افراد مسلح آثار تاريخى بدخشان را به غارت مى برند

فيض آباد(پژواک، ٢سنبله٩٤): ناامنى در بعضی مناطق بدخشان، سبب شده است که زورمندان و افراد مسلح غیرقانونى، دست به حفريات آثار تاريخى زده و اين ملکيت عامه را به غارت ببرند.

بدخشان یکی از ولایات تاريخى و مرکز تقاطع تمدن و فرهنگ های مختلف درطول تاریخ بوده وشاهراه ابریشم، به حيث مرکزتجارتی شرق وغرب که چین رابه آسیای جنوبی وصل می کرد، ازاین سرزمین میگذرد.

اين ولايت، مناطق زيادتاريخی داردکه قدامت برخى از آنها به هزاران سال قبل ميرسد.

مردم ميگويند که درسال های متمادی، حکومت ها درموردتثبیت این آثار درمعرض خطر، هیچگونه اقدامی نکرده و اکثر آبده هاى تاريخى يا تخريب شده ويا هم آثار آن، به غارت برده شده است.

ناامنى وکم توجهى دولت، باعث گرديده است که زورمندان و افراد مسلح غيرقانونى، به حفريات پرداخته و آثار به دست آمده را قاچاق نمايند.

مطابق ماده نهم فصل اول قانون اساسى کشور، معادن وساير ذخاير زيرزمينى وآثار باستانى، ملکيت دولت است و حفاظت از ملکيتهاى دولت و نوع استفادۀ درست از ذخاير طبيعى و ساير ملکيت هاى عامه، از طريق قانون تنظيم ميشود.

شیرعلی قاسمی ریيس اطلاعات وفرهنگ بدخشان میگوید که اکثر ساحات تاريخى درولسوالی های واخان  ٬اشکاشم ، درایم ودیگر نقاط توسط زورمندان وافراد مسلح غیرقانونى به صورت غیر فنی مورد کاوش قرار گرفته وآثار آن به تاراج رفته است.

وى به آژانس خبرى پژواک گفت که در مناطق ناامن، نگهداری وحفاظت از آبده ها وآثارتاريخى، غیر ممکن بوده واين رياست کدام نیروی خاص امنیتی دراختیار ندارد که از آن حفاظت نمايد.

قاسمى علاوه کردکه  آنها طی نامه های متعددى، ارگان های امنیتی ولایت را درجریان گذاشته اند که در حفاظت آثار تاريخى کمک کنند؛ اما توجه نشده است.

حاجی بیگ"صابری" مدیرباستان شناسی ریاست اطلاعات وفرهنگ بدخشان گفت که افراد مسلح غيرقانونى در سال های قبل درچندين ساحۀ قلعه حصار ولسوالی درایم، حفریات وکندنکاری نموده اند.

وى افزود که شخصى به نام احرام الدین گفته است که به امر قوماندان خود ، در یک ساحه مشخص این قلعه روزانه با ۲۰ الی ۳۰ نفر برای ۲۰ روز کندنکاری کرده ودر این مدت ۱۵ متر حفریات نمودند.

اين سرگروپ سابق محلى افزوده است که درجريان کندنکارى، به ساحه اى رسیدند که راهرَو های منظم سنگ فرش شده که در آن از یک نوع ریگ نرم کار گرفته شده  ٬به چشم خورده ودر سقف بناهای آن از یک  نوع موادى کار گرفته شده بود که کلند نمیتواند آن را تخریب نماید.

صابرى علاوه کرد که احرام الدين نگفته که چه آثارى را از قلعۀ حصار که مساحت آن به  ۹۷جریب زمین می رسد و قدامت آن ممکن به  دورۀ بودايى ها( قرون٢-٥ ميلادى) برگردد، به دست آمده است.

مدیرباستان شناسی ریاست اطلاعات وفرهنگ بدخشان گفت که از این ساحه چوب  ارچه وتوت و نبد پیدا شده است، در زیر این قلعه یک تونل یا کانال وجود دارد که یکطرفش به جنوب وطرف دیگرش به سمت شمال وصل  است.

به گفتۀ اهالی منطقه، اين کانال آب بوده وبه گفته بعضی ديگر، در سال های قبل دهن تونل باز بوده ومردم قریه داخل آن می رفتند ودر داخل تونل اتاق های دیده شده که از این اتاق ها چندین راه زینه به زیر دیده میشود.

"صابری" که به ولسوالی درایم سفر نموده، علاوه کرد: "در روبه روی قلعه حصار، ساحه اى به نام قلعه خندان وجود دارد که این ساحه  نظر به موقعيت ظاهری اش یک قلعه محافظتی بوده وتنها دیوار اطراف آن معلوم ميشود ونظربه  گفته مردم محل، این قلعه مربوط خواهر کسی بوده که درقلعه حصار حکمروایی داشته است. "

در پایان این قلعه، قریه اى که به نام خندان شهر مشهور است٬ وجود دارد که نمایندگی از باستانی بودن آن می نماید؛ از جمله٬ قبرستان این منطقه که در چندین متری عمق زمین روی هم قرار دارد ونشانى از خُم های سُفالی دیده میشود.

همچنان در این منطقه ساحه اى به نام کنده کافران وجود دارد که مانند مغاره هاى اطراف مجسمه هاى بوداى بامیان به چشم ميخورد ونظر به گفته مردم محل تا پنجاه سال قبل، انسان ها در آن مغاره ها زندگی می نمودند.

به ادعاى صابرى، این آثار تاريخى وده ها اثر دیگر، در معرض خطر جدی قرار دارند ودر سال هايی که تيم بازسازى ولايتى آلمان" PRT" به خاطر امنیت دربدخشان مستقر بود، در شهر صفا مرکز ولسوالی درایم، برای چندین روز کندنکاری وحفریات نموده بود و معلوم نیست که چه آثارى را از دل خاک بیرون آورده وبا خود انتقال داده اند .

سیدعبدالله، باشندۀ ولسوالی جُرم میگوید که آبدات تاريخى، درمعرض خطرجنگ هاقراردارند وافراد زورمند با استفاده از سلاح دست داشتۀ شان به کندنکاری آثار تاریخی دست میزنند تاچیزی را پیدا نموده وآن را قاچاق نمایند.

وى علاوه نمود که آبدات تاريخى، ملکيت دولت و جزء بيت المال است و دولت بايد جلو حفريات و قاچاق آن را بگيرد.

مشکلات امنيتى در بعضی ولسوالی ها٬ سبب شده است که آثار وآبده های تاریخی در مناطق دوردست مورد تهدید مخالفان مسلح نيز قرار بگیرند.

يکى اين آبده ها آرامگاه ناصرخسرو بلخی ومدرسه ملابرات است که از طرف بنیاد کلتوری شبکۀ انکشافى آغاخان(ايکيدن)درسه سال ترمیم وبازسازی گردیده بود و از قدامت این آرامگاه ١٠ قرن میگذرد که توسط طالبان تخريب گرديده است.

به گفتۀ مسوولان محلى، مخالفان مسلح، پنج آبدۀ تاريخى آرامگاه بلخی را که ولسوالى يمگان را در ماه جوزای سال جاری حدود يکماه درتصرف داشتند، شکستانده و آتش زدند. طالبان دروازه بيرونى آرامگاه را که بيش ازيک و نيم قرن قدامت داشت، شکستانده و آن را در مقابل زيارت حريق کردند.

همچنان لوحۀ ضد زنگ المونيمى راکه درآن پلان ساختمان ونماى آبده حک شده ودرمقابل زيارت نصب بود با فير مرمى شکستاندند که حالا اثرى ازآن ديده نمى شود. آنها دروازه محافظان زيارت را با شيشه ها و جالى هاى آن که درنزديکى آرامگاه اعمار گرديده وقفل زيارت را نيز شکستانده اند.

مسوولان شبکۀ انکشافى آغا خان ميگويند که آرامگاه ناصر خسرو بلخى را در صورت به دست آوردن بودجه و تضمين مردم محل که ديگر به آن صدمه نمى رسد، ترميم و بازسازى خواهند کرد.

حکيم ناصرخسرو بلخی، يكى از نابغه هاى فكرى، نويسـنده و شاعر مشهـور ادب درى درسال ٣٩٤ هـجرى قمرى درولايت بلـخ به دنيا آمد.

اين دانشمند هفت سال در مسافرت به شمول کشور هاى عربى  به سـر بُرد  و در فرجام نظر به مشکلات روزگار به ولسوالى يـمـگـان ولايت بدخشـان، پنـاهنـده شـد و بقـيۀ عمـر خود را در آنجـا گذراند.

اين حکيم، در بدخشـان به تحقيق ، تصنيـف و تاليـف پرداخـت  و در سال ٤٨١ هجـرى قمرى، جهان فانى را وداع گفت و در همانجا دفن شد.

بخشى ازآبده وآثار تاريخى بدخشان را خانقاه میرسیدعلی همدانی در مرکز ولسوالی جُرم؛ مزارخلیفه خان عارفى که در اواخر قرن ۱۷و اوایل قرن ۱۸ ميلادى زندگی می نمود و دارای خانقاه بود؛ وهمچنان مرقدشاه عبدالله یمگی شاعر ونویسنده اوایل قرن ۲۰که در وزارت خارجه افغانستان ایفای وظیفه می کرد، تشکيل ميدهد.

 کتاب هايی به نام ارمغان بدخشان ولهجه های پامیری ازآثارعبدالله يمگى است که در مطبوعات کشور به نشر رسیده ومقالات ومضامین علمی ازوی در مطبوعات افغانستان نيز بجا مانده است.

اما سید حسین نهیب آمر فرهنگ ریاست اطلاعات وفرهنگ بدخشان میگوید که مرقد يمگى ٬در معرض نابودی قرار دارد وتاکنون هیچ اقدامی صورت نگرفته است.

وى افزود: "ما از ریاست آبدات تاریخی وزارت اطلاعات وفرهنگ میخواهیم که توجه جدی به آبده های تاریخی وآثار باستانی بدخشان نموده ودر حفظ ونگهداری آن مارا یاری نمایند."

نهيب علاوه نمود که آنها به علت نا امنی، کمبود بودجه و وسایل تخنیکی لازم، نتوانسته اند به آن مناطق سفر نموده واز وضعیت آبده ها آگاهی حاصل نموده وآن را ثبت نمایند  .

عبدالرازق مدیرآبدات تاریخی ریاست اطلاعات وفرهنگ گفت که ۲۰ آبده تاریخی درطی ۱۴ سال ثبت شده؛ اماصرف چهار اثر آن از طرف بنیاد کلتوری آغا خان ترمیم وبازسازی گرديده است.

وى گفت که متباقی آبده ها در نقاط مختلف ولایت به حال خود باقی است وممکن در اثر حوادث طبیعی وبارندگی های موسمی در معرض خطر قرار بگیرند ویا در نقاط ناامنى که در تصرف طالبان  قرار دارد نابود گردند.

مدیر آبدات تاریخی ریاست اطلاعات وفرهنگ علاوه نمود: "ما امکانات مالی وتخنیکی در اختیار نداریم تا وقت وناوقت از این آبده ها وآثار، دیدن نموده و وضعیت آن را بر رسی وبه مقامات ذیصلاح اطلاع بدهیم تا از نا بودی آن جلوگیری شود."

فضل کریم احمدی مسوول بخش کلتوری شبکۀ آغاخان دربدخشان گفت که آنهاتاکنون آرامگاه ناصرخسروبلخی ومدرسه ملابرات در یمگان٬ آرامگاه میر یاربیگ وحمام کهنه درشهر فیض آباد مرکز بدخشان را که  قدامت آنها به سه قرن قبل برميگردد، ترميم و بازسازى نموده اند.

وى علاوه کرد که قرار است پارک میر یاربیگ دراواخر ماه دسمبر سال جارى ميلادى تکمیل وبه بهره برداری سپرده شود. براى اين آبده ها نيم ميليون دالر ازسوى منابع کمک کننده ازطريق شبکۀ آغا خان اختصاص يافته است.

مسوول بخش کلتوری آغاخان درمورد تثبیت آبده های تاریخی گفت که منتظرهمکاری ریاست اطلاعات وفرهنگ هستند تا اين رياست آبده های تاریخی را دربدخشان تثبیت نموده وبه آنها معلومات بدهند.

به گفتۀ احمدى، آبداتى که نقشه آن را در شهر فیض  آباد تهیه نموده اند؛ شامل پل خشتی که قدامت بیش از ۳۰۰سال دارد و در روی دریای کوکچه اعمار گردیده، دو خانه قدیمی که از چوب ساخته شده وپارک سیده مخفی در قریه قره قوزی شهر فیض آباد می باشند.

منبع گفت که در آینده نزدیک، کار ترمیم این آبده ها را نيز آغاز می نمایند  وبه آن آبده هايی که در اثر حوادث طبیعی صدمه دیده باشند، حق اولویت میدهند.

اعضا

You need to subscribe to view the full article. Please login or register a new account.