کابل (پژواک،١٧قوس٩٣): هشت هزارمعلول؛ ازرانندگان، پارکينگ ها، کراچى رانان، دستفروشان وغرفه داران در شهرکابل، پول غيرقانونى ميگيرند که عوايد ماهانۀ آنهابه طور تخمينى نزديک به ٦٦ ميليون افغانى بالغ ميشود.
اين معلولين و معيوبين از هفت سال بدينسو، در نقاط مختلف شهر به شمول کوته سنگى، چهارراهى قنبر، سينماپامير، ده افغانان، چوک جادۀ ميوند، سراى شمالى، فروشگاه، جادۀ نادر پشتون، چوک ارزان قيمت و برخى ساحات ديگر مصروف جمع آورى پول هستند.
آنها روزانه درسراى شمالى، از هرکراچى ميوه و يا اشياى ديگر بيش از يکصد افغانى؛ از هر موتر در پارکينگ ها در هر ساعت ٥٠ افغانى؛ و از هر موتر تونس، آستانه و تکسى لينى در هرنوبت ١٠ افغانى به زور اخذ ميکنند.
اگر به طور تخمينى محاسبه گردد، عايد روزانۀ هشت هزار معلول بطور اوسط ٢٧٥ افغانى ميباشد که به اين ترتيب عايد روزانۀ شان، دو ميليون و دوصد هزار افغانى و ماهانۀ آنها به ٦٦ ميليون افغانى بالغ ميگردد.
در شهرکابل آمارى که به شکل تخمينى به دست آمده، تعداد ايستگاه ها بيش از يکصد و شمار دستفروشان و غرفه داران و کراچى رانان از صدها تجاوز ميکند.
رانندگان ميگويند که اگر پول ندهند نه تنها، اجازۀ فعاليت به آنها را نمى دهند، بلکه حرفهاى زشت و ناسزا ميگویند و حتى موتر شان را با چوبى که در دست دارند، خساره مند مى سازند.
اخذ پول غيرقانونى:
محمد حسن يکتن از رانندگان تونس درلين کوته سنگی-چهارراهی قنبر، به پژواک گفت که آنها به دولت تکس ميدهند و جواز سير نيز دارند؛ اما معلولين بدون کدام دليل وغير قانونى پول ميگيرند.
وى افزود در صورتيکه به معلولين پول ندهند، اجازه داده نميشود که از ايستگاه، سوارى بگيرند و در صورتيکه سوارى گرفته باشند، اجازۀ حرکت داده نميشود تا زمانى که به معلولين ١٠افغانى ميدهند.
اين راننده که ناراحت معلوم ميشد، با تبسم تلخ گفت: “بيادر! اگه پيسه نتيم، معلولين حرفهاى زشت ميگن و با چوب بر موتر ما ميزنن و حتمى است که موتر ما خساره مند ميشه.”
در لین کوته سنگی، تنها يکصد تونس مسافربرى کار ميکنند، که روزانه هرکدام ده بار رفت و آمد دارند و مجبوراند که در هر بار به معلولين١٠ افغانى بدهند.
به گفتۀ محمد حسن در اين ايستگاه، حدود پنجاه تکسى و کرولا و آستانۀ شخصى نيز کار ميکنند که مجبوراند هر کدام همين مقدار پول را بپردازند.
رانندگان ميگويند که دراين ايستگاه، هفت تا دوازده معلول مؤظف اند وعلاوه بر آنکه از اتحاديۀ معلولين معاش ميگيرند، از رانندگان نيز اخاذى ميکنند.
رانندگان با دشنام معلولين نيز مواجه ميگردند:
يک رانندۀ کرولاى شخصى که مصروف انتقال راکبين از کوته سنگى تا ده افغانان است و نخواست نامش ذکر شود، گفت: “اگه ده افغانى ده هر پيره به اى معلولين بتيم، به ما چه مى مانه و اگه نتيم، هم موتر ماره خراب ميکنن و هم دو ميزنن.”
به گفتۀ وى، کسى نيست که از معلولين بپرسد که آنها روى چه دليل و چرا از رانندگان پول ميگيرند و اين به شان يک معلول نمى زيبد که خود را قربانى جنگ ميداند و از مردم پول ميگيرد و از حرفهاى زشت و ناسزا استفاده مينمايد.
اين راننده علاوه کرد که آنها نمى توانند با معلولين مقابله کنند؛ چون معلولين زور دارند و تمام معلولين، بى بندو بار و بيسواد در خدمت آنها هستند و هرکارى که بخواهند انجام ميدهند.
عنايت الله يکتن از دکانداران کوتۀ سنگى نيز گفت که يک روز يک معلول همراه تکسى ران جنگ کرد و موترش را به چوب زد و رنگ موترش را خراب کرد و زمانى که راننده با وى جنجال نمود، ترافيک مداخله نموده گفت: “تو ازاين معلول که دست و پا ندارد، چه تاوان ميخواهى؟”
وى افزود که اگر راننده با وى پرخاش ميکرد، حتى لت و کوب ميشد؛ طورى که چند بار چنين شده است.
استدلال معلولين چيست؟
معلولين که بيشتر آنان کُرتی پلنگى به تن داشته و پکول ميپوشند، ميگويند که آنها بخاطر تنظيم جاده ها و در مقابل زحمت خود، از رانندگان تونس و موترهای آستانه پول ميگيرند.
عصمت الله يکتن از معلولين که در چهارراهی قنبر، مصروف جمع آورى پول از موترهاى لينى بود، گفت که دولت به آنها در يکسال ١٠ هزار افغانى معاش ميدهد؛ چطور ميتوانند با اين پول مصارف فاميل خود را پوره نمايند.
اين معلول که يک پايش را در جنگهاى گذشته از دست داده گفت: “پول گرفتن حق ما است؛ زيرا در جهاد و مقاومت سهم گرفته و اعضاى بدن خود را در اين راه از دست داده ايم.”
وى علاوه نمود که آنها کسی را آزار واذیت نمى کنند؛ اما کسی که بدون لین و بدون اجازه حرکت کند، با آنها برخورد جدی مى نمايند.
اسدالله یکتن از معلولين ديگر در ايستگاه کمپنى گفت که چهار معلول، دراينجا موظف اند واز دو ايستگاه وسايط، از هر موتر ١٠ افغانى اخذ ميکنند که به طور تخمينى، روز چهار تا پنجهزار افغانى ميشود.
وى افزود که تمام اين پول را به اتحاديۀ معلولين مى سپارند و صرف به هرمعلول، روزانه ٣٠٠ افغانى ميدهد و بقيه را اتحاديه ميگيرد.
پوليس ترافيک اخاذى از وسايط را مجاز ميداند:
یک پوليس ترافیک در کوته سنگی که نخواست نامش فاش شود گفت که معلولین مجبوراند بخاطر یک لقمه نان برای فامیل شان، درچهارراهی ها ايستاده شوند وبا پوليس ترافیک در نظم همکاری کنند؛ بخاطری که تونس ها بی نظم توقف ميکنند، معلولين به خاطر نظم ١٠ افغانى ميگيرند.
وى افزود که ترافیک درشهر کم است و رسیدگی کرده نميتواند؛ به همين علت کار معلولين دراين راستا مفيد مى باشد.
منبع گفت هرراننده اى که بدون اجازه از لین بيرون ميشود و يا پول نمى دهد، توسط معلولین اجازه داده نمى شود و اينکه توهین میشود کار خوب نيست.
اخاذى از کراچى رانان:
تعداد کراچى رانان در شهر کابل به شمول پل باغ عمومى و سراى شمالى، به ده ها تن ميرسد که معلولين از آنها اخاذى ميکنند.
محمود که در سراى شمالى کراچى ترکارى فروشى دارد، گفت که روزانه دو الى سه صد افغانى کار ميکنند که يکصد افغانى آنرا معلولين ميگيرند.
اين کراچي ران افزود: “اين چه ظلم است، براى ماه چه فايده مى مانه که آنرا براى اولادهاى خود ببريم.”
محمود گفت که اگر پول ندهند، آنها را دراينجا نمى گذارند و معلولين ميگويند که از ديگران پول ميگيرند و تو هم بايد پول بدهى.
معلولين نيز اخاذى را مى پذيرند:
طلا یکتن از معلولين درسرای شمالی گفت که آنها روزانه از هرکراچی کوچک و بزرگ میوه و ترکارى، از ١٠٠ تا ٢٥٠ افغانی اخذ نموده و عوايد روزانۀ شان به پنجهزار افغانى بالغ ميگردد.
اما وى ميگويد که تمام اين پول را به رييس عمومى شان که شيرآقا نام دارد، مى سپارند و وى تنها براى هر معلول روزانه ٣٠٠ افغانى ميدهد.
اخاذى از پارکينگ موترها:
معلولين، از برخى پارکينگ ها به شمول فروشگاه و جادۀ صديق عمر نيز اخاذى ميکنند.
محمد ايوب يکتن از رانندگان کرولا در ساحۀ فروشگاه گفت زمانى که يک موتر داخل پارک ميشود، بلادرنگ معلول مى آيد و کاغذى را در تاير آن سرش ميکند که در کاغذ، ساعت توقف قيد مى باشد؛ موتر هرچند ساعتى که توقف داشته باشد، در هر ساعت مبلغ ٥٠ افغانى اخذ مينمايند.
وى افزود که معلولين قشر قابل ترحم بوده؛ اما اين کار شان خلاف قانون است و ديدگاه انسان را در برابر آنها تغيير ميدهد؛ شاروالى بايد به اين کار غيرمجاز آنها خاتمه بدهد.
احمدشاه یکتن از معلولين دراين ساحه تاييد کرد که روزانه از هر موتر، ساعت ٥٠ افغانی و از هر کراچی ١٠٠ افغانی میگيرند. تعداد آنها به ٢٠ تن میرسد و پول جمع شده را بین خود تقسیم ميکنند که روزانه براى هر نفر ٢٠٠ تا ٣٥٠ افغانی میرسد.
وی افزود که کلانتر معلولین است و برايش، روزانه ٥٠٠ افغانی باقی می ماند.
احمدشاه در مورد اينکه پول را براساس کدام قانون ميگيرند؟ با صراحت گفت: “دولت و شاروالی خبر است که ما مصروف این کار هستیم، هرکی زور داشته باشد، قسمت زیادى از ساحه را بخاطر پارکينگ موترها میگيره، و ما هم زور داريم.”
اما عبدالقادر آرزو سخنگوی شاروالی کابل گفت که اين پارکينگ ها شخصى بوده و معلولین، درآنجا مصروف کاراند؛ مالکین پارکينگ ها به آنها ماهانه معاش ميدهند.
وى افزود که یک تعداد دیگر معلولين، در کنارسرک هايى که مردم وسايط خود را توقف ميدهند و بعد از گرفتن سودا و يا کار ديگرى دوباره برميگردند، مصروف نگهدارى موترها بوده و آنها به معلولين پنج الى ١٠ افغانی به رضايت خود ميدهند و معلولين از آنها جبراً پول نميگيرند.
انجمن معلولين نيز اخذ پول را غيرقانونى ميداند:
محمدنسیم رییس انجمن معلولین کابل گفت: “معلولين بنابر نبود زمينۀ کار واشتغال، به تنگ آمده و مجبوراند که به شکل قانونى و يا غيرقانونى، پول بگيرند و براى فاميل شان يک لقمه نان به دست آورند.”
وی تعداد مجموعى معلولينى را که از رانندگان پارکينگ ها، کراچى رانان، دستفروشان و غرفه داران، پول ميگيرند، حدود هشت هزار تن خواندوافزود اگربه معلولين معاش کافى داده شود، چرابا اين مشکلات از صبح تاشام، در جاده ها مصروف تنظيم موترها باشند و پول بگيرند؟
وى علاوه کرد که آنها معلولینى را که دست و يا پای خود را در جنگهاى گذشته از دست داده و توان کار کردن را ندارند در جاده ها و پارکینگ هاى شهر مصروف تنظیم موترهای لینی و شخصی نموده اند.
رییس انجمن معلولین گفت که اگر معلولين، مصروف کار در شهر نباشند، دست به سرقت و ساير جرایم جنايی خواهند زد.
محمد نسيم ميگويد که معلولين، از پولیس ترافیک بخاطر تنظيم ايستگاه ها و جاده ها اجازه به دست آورده اند.
ریاست ترافیک اجازه دادن به معلولين را رد ميکند:
مل پاسوال اسدالله مدير ترافيک کابل گفت: “اين کار را در اول یک تعدادمعلولین، خودسرانه شروع کردند که بالاخره تعداد آنها زياد شده و اکنون برای مردم و موترهای لینی مشکلات ایجاد نموده اند.”
وى در پاسخ به اين پرسش که عوايد هر معلول، روزانه از ايستگاه هاى وسايط تا ٣٠٠ افغانى ميرسد؟ گفت که اين پول بین خود معلولین تقسيم میشود؛ اما مقدار آن به اندازه اى نيست که شما فکر میکنيد.
وزارت کار و امور اجتماعى گرفتن پول را غيرقانونى ميداند:
علی افتخاری سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی و شهدا معلولين گفت که وزارت، با معلولين کدام قراردادى ندارد؛ معلولين به زور و به شکل غيرقانونى از رانندگان، پارکينگ ها، کراچيرانان، دستفروشان و غرفه داران پول ميگيرند.
وى افزود: “ما دراين بخش مکلفيت نداريم.”
افتخارى ميگويد که وزارت، براى شمارى از معلولين زمينۀ کار رافراهم نموده است؛ بطورمثال براى آنها غرفه هاى خوراکه فروشى درست نموده و تعداد ديگرى را درحرفه هاى مختلف مانند نجارى و غيره آموزش داده و خودکفا ساخته اند.
قرار آمار کميسيون معلولين و معيوبين و بازماندگان شهدا در ولسى جرگه؛ در حال حاضر، بيش از ٨٠٠ هزار معلول و معيوب در کشور وجود دارد، که ٤١ درصد شانرا زنان تشکيل ميدهند.
اما وزارت کار و امور اجتماعى و شهدا و معلولين ميگويد که ازاين جمله، تنها ١٢٠ هزار تن آنها نزد وزارت ثبت اند.
اين وزارت پيشنهاد ميکند که ٦٨٠ هزار تن ديگر نيز بايد در وزارت ثبت گردند و براى شان معاش و ديگر سهولت هاى زندگى فراهم شود.
واصل نور مهمند سرپرست وزارت کار و امور اجتماعى که هفتۀ گذشته در محفل روز جهانى معلولين در کابل صحبت ميکرد، گفت که معلولين و معيوبين، جزء لاينفک جامعه اند و حقوق اجتماعى اين افراد با افراد سالم، نبايد در تفوق قرارداشته باشد.
همچنان سيما سمر رئيس کميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان، دراين محفل از وضعيت افراد داراى معلوليت ابراز نگرانى نموده، گفت که با آنکه دو سال از الحاق افغانستان به کنوانسيون حقوق معلولين ميگذرد؛ اما دولت در عملى نمودن آن توجه چندانى نکرده است.
به گفتۀ وى دولت بايد مطابق به مفاد کنوانسيون حقوق اشخاص داراى معلوليت، حقوق اين قشر را تامين کند.
خانم سمر افزود که از جملۀ سه درصد حق استخدام و حق آموزش و در ساير عرصه ها اين قانون مورد توجه جدى قرارنگرفته است؛ بناءً معلولين و خانواده هاى آنان، با مشکلات زيادى دست و پنجه نرم ميکنند.
رييس کميسيون مستقل حقوق بشر، پيشنهاد کرد که زمينه هاى آموزشى در همه عرصه ها براى افراد داراى معلوليت (فزيکى، نابينايى، ناشنوايى، ذهنى و مختلط ) بايد فراهم گردد.
