کابل (پژواک، اول ميزان ٩٣): شمارى ازتبليغات نوشابه هاى انرژى زا از طريق رسانه ها، جوانان را به زدوخورد فزيکى و بى بندوبارى تحريک کرده و به قدرت نمایی سوق ميدهد.
اين نوشابه ها که بايد فوايد آن از طريق اعلان انعکاس داده شود، برعکس کليپ هايى از آن درست ميشود که صحنه هاى خشن و جنگى را در ذهن تزريق ميکند.
اين تبليغات به ويژه درلابلاى سريالها، فلمها و برنامه هاى جالب تلويزيونى پخش ميشود و توجه بيننده را در چنين حالت حساس، به خود جلب ميکند تا بيشتر علاقمند خريدارى نوشابه ها گردند.
درجمع اين اعلانات، يکى هم دختر با کمره اش از شمارى از پسرها عکسبردارى ميکند؛ زمانيکه پسران متوجه دختر ميشوند، عقب او مى دوند؛ دختر براى نجات خويش درعقب پسرى که قوطى نوشابه “کرباو” را در دست دارد پنهان ميشود.
پسر با نوشيدن نوشابه در مقابل پسرانى که عقب دختر ميدوند، ايستاده شده و با لت و کوب آنها مانند بچه هاى فلم از دختر دفاع ميکند، که اينگونه اعلانان به جاى نفع، جوانان را به خشونت و بى بند وبارى تحريک مينمايد.
همچنان در کليپ ديگر که براى اشتهار نوشابۀ (Mona) که ازطريق برخى تلويزيون ها نشر ميشود نيز مشاهده ميگردد؛ يک دخترکه ازسوى چند تن ازجوانان مورد مزاحمت قرارميگيرد، يک قوطى نوشابه مونا را به پسرى ميدهد، اين جوان با نوشيدن اين نوشابه از موترسايکل پياده شده و تمامى جوانان را که ميخواستند مزاحم دخترشوند، مورد لت وکوب قرارداده و بعداً يکجا با دختر، محل را ترک ميگويند.
درحال حاضر، در خوراکه فروشى هاى کشور به خصوص شهرها، انواع مختلف نوشابه هاى انرژى افزا به نام هاى (شارک، کوکوبيما، ويلدکوگر، ايکسل، کرباو، ايفکت، پاورانرژى، بلک تورو، ريدبال، ريپک، ويسترن، جنسنگ، دراپ، سيترن، مانسترو ….) عرضه ميگردد.
اين نوشابه ها که بيشتر توليد خارجى بوده ٢٠ تا ١٨٠افغانى به فروش ميرسد.
در يکى ازکوچه هاى شهر کابل، گروهى ازپسران خُردسال را مى بينم درحاليکه قوطى هاى خالى “پپسى و کرباو، پارتى درنگ…” راکه آب پُر نموده و آنرا مى نوشند، با تقليد ازاعلانات نوشابه تلويزيونى، با مشت و لگد به سرو روى يکديگر مى کوبند؛ اما اين مشت و لگد، مانند بچه هاى فلم ساختگى نه، بلکه واقعى ميباشد.
پسرکى که سر و لباسش خاک آلود و از بينى اش دوقطره خون بيرون شده بود و هنوز قوطى نوشابه را در ميان دستش فشار ميداد؛ درحاليکه با عقب دامن، لب و دهنش را پاک کرد، با لهجه خشونتبارى گفت: “مه مزاق ميکدم، او بچۀ سگ، مره به راستى زد.”
ذکى متعلم صنف ششم مکتب سيدال ناصرى افزود که شب، در تلويزيون يک صحن راديد که بچه ها درين قوطى ها آب خورده، قوى شده و يکديگر خود را لت کردند.
وى گفت: ”مام امتيان کديم که راستى او(آب) خوردن ده اى قطى، آدمه قوى ميسازه يا نى؟ مگر وختى که لت خوردم، فاميدم که نميسازه.”
ذکى علاوه نمود که ميخواهد پسر قوى وکلان باشد؛ امادرست درک نکرده بود که کلانى و قوى شدن در يکروز ميسر نميشود، بايد انسان از نگاه سن و سال رشد کرده و ورزش نمايد، نه اينکه از اعلانات نوشابه ها تقليد نموده و خود را فريب بدهد.
اما سمين حسن زاده معين نشراتى وزارت اطلاعات و فرهنگ ميگويد که وزارت هيچگاه طرفدار مسايلى که بى بند وبارى را تمثيل کند، نيست.
وى افزود که اين وزارت، قبل ازنشراعلانات و برنامه هاى تلويزيونى که مخالف قانون رسانه اى باشد، براى همه رسانه ها تاکيد کرده که حق ندارند تا چيزى را که مخالف قانون رسانه ها باشد نشر نمايند.
معين نشراتى وزارت اطلاعات و فرهنگ علاوه نمود که درين اواخر، متوجه شمارى از اعلانات شده که جوانان را به برخوردهاى فزيکى و بى بندوبارى تشويق ميکند.
وى گفت که قرار است اين موضوع را در آخر هفتۀ آينده، درجلسۀ کميسيون رسانه ها مطرح نمايند و مسوولان تلويزيون هايى راکه اينگونه اعلانات را نشر ميکنند، احضار خواهند کرد تا از نشر آن جلوگيرى صورت بگيرد.
روانشناسان ميگويند که نمايش اعلانات خشن که بخصوص ميان برنامه هاى جالب پخش و نشر ميشود، مستقيماً بر ذهن بييندگان اثر ميگذارد.
شرف الدين عظيمى استاد بخش روانشناسى پوهنتون تعليم و تربيۀ کابل گفت که تعدادى از تلويزيون ها، کمپنى ها و شرکت هاى تبليغاتى، بعضى کليپ هايى را تنظيم مينمايند که روحيۀ خشونت، مبارزه، سلطه جويى و قدرت طلبى را انعکاس ميدهد.
وى علاوه کرد: “من شاهد بودم که يک رسانه اشتهار کرده بود يک نوشابه را که اگر بخوريد، ده نفر را چپه ميکنيد. حال آنکه درين اشتهار روحيۀ زدن، خشم و عصبانيت وخالى کردن هيجانات بر انسانها، خودش تربيت و آموزش ناقص است.”
استاد عظيمى هشدار داد که اگر اين اعلانات ادامه پيدا کند، تعدادى از جوانان و نوجوانان به خاطرى که در خانواده هاى شان، عدالت وجود ندارد و با آنها به روحيۀ خشن برخورد ميشود، آنها از همان نوشابه ها بيش از حد مى نوشند.
به نظر اين روانشناس، اين کار روى صحت و روان آنها تاثير سوء گذاشته آنها را به سوى قدرت طلبى و قدرت خواهى سوق ميدهد.
وى افزود: “درين شرايط، اگر جلواينگونه اشتهارات گرفته نشود، برخوردهاى فزيکى ميان جوانان و نوجوانان بيشترشده و آنها بيشتر جنگى به بار مى آيند.”
استاد عظيمى يکى از اثرات منفى اين اعلانات را در وجود شاگردانى دانست که هنگام رخصتى در مقابل مکاتب، به زد و خورد ميپردازند.
وى گفت که در صداى اطفال از سن ٩ الى١٣ سالگى، تغيير به وجود مى آيد و خيلى احساساتى ميباشند، که بايد محتاطانه با آنان برخورد شود؛ در غير آن جنگجو و پرخاشگر به بار مى آيند.
اين روانشناس ميگويد که چند نوع اعلان پخش ميشود که يکى حملات انتحارى را نشان ميدهد و ديگرى اشتهارات است که تبليغات تجارتى است و در کشورهاى ديگر، هرگز چنين صحنه هاى خونين را که در نتيجۀ حملات انتحارى و جنگها به ميان مى آيد، به نمايش نميگذارند.
چندى قبل دريکى ازتلويزيون ها سريالى به نام “وادى گرگها ” نشرميشد، شمارى از پسرها اکت هاى آنها را ميکردند؛ مثل شان موى ميماندند مانند آنها دريشى ميپوشيدند و با استفاده از سلاح هاى جارحه بر همديگر حمله مينمودند.
از جانب ديگر؛ متخصصين امورصحى، نوشابه هاى انرژى افزا و گازدار را که استفاده کنندگان آن در افغانستان رو به افزايش است، براى صحت مُضر مى دانند و از مردم مى خواهند که از آن استفاده نکنند.
به گفتۀ آنان، اکثر اين نوشابه ها تاريخ گذشته و بى کيفيت بوده و از طريق اعلانات مردم تشويق ميشوند که آنرا بنوشند.
اين اعلانات، براى عرضه کنندگان کمک ميکند تا موادى را که از کيفيت عالى برخوردار نيست و جلب توجه مصرف کنندگان را نکرده و تاريخ شان گذشته است، از آن طريق به فروش برسانند.
داکتر بشير نورمل رييس عمومى انستيتيوت ملى صحت عامه در وزارت صحت عامه، به آژانس خبرى پژواک گفت که اين نوع نوشابه ها به دليل داشتن شکر، کافين و مواد کيمياوى، سبب ايجاد امراض قلب، فشار بلند خون و سرطان ها شده مى توانند.
وى علاوه کرد که نوشابه هاى گازدار که براى معده زيان آور است، از گذشته ها در کشور رواج داشت؛ اما استفاده از نوشابه هاى انرژى افزا طى سال هاى اخير در کشور، بيشتر شده است.
داکتر نورمل، افزايش واردات نوشابه هاى انرژى افزا و افزايش استفاده کنندگان آنرا، نگران کننده خوانده گفت: “اين نوشابه ها براى کسانى که از آن استفاده مى کنند، انرژى مصنوعى مى دهد و درترکيب اکثر نوشابه ها، جوهر قند و مواد کيمياوى براى رنگ و مزۀ آن استفاده مى شود که براى صحت بى نهايت خطرناک است.”
وى از رسانه ها خواست که در راستاى بلند بردن سطح آگاهى مردم از اضرار اين نوع نوشيدنى ها، با وزارت صحت عامه همکارى نمايند و از مردم خواست که به جاى نوشابه هاى گازدارد و انرژى افزا، از ميوه ها و سبزيجات تازه استفاده کنند.
نوشابه هاى انرژى دار، مى توانند اثرات سوء بر جنين نيز داشته باشند.
دو پسر جوانى درکنار دکانى در مکروريان کهنه نيز مشاهده مى شدند که باهم نوشابه مى نوشيدند؛ يکى آنها خود را فهيم متعلم صنف دوازدهم ليسه عالى استقلال معرفى کرد و گفت که سه سال ميشود از نوشابه هاى گازدار استفاده ميکند.
وى افزود که ازطريق تلويزيون، تعريف هايش را زياد شنيده؛ اما تا هنوز احساس نکرده است که اين نوشابه ها انرژى ميدهد يا نه؟
به گفتۀ فهيم، وى به صحى بودن اين نوشابه ها چندان باور نداشته و درين اواخردر معده اش تخريش را احساس ميکند و از درد دندان و بيره هايش رنج ميبرد.
داکترمعروف سامع پروفيسور نسايى- ولادى شفاخانۀ ملالى کابل گفت که در ترکيب نوشابه هاى انرژى افزا؛ مواد کيمياوى، شکرين (جوهر قند) و کافئين زياد موجود است.
به گفتۀ وى، مادران حامله بايد از اين نوع نوشيدنى ها استفاده نکنند؛ زيرا مواد موجود در ترکيب آن امکان دارد سبب سوء شکل طفل در بطن مادر شود.
سامع علاوه کرد که شکرين موجود در نوشابه ها، سبب عقامت مردان نيز شده مى تواند؛ طوريکه درين اواخر، يک تعداد جوانان به معاينه خانۀ وى مى آيند که دراثراستفاده ازين نوع انرژى ها، عقيم شده اند.
وى درمورد اينکه روى قوطى هاى نوشابه هاى انرژى افزا که داراى ويتامين هاى مختلف است، گفت: “درعقب قوطى و بوتل نوشابه هاى انرژى افزا، مواردى که ذکر گرديده، حقيقت نيست و امکان ندارد که چنين باشد و به دليل داشتن شکر زياد، انرژى مصنوعى و کوتاه مدت براى شخص مى دهد.”
به گفتۀ داکتران، استفاده ازنوشابه هاى انرژى افزا و گازدار، سبب ايجاد مشکلات درجوف دهن نيز ميشود که بايد از آن پرهيز نمود.
