت امور داخله گفت که در اين قسمت، در برخى ولايات ناامن مشکلات وجود دارد؛ زيرا اين رياست نمى تواند از تمام کارکردهاى مديريت هاى ترافيک ولايات ناامن، بررسى و نظارت کند.   

وى ولايات ناامن را مشخص نکرد؛ اما گفت که از تمام مديريت هاى ترافيک ولايات، بار بار خواسته شده تا در توزيع جواز رانندگى، مطابق قانون عمل کنند.

وى بدون ارايه جزئيات گفت که تا حال صدها تن در ارتباط با جواز هاى رانندگى جعلى و غيرقانونى و همچنان جواز سيرهاى جعلى موتر  بازداشت و به پنجه قانون سپرده شده اند.

رانندگان داراى معلوليت

به اساس قانون، افراد داراى معلوليت حق رانندگى را ندارند؛ اما يافته هاى مشارکت رسانه ها نشان مى دهد که برخى معلولين نيز به رانندگى مى پردازند.

از جمله مصاحبه شونده ها، از یک تن که پاى چپش فلج است، جواز رانندگى اخذ نموده؛ اما دو تن ديگر آنان افراد داراى معلوليت بوده که بدون جواز، رانندگى مى کنند.

 شیرمحمد که پاى چپ او فلج است و در لین پل باغ عمومی- دارالامان شهر کابل مصروف انتقال مسافرین با یکعراده موتر نوع تونس اتومات است، گفت که رانندگى موترهاى اتومات، با يک پا ممکن است و وى اين کار را به خوبى انجام مى دهد.

موصوف افزود که  چندین بار به مدیریت ترافیک مراجعه  نمود تا جواز رانندگی را به دست آورد؛ اما موفق نمیشد تا اینکه به همکاری یک تن از مسوولان اين مديريت، توانست جواز را به دست آورد.

وی که جواز رانندگى خود را به خبرنگار مشارکت رسانه ها نشان داد؛ اما نخواست کاپى آن را به خبرنگار بدهد، گفت: “بدون پرداخت رشوت بعد از جنجال فراوان از اینکه از ما معلولین می ترسند، حدود یک سال پيش لایسنس را به دست آوردم.”

با اين حال، يک تن که خود را محمد باشندۀ شهر کابل معرفى مى کند و پاى چپش از ناحيه زانو قطع شده و با پاى مصنوعى راه مى رود، بدون داشتن جواز، رانندگى موتر نوع تونس اتومات را مى کند.

محمد درحاليکه مى گفت روزانه تا يک هزار افغانى عايد دارد، افزود: “لايسنس ندارم و معيوب را لايسنس هم نمى دهد و ترافيك هم به من چيزى نمى گويد؛ كدام جايى هم كه مرا ايستاد كنند، وقتى بگويم معيوب هستم، باز چيزى نمى گويند.”

سمونوال محمدصابر ارغنديوال معاون مديريت ترافيک کابل، به طور مشخص در مورد جواز رانندگى شيرمحمد چيزى نگفت؛ اما خاطرنشان کرد که نظر به قانون به افراد داراى معلوليت، جواز رانندگى داده نمى شود و معلولين حق رانندگى را ندارند.

اما به گفتۀ او، در صورتى که داکتر در مورد کدام فرد داراى معلوليت نظر بدهد که رانندگى کرده مى تواند و عضو از دست دادۀ معلول مانع رانندگى نمى شود، مى تواند بعد از طى مراحل قانونى جواز رانندگى را به دست آورد.

رانندگان بدون جواز

برعلاوۀ معلولين يادشده، چهار تن ديگر از مصاحبه شونده ها گفته اند که بدون داشتن جواز، رانندگى مى کنند.

عزیزالله باشنده شهر کابل که از دوسال بدینسو رانندگى مى کند و موتر نوع کرولا دارد، در مورد اينکه چرا جواز رانندگى اخذ نکرده است؟ گفت: “دوسال مى شود که دریوری مى کنم؛ اما از اینکه وقت ندارم و توان رشوت را ندارم، تاکنون لایسنس نگرفته ام.”

بنابر معلومات او، تا حال موتر وى چندین بار از سوی پوليس ترافیک متوقف شده؛ اما با پرداخت پول و بهانه های مختلف خود را از چنگ آنان رها نموده است.

همچنان عطامحمد که از ده سال به اين طرف در شاهراه  کابل –بلخ بدون داشتن جواز، رانندگی مى کند، گفت: “مه خو قانون و اشاره های ترافیکی را مى دانم، کسانی هم هستند که لایسنس دارند؛ اما قانون رانندگی را نمى دانند.”

موصوف ادعا نمود: “تنها درمدیریت ترافیک کابل، کورس وجود دارد و امتحان عملی و نظری گرفته مى شود، در دیگر ولایات این کار وجود ندارد و از مدیریت هاى ترافیک، بازار سیاه جور کرده اند.”

همچنان محمد ناصر٣٦ ساله باشنده ناحيه سوم شهر كابل و راننده لين ميرويس ميدان – دشت برچى شهر کابل گفت که جواز رانندگى دارد؛ اما حدود ٢٠ راننده اين لين بدون داشتن جواز، رانندگى مى کنند.

همچنان وى در مورد ٢٠ راننده يادشده افزود: “برخی سن شان كم است و برخی هم به خاطر سخت گيرى هاى رياست ترافيك تا حال جواز نگرفته، وقتی كه ترافيك آنها را متوقف می كنند، رشوت می دهند؛ بعد رها مى شوند.”

اين درحالى است که به اساس مادۀ چهل قانون ترافيک جاده، شخصى که بدون داشتن جواز بالای جاده عامه رانندگى کند، به حبس یک هفته الی چهل روز یا جزای نقدی معادل آن محکوم مى گردد.

مل پاسوال اسدالله مدير ترافيک کابل گفت که پوليس ترافيک، همواره تلاش دارند تا جوازهاى رانندگى راننده ها را بررسى و کسانى را که بدون جواز رانندگى مى کنند، به پنجۀ قانون بسپارند.

وى بدون ارائه جزئيات گفت که سالانه شمارى از موترهاى همچو راننده ها متوقف مى شوند و با متخلفين برخورد قانونى صورت مى گيرد.

جوازهاى جعلى رانندگى

همچنان برخى مصاحبه شونده ها و مسوولان پوليس ترافيک گفته اند که شمارى از راننده ها، از جوازهاى جعلى رانندگى استفاده مى کنند.

نوید احمد یک تن از رانندگان دیگر در شهر کابل که مصروف رانندگی موتر تکسی شهری می باشد، گفت که حدود دو سال پيش با پرداخت پول به کميشن کار، جواز رانندگى را به دست آورده؛ اما از اینکه جعلی می باشد، آنرا استفاده نمى کند و تلاش دارد تا در یک وقت مناسب جواز اصلى را اخذ نماید.

وى افزود: “در صورتى که تمام لایسنس های رانندگان بررسی شود، همین کمیشن کاران وجعل کاران بدبخت، به هزاران تن لایسنس های جعلی گرفته اند.”

همچنان يک تن از کميشن کاران که صداى او حين گفتگو با شخصى که مى خواست جواز رانندگى را اخذ کند، به شکل مخفى ثبت شده، گفت: “با هشت هزار براى تان لايسنس مى گيرم و از آن، تنها يك هزار براى ما مى ماند؛ هستند كسانى كه با چهار هزار افغانى لايسنس هاى تقلبى كه ثبت رياست نيست را هم مى سازند؛ اما من قانونى لايسنس براى تان مى گيرم، اگر خواسته باشيد باز مى توانيد دو روز بعد برويد آرشيف را ببينيد كه ثبت است يا خير؟”

اين کميشن کار، از صحبت با مشارکت رسانه ها خوددارى کرد.

مدير ترافيک کابل، در مورد جواز جعلى رانندگى گفت که برخى کمیشن کاران وجعل کاران، در بدل پول جوازهاى جعلى با امضاهاى جعلى مسوولان مى سازند.

وى افزود: “روزانه از جمع ده تا پانزده جواز رانندگى که غرض گرفتن تاییدى به اين مديريت فرستاده مى شود، تنها اگر دو جلد آن صحت داشته باشد، متباقی جعلی می باشد.”

او مى گويد که اين جوازها از سوى افراد مسلکى تفکيک مى شود .

وى گفت که ممکن شمارى از راننده ها از جوازهاى جعلى رانندگى استفاده کنند اما تفکيک آن در بازار با جوازهاى اصلى  از سوى منسوبين ترافيک روى جاده مشکل مى باشد.

عزیز شمس رییس مطبعه دولتى صکوک گفت که جوازهاى اصلى رانندگى، در اين مطبعه چاپ و به تحویلدار ریاست عمومى ترافیک سپرده مى شود.

به گفتۀ او، در حال حاضر امکان چاپ جواز رانندگى، جوازسیر موتر و پلیت موتر در برخى مطبعه های خصوصی وجود دارد و حتی متقلبین، به کُدهای امنیتی دست يافته اند که در جوازها از آن استفاده مى شوند.

وی اظهار نگرانی کرده گفت: “فساد در این بخش به اوج خود رسیده، هر کس مى تواند به آسانی لایسنس، جوازسیر و پلیت موتر را چاپ کند.”

شمس خاطرنشان ساخت که از دو سال بدینسو به همکارى مشترک مطبعه صکوک  وزارت امور داخله و ریاست عمومی ترافیک، هر چند ماه بعد در کُدهای امنیتی تغییرات آورده مى شود تا جلو ساختن اسناد تقلبی گرفته شود؛ اما با آن هم متلقبين به اين کُدها دست مى يابند.

موصوف افزود که یگانه راه حل برای جلوگیری از اسناد جعلی این است که وقتاً فوقتاً کُدهای امنیتی تغییر داده شود و تذکره هاى الکترونیکی توزیع گردد.

وى گفت که قبلاً در پشاور پاکستان همچو اسناد به شکل غیرقانونی چاپ میشد و به دسترس مردم قرار مى گرفت؛ اما اکنون در افغانستان نیز زمینه چاپ اسناد غیرقانونی وجود دارد که ارگانهای کشفی مکلف اند تا جلو آنرا بگیرند.

حشمت الله ستانکزی سخنگوی قوماندانی امنيه کابل ، موجودیت فساد در بخش توزیع جواز رانندگى را تایید کرده گفت که سال گذشته، ده ها تن به ارتباط توزيع و ساختن جوازهاى رانندگى غيرقانونى و جعلى بازداشت و به پنجه قانون سپرده شده است.

وى افزود که قوماندانی امنیه کابل، در تشریک مساعی با مدیریت ترافیک کابل، بخشی از پروسیجرها را کوتاه نموده تا مراجعین بتوانند در وقت کمتر و بدون پرداخت پول به کمیشن کاران، اسناد شان به شمول جواز رانندگى را طی مراحل نمایند.

ستانکزی درحالى که تاکيد داشت  هرکسى که مرتکب جعل شود، مورد پیگرد قانونی قرار مى گیرد، افزود که منسوبین استخباراتی و کشفی، همه روزه کارهای منسوبین ترافیک را کنترول مى کنند تا جلو فساد گرفته شود.

حوادث مرگبار

به اساس معلومات مل پاسوال عبدالعظیم معاون ریاست عمومی ترافیک وزارت امور داخله، در سه سال گذشته در مجموع در سطح کشور١٠٥٢٠ حادثۀ ترافيکى به وقوع پيوسته که از اثر آن، ٤٤٧١ تن جان داده  و ١٢٩١٧ تن جراحت برداشته اند.

سمونوال محمد صابر ارغندیوال معاون مدیریت ترافیک کابل گفت که سال گذشته، تنها در کابل ٨٧١ حادثه ترافیکی به وقوع پیوسته، که باعث جان باختن ٢٤٨ تن و جراحت ٩١٨ تن شده است.

ارغنديوال افزود که در کنار عدم آگاهى از قواعد ترافيکى، کم عرض بودن سرک ها در برخى مناطق، بى احتياطى راننده ها و استفاده از موادمخدر حين رانندگى، از عمده ترين عوامل وقوع حوادث ترافيکى مى باشد.

عبدالجبار راننده موترمسافربری نوع ٣٠٤ لین شمال – کابل مربوط اتحادیه “حصارک”، گفت که بیشترین حادثات ترافیکی به علت عدم آگاهی رانندگان از قواعد و لوایح ترافیکی بوده است.

بنابر معلومات وی، اکثريت رانندگان شاهراه ها یا جواز رانندگى ندارند و يا هم بدون اشتراک در کورس آموزشى ترافيک و سپرى کردن امتحان عملى و نظرى، در بدل پول جواز را به دست آورده اند.

وى همچنان افزود: “بعضى موتروانان لین ها معتاد به موادمخدر هستند و همین کار، بعضی وقت ها باعث حادثات ترافیکی مى شود.”

عبدالحفیظ راننده موتر کرولا در کابل، وضعیت ترافیک را در افغانستان نگران کننده خواند و با تاييد سخنان عبدالجبارگفت: “اگر جلو فساد در توزیع جواز رانندگی گرفته نشود و بازرسی لایسنس به شکل متواتر صورت نگیرد، حادثات بیشتر خواهد شد.”

حوا علم نورستانى كميشنر کميسيون مستقل حقوق بشرافغانستان، نيز از وقوع حوادث ترافيکى ابراز نگرانى کرده گفت که اين کميسيون دريافته است که نبود سرك هاى معيارى،‌ اعتياد برخى رانندگان به موادمخدر، عدم آگاهى از قوانين رانندگى و گرفتن جوازهاى رانندگى به پول و روابط،‌ غيرمسلکى بودن برخى راننده ها، نبود اشاره هاى ترافيكى در برخى جاده ها و عدم رعايت آن توسط رانندگان و غيره، از عوامل وقوع اين حوادث مى باشند.

وى افزود: “هر عملی كه باعث نقض حقوق بشر شود، از طرف كميسيون حقوق بشر و انسان هايی كه معتقد به حقوق بشر هستند، هميشه نكوهش و تقبيح می شود. ما تحقيقی را به راه انداخته ايم كه برخی از دوستان ما براثر حادثات ترافيكی، جان شان را از دست می دهند و در آن حادثات هم فساد حاكم است، به اين معنا كه راننده از مقررات خبر ندارد و كورس ها را تعقيب نمی كند و به اساس ارتباطات جواز می گيرد…  و حيات خود و يك تعداد راكبين را به خطر مواجه می كند، كه اين خود يك نقض حقوق بشر است و يك فساد است كه متاسفانه در دستگاه حاكم است.”

نورستانى گفت که کمیسیون حقوق بشر نيز براى جلوگيرى از اين مشکل، کار مى کند و در اين مورد يک تحقيقى را انجام داده که نتايج آن، در آيندۀ نزديک نشر مى شود.

مشارکت رسانه هاى آزاد که متشکل از آژانس خبرى پژواک، کليدگروپ، روزنامه هشت صبح و موسسه نشراتى سبا مى باشد؛ در بخش فساد اداری و نقض حقوق بشری، گزارش های تحقیقی را تهیه و نشر مى کند.