کابل (پژواک، ۲۲ سرطان ۱۴۰۵): شماری از نوجوانان بستری در شفاخانۀ ۴۵۰ بستر درمان معتادان جنگلک میگویند که به تشویق دوستان و با دریافت رایگان «تابلیت کا» و «ذیکپ» به مصرف این مواد روی آوردند و سرانجام معتاد شدند؛ همزمان، وزارت امور داخله از قاچاق این مواد به کشور خبر داده و میگوید، برای جلوگیری از آن اقداماتی را روی دست گرفتهاست.
روایت نوجوانان از دام «تابلیت کا» و «ذیکپ»
در شفاخانۀ ۴۵۰ بستر درمان معتادان جنگلک، جایی که دهها جوان به امید رهایی از اعتیاد بستریاند، روایتها با وجود تفاوت در جزئیات، یک نقطۀ مشترک دارند؛ همگی میگویند نخستینبار به تشویق دوستان یا فروشندهگان، «تابلیت کا» و «ذیکپ» را امتحان کردند.
محمدشاکر، باشندۀ منطقۀ دوغآباد شهر کابل و متعلم صنف دهم، یکی از جوانانی است که برای ترک اعتیاد در شفاخانۀ ۴۵۰ بستر درمان معتادان مواد مخدر جنگلک بستری است.
او گفت: «اندیوالها نااهل بر ما گفت که ذیکپ و تابلیت کا خوب چیز است بخورین، تابلیت یک روز خوردم، دو روز خوردم، بعد از او روزی رسید که تابلیت کا مره هیچ نشه نمیکرد تا سه تا چهار تا هم استفاده میکردم.»
به گفتۀ وی، در آغاز از «ذیکپ» که هر دانۀ آن ۲۰ افغانی قیمت داشت، استفاده میکرد؛ اما بعدتر به مصرف «تابلیت کا» روی آورد و هر دانۀ آن را تا ۲۰۰ افغانی خریداری میکرد.
محمدشاکر میگوید: «فروشندهگان چند روز اول این تابلیتها را رایگان میدهند، اما وقتی فرد معتاد شد، از او پول میگیرند. بیشتر کسانیکه این مواد را میفروشند، خودشان نیز مصرفکنندهاند و بهصورت گروهی فعالیت میکنند.»
او میافزاید، پس از اعتیاد، علاقهاش به درس و مکتب را از دست داد و به مکتبگریزی عادت کرد. به گفتۀ وی، در آغاز نمیدانست که این تابلیتها اعتیادآور هستند.
وی گفت: «بار اول که استفاده کردم، احساس خوشی و انرژی زیادی داشتم و فکر میکردم بهتر کار میکنم؛ اما روزهایی که مصرف نمیکردم، تمام بدنم درد میگرفت و هیچ کاری از دستم برنمیآمد.»
محمدشاکر دربارۀ چگونگی ترک اعتیاد نیز گفت: «خانوادهام خبر نداشتند تا اینکه برادرم یک روز به مکتب رفت و فهمید یک ماه است که حاضر نشدهام. وقتی حقیقت را برایش گفتم، اول والدین مرا لت و کوب کردند و بعدا به شفاخانه آوردنم و بستری شدم.»
از سوی دیگر، ذبیحالله، ۱۹ ساله، یکی دیگر از جوانان تحت درمان در این شفاخانه میگوید زمانیکه بهعنوان راننده کار میکرد، همراه دوستانش برای گردش میرفت و آنان قرصهای نشهآور را در نوشابۀ انرژیزا میانداختند.
وی گفت: «اوایل خودم مصرف نمیکردم، اما یک روز از روی کنجکاوی امتحان کردم، روز دوم و سوم هم استفاده کردم و تا روز چهارم تا اینکه معتاد شدم، بعد از آن از دوستانم پرسیدم این گولی را از کجا پیدا میکنند و خودم نیز از همان محل یک یا دو دانه میخریدم.»
ذبیحالله که حدود یک سال به این مواد معتاد بوده، میگوید، اکنون ۴۰ روز است که برای درمان به کابل آمده و وضعیتش نسبت به گذشته بهتر شدهاست.
نجیبالله، باشندۀ شهر کهنۀ عاشقان و عارفان کابل و متعلم صنف دهم میگوید: «رفیقهای بد سر دچارم شد، برایم تابلیت کا و ذیکپ دادند.»
به گفتۀ وی، زمانیکه برای نخستینبار از این تابلیتها استفاده کرد، احساس خوشی و آرامش میکرد.
نجیبالله میگوید که تمایلی به ترک این مواد و درمان نداشت؛ اما برادرش او را برای درمان تشویق کرد و از این آفت نجات داد.
وی افزود: «روزهای که از این تابلیتها استفاده نمیکردم، بسیار برخورد بد و زشت با فامیل خود داشتم، زود زود عصبانی میشدم، اما خداوند را شکرگزار استم، فعلا بسیار خوب استم، گرچه مرحلۀ تداوی بسیار سخت و دشوار بود، اما حالی راضی استم. کوشش میکنم که همرای رفیق بد یا عملی سر نخورم، تصمییم فقط یاد الله پاک و ورزش کردن است.»
هر سه تن یادشده از جوانان و نوجوانان میخواهند فریب دوستان خود را نخورند و هرگز به مصرف این مواد روی نیاورند؛ زیرا اعتیاد آینده و زندهگی آنان را نابود میکند. آنان همچنین از امارت اسلامی میخواهند که جلو خرید و فروش این مواد را بگیرد.
روایت خانوادهها
احمد، پایواز یکی از بیماران گفت، برادر ۲۰ سالهاش پس از اعتیاد به «ذیکپ»، «کا» و چرس به این مرکز منتقل شد و پس از ۴۵ روز درمان، وضعیتش بهبود یافتهاست.
او میگوید: «پس از اینکه فهمیدم برادرم معتاد شده، همه اعضای خانواده نگران شدیم، فکر کردیم که بچه از دست ما رفت، مجبورش کردیم و به زور به تداوی آوردیمش.»
عالیه، باشندۀ قلعه زمانخان شهر کابل میگوید: «از این که معتادین جمعآوری شد، قابل قدر است، در منطقۀ ما شراب فروشیها بود، همه برداشته شد؛ اما متاسفانه که فروش زیکپ و تابلیت کا بسیار زیاد شده، در هر کوچه و پسکوچه بچههای نوجوان را به زور میدهند.»
هر دو مصاحبهشونده از مسئولان خواستند کسانی را که این مواد را به فروش میرسانند، بازداشت کرده و با آنان برخورد قانونی کنند.
متخصصان: مصرف این مواد پیامدهای جدی جسمی و روانی دارد
داکتر محمدوامق شریفی، روانشناس شفاخانۀ ۴۵۰ بستر درمان معتادان مواد مخدر جنگلک میگوید، «تابلیت کا» ترکیب ثابت و مشخصی ندارد و در گذشته مواد اولیۀ آن از کشورهای همسایه به افغانستان قاچاق و در لابراتوارهای غیررسمی با موادی مانند شیشه، هیروئین و ترامادول ترکیب میشد.
به گفتۀ وی، «ذیکپ» نام تجارتی دوای «پرگابالین» است که برای درمان تشنج و دردهای عصبی تجویز میشود؛ اما مصرف خودسرانۀ آن میتواند وابستگی و اعتیاد ایجاد کند.
او افزود که مصرف دوامدار «ذیکپ» وابستگی روانی ایجاد میکند، در حالیکه «تابلیت کا» به دلیل ترکیبات نامشخص، در درازمدت باعث تخریب حجرات عصبی مغز، افسردگی، اضطراب و توهم میشود.
شریفی افزایش گرایش جوانان به این مواد را ناشی از کاهش دسترسی به مواد مخدر سنتی، فروش آسان برخی از این داروها و ضعف نظارت بر توزیع آنها دانست و گفت که بیشتر مراجعان این مرکز را مصرفکنندهگان همین مواد تشکیل میدهند.
به گفتۀ وی، درمان در این مرکز ۴۵ روز ادامه مییابد؛ ۱۵ روز نخست به سمزدایی اختصاص دارد و سپس بیماران وارد مرحلۀ توانبخشی روانی و آموزش مهارتهای زندهگی میشوند. آنان پس از ترخیص نیز تا یک سال تحت پیگیری و مشوره قرار میگیرند.
او از جوانان خواست، فریب «لذتهای زودگذر» این مواد را نخورند و تأکید کرد: «لذت ناشی از مصرف این تابلیتها موقتی است، اما پیامدهای آن میتواند سالها زندهگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.»
همچنین، داکتر سید فریدشاه رفیعی، متخصص امراض داخلۀ عمومی شفاخانۀ وزیر محمداکبرخان گفت، مصرف این مواد میتواند باعث افزایش فشار خون، بینظمی ضربان قلب، توقف تنفس، آسیب گرده و جگر، سکتههای قلبی و مغزی، اختلالات روانی، کاهش سطح هوشیاری، کوما و حتا مرگ شود.
او افزود که این شفاخانه بارها با موارد مرگ ناشی از سوءمصرف این تابلیتها، بهویژه در میان جوانان روبهرو شدهاست.
عبدالقیوم گلستانی، یکی از داکتران این شفاخانه گفت که اکنون حدود ۴۱۰ بیمار در شفاخانۀ ۴۵۰ بستر تحت درمان قرار دارند که بیشتر آنان سابقۀ مصرف تابلیتهای «کا» و «ذیکپ» را داشتهاند.
وی افزود، بیشتر مراجعان این مرکز بین ۱۸ تا ۴۲ سال سن دارند و در سالهای اخیر مصرف این تابلیتها بهطور چشمگیری افزایش یافتهاست.
گلستانی گفت، کاهش دسترسی به تریاک، قیمت پایین، دسترسی آسان به تابلیتهای «کا» و «ذیکپ»، تصور نادرست برخی جوانان مبنی بر بیضرر بودن این داروها و قاچاق آنها، از عوامل اصلی افزایش مصرف این مواد در افغانستان است.
براساس معلوماتی که وی از منابع رسمی به دست آورده، در یک سال گذشته بیش از ۴۵ هزار معتاد در ۶۸ مرکز درمان معتادان در سراسر افغانستان درمان شدهاند.
اقدامات برای جلوگیری از قاچاق این مواد
مفتی عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت امور داخله گفت، کشت و تولید مواد مخدر سنتی در افغانستان به «نزدیک صفر» رسیده و اکنون چالش اصلی، قاچاق مواد مخدر صنعتی و تابلیتهای «کا» و «ذیکپ» از کشورهای همسایه، بهویژه پاکستان است.
او میگوید: «ما بسیار موارد داریم که کشورهای همسایه، حتا اروپایی تابلیت کا و سایر اقسام مدرن را تولید میکنند و به افغانستان قاچاق میشود، چون ما گزارشات رسمی داشتیم، کشورهای همسایه همۀ شان دخیل است، مخصوصا کشور پاکستان ما از این ناحیه خیلی متضرر هستیم.»
به گفتۀ وی، وزارت امور داخله برای جلوگیری از قاچاق این مواد، طرح مشترکی را با نهادهای امنیتی روی دست گرفته و نظارت بر ورود قاچاقی و فروش آنها را افزایش دادهاست.
وی افزود، در چهار سال گذشته حدود ۱۰ هزار تُن مواد مخدر کشف و نابود، ۷۴ هزار معتاد درمان و نزدیک به دو هزار و ۵۰۰ کارخانه و لابراتوار تولید مواد مخدر از بین برده شدهاست.
قانع همچنین بر آگاهیدهی خانوادهها و جوانان تأکید کرد و از جامعۀ جهانی خواست در بخش مبارزه با قاچاق مواد مخدر، درمان معتادان و ایجاد معیشت بدیل با افغانستان همکاری عملی داشته باشد.
خواستیم نظر وزارت صحت عامۀ افغانستان را نیز داشته باشیم؛ اما موفق به برقراری تماس نشدیم.
پیش از این، وزارت صحت عامه به پژواک گفته بود که براساس یک سروی انجامشده در سال ۲۰۱۷، نزدیک به ۳.۵ میلیون معتاد در کشور وجود داشت که از این میان، ۸۵ هزار تن را زنان و کودکان تشکیل میدادند.
