کابل (پژواک٣٠قوس٩٣): حملات انتحارى و انفجارى شمار زيادى از مردم را سوگوار ساخته؛ بنابراين تجليل “شب يلدا” در سالهاى اخير در کشور کمرنگ شده است.
شب ٣٠ قوس “شب يلدا” و درازترين شبهاى سال است.
درين شب که به آن (شب چله) نيز اطلاق ميشود، فصل خزان پايان مى يابد و جايش را به فصل زمستان ميگذارد. شب يلدا در فرهنگ آریای کهن، جایگاه خاص و در فرهنگ افغانی با مفاهیم چندگانه تعبیر شده است و برخی آن را ستیز ظلمت با نور میدانند.
در “شب يلدا”، اعضای خانواده ها و نزدیکان شان گردهم آمده و شادمانى ميکردند، دسترخوان شان را با انواع مختلف خوراکه و شیرینی، تزئین نموده و تمام شب را با خواندن اشعار، قصه خوانی، گرفتن فال حافظ و خواندن شاهنامه صبح مينمودند.
برخى مردم ميگويند که افزايش انفجارات و حملات انتحارى، تجليل ازشب يلدا را کمرنگ ساخته است.
تعدادى ازخانواده ها که عزيزان شانرا درهمچو وقايع خونين از دست داده، ميگويند که اين وضعيت، روحيۀ آنها را ضربه زده و نه تنها به شب يلدا، بلکه به ميلادهاى ديگر هم احساس خوشى نميکنند.
آنان از مخالفان مسلح ميخواهند که ديگر جنگ را کنار گذاشته و به صلح لبيگ بگويند تا باشد که مردم شاهد صلح، آبادانى، رفاه و ترقى باشند.
لطيفه سلجوقى يکى از باشندگان شهرکابل، ميگويد که شمار زيادى از مردم، در مرگ عزيزان شان سوگواراند که برتجليل از “شب يلدا” سايه افگنده است.
وى به آژانس خبرى پژواک گفت که درين شب، مردم درکنارهم نشسته ميوه هاى خشک و تازه و بخصوص تربوز و انار تناول ميکنند.
خانم سلجوقى ميگويد که مردم، خوردن ميوه هاى سرخ را ترجيح ميدهند؛ زيراخوردن اين ميوه ها مانند تربوز و انار، انسان را در شب ها و روزهاى بعدى سرخرو و کامياب ميسازد.
وى گفت: “دراين شب، بايد آدم مفکوره خود را پاک کند، مغز خود را بشويد از افکار نادرست که انجام داده، پرهيز کند و يک انسان عالى از خود بسازد.”
آریائیان قدیم، از این شب به عنوان شب تولد خورشید تجليل می كردند؛ شبی که صبح آن نخستین روز زمستان و با آغاز فردای اين شب، طول روز افزايش يافته و از طول شب كاسته می شود.
در بعضى روایات آمده است که مردم با بیدار ماندن، طلوع خورشید و سپیده دم را انتظار می کشيدند تا خود، شاهد دمیدن خورشید باشند.
ياسين نگاه يکتن از شاعران و رئيس کاشانه نويسندگان افغانستان گفت: “شب يلدا بيش از هرچيز نشانه هاى فرهنگى ماست؛ هر فرهنگى، هر زبانى وهرسر زمينى نشانه هايى دارد که تاريخ فرهنگى شانرا روايت ميکند و محفوظ ميدارد.”
به باور وى، در قلمرو زبانى ديروز و امروز؛ شب يلدا، جشن مهرگان، جشن آئينه، جشن جهانى نوروز و خيلى جشن هاى ديگر، جزئى از نشانه هاى فرهنگى کشور است.
اين شاعر افزود که در روزگاران قديم، شب يلدا را با ساز وسرود و شعرخوانى تجليل ميکردند؛ اما درسه دهه جنگ، متاسفانه خيلى ازارزشهاى ديگرمردم صدمه ديد واز رونق تجليل اين شب هم کاسته شد.
به گفته نگاه، اکثر مردم گويا برگزارى اين جشن ها را در تضاد با آئين اسلامى دانسته، تجليل آن را غيرشرعى ميدانند؛ بنابراين تجليل از شب يلدا کمرنگترشده است.
اما وى گفت که کار و کارکردهاى جامعه فرهنگى بخصوص جامعه ادبى سبب شد که در اين چهار يا پنج سال اخير، کم کم دايرۀ اين جشن ها در کابل و ديگر ولايات حلقۀ بزرگترى را بخود بگيرد.
در کابل از اين جشن ها به ويژه در صفحه اجتماعى فيسبوک، تويتر، يوتيوپ و ويبلاک تجليل ميکنند.
نگاه افزود: “ما شب خاصى خواهيم داشت، مى شنيم شعر ميخوانيم، موسيقى ميشنويم، تربوزميخوريم و در صورت امکان غذاهاى خاصى تهيه خواهيم کرد.”
اين فرهنگى، آرزو نمود که شبها و روزهايى که در پيش است، براى مردم کشور خوب بگذرد و به دور از هرگونه چالش ها و مشکلات باشد.
شب “يلدا در مزارشريف مرکز ولايت بلخ، باآنکه اکنون کمی رنگ باخته؛ اما نسبت به کابل بهتر تجليل ميشود.
صالح محمد خليق رييس اطلاعات و فرهنگ بلخ گفت که اگرچه تجليل از شب يلدا در خانه ها شکل سابقۀ خود را ندارد؛ اما اکنون مردم در خانه ها گردهم مى آيند و شب نشينى ميکنند و ميوه ها به ويژه تربوز وخربوزه را که از تابستان نگهدارى نموده، تناول ميکنند وخوردن آنرا به حيث افزايش حاصلات سال آينده، به فال نيک ميگيرند.
وى گفت امسال، شب يلدا در يک هوتل در شهر مزار شريف با شرکت فرهنگيان و شعرا تجليل ميشود.
خليق افزود که اين برنامه، ساعت ٦ شام با شعرخوانى آغاز شده و تا نيمه هاى شب ادامه خواهد يافت. درين محفل، شهنامه و فالنامه سروده ميشود که سرودن موسيقى غزل را نيز همراه خواهد داشت.
سجاد احمد يکى از فرهنگيان ولايت بلخ گفت: “شب يلدا هرنوع صبغۀ تاريخى که دارد، به آن کارى نداريم؛ اما تجليل آن براى ما مفيد است؛ زيرا اکثر محافل شعرى و ادبى در روز برگزار ميشود؛ اما برگزارى چنين محافل از طرف شب، کيفيت خاصى دارد و بايد اين فرهنگ تقويت شود.”
شب يلدا در ولايت هرات، عمدتاً در منازل با عبادات و استغفار وبه طور غيررسمى تجليل مى شود؛ مردم هرات مى گويند که اين سنت، از قرن ها بدينسو در بين شان مروج بوده و خوردن تربوز، جزء اين رواج ميباشد.
در مورد تاريخچۀ شب يلدا درمتون گذشته چیزهای ذکر شده، از آن جمله در زین الاخبارعبدالحی گردیزی وآثار باقی مانده از ابوریحان البیرونی و منجم و ستاره شناس فاضل افغان، حرف هايی وجود دارد.
البیرونی گفته که پادشاه، بعد از شب یلدا در اولین روز ماه جدی با اعضای دربار، اطرافیان و دهاقین مجلس میکرد، باآنها غذا میخورد، به بحث میپرداخت و به این ترتیب آغاز دیگری در طبیعت، جشن گرفته میشد.
جشن یلدا، ریشه های باستانی و فرهنگی دارد که برخاسته از طبیعت است و همین فرهنگ، بازندگی طبیعی مردم باستان پیوند میخورد.
تجلیل از شب یلدا یا برگزاری جشن یلدا، در تاریخ و فرهنگ آریایی ها ریشۀ بسیار کهن دارد؛ در باورآنها همان بُعد فرهنگی و باستانی یلدا مطرح بوده، که باعث دگرگونى و تحرک در زندگی انسان ها شده و آنها را وارد فصل دیگر زندگی میکرده است.
میزان تجلیل ازشب یلدا، درمیان اقوام گوناگون این حوزۀ بزرگ تمدنی که هم اکنون به کشورهای گوناگونی تقسیم شده اند، همیشه همسان نبوده و حتى میتوان گفت که شماری از اقوام نيز رغبت چندانی به تجلیل از آن نداشته اند؛ هرچند تجلی این جشن را همچنان میتوان با تفاوت هايی درمیان مردم کشورهای گوناگون این حوزۀ بزرگ تمدنی دید.
یلدا، درفرهنگ های مختلف جهان گره خورده و درمناطق گوناگون به شمول ایران، افغانستان و تاجکستان از آن بزرگداشت میشود.
