کابل (پژواک، ٢٢دلو٩٦): شبکه هاى اجتماعى بخصوص “فيس بوک”، تاثير عمده در ارتباطات انلاين دارد؛ اما افزايش فيس بوک ها به نام هاى مستعار “عجيب و غريب”؛ سبب ايجاد بی اعتمادی، ترويج فساد، توهين و افترا در ميان کاربران شبکه های اجتماعی شده است.
فيس بوک، با نام های مستعار از بدو ورود آن در افغانستان مروج بوده است؛ چنانچه در ابتدا به خاطر محدويت ها در برملا شدن هويت اصلی افراد کاربرد داشته است؛ اما بعد ها به خاطر مقاصد مختلف از جمله آزار و اذيت ديگران، تبليغات، سوء استفاده ها و…. کاربرد پيدا کرد. چنانچه در اين جا می‌توان به برخی از معمول ترين اين نام های مستعار توجه کرد که در خور توجه است.
” شاهدخت، شهزاده، پسرشوخ، دختر شوخ، پسرجنرال، دخترجنرال، شهزادۀ دلها، لوى بچه شمال، شوک خيرخانه، گرگ های پايتخت، شوخک کابل، ياغيای بگرامی، من ديوانه ات استم، عشق ناکام، گمنام پنجشير، سرشاربچه کابل، گرگ وحشى، گرگ تنها، دخترمقبول عشقى، بچه گک بد، بچه گک لچک، جنرال، شاه و ده ها نام عجيب و غريب ديگر.”
نصرهادى از کاربران فيس بوک، دربرابر اين نام هاى مستعار در برگه فيسبوکش نوشته است: “افغانستان به پيشوند هايى چون داكتر، انجنير، څارنوال، پروفيسور و غيره ضرورت دارد، نه چيزيكه شما بالاى آن افتخار ميكنيد؛ متوجه باشيد كه اگر امريكا از اينقدر جنرال و رئيس و ارباب آگاه شود، فكر ميكند كه افغانستان خود كفا شده و ديگر ضرورت به كمك های ما ندارد؛ پس همان نان قاق را هم از دست ميدهيد.”
کليم الله همسخن کاربر ديگر فيس بوک نوشته است: “همى شاهدخت و شهزاده هاى فيسبوكى ره كه از نزديك ديديم، تمام شان لق و لاش استن، بيچاره ها وقتى احساس كمبودى ميكنن، باز دل خوده با شاهدخت و شهزاده گفتن خوش ميكنن.”
براساس ارقام وزارت مخابرات و تکنالوژى معلوماتى، بصورت مجموعى حدود شش ميليون تن درافغانستان از صفحات اجتماعى استفاده ميکنند، که ٨٧درصد آن از فيسبوک بوده وبه تعقيب آن تويتر، يوتيوپ، فليکر و… بيشترين کاربر را دارد.
يکى از فعالين مدنى که به نام مستعار”شاهدخت گيتى” به خود فيس بوک ساخته مى گويد: “با نام مستعار بخود فيسبوک ساخته ام؛ اما با آنهم همه روزه از فيسبوک ها بنام هاى بسيارجالب برايم پيام ميرسد و حتى عکس هاى برهنه برايم فرستاده مى شود و از من تقاضاهاى غيراخلاقى هم مى کنند، که اين بسيار برايم درد آوراست.”
وی به اين باور است که فرهنگ استفاده از شبکه هاى اجتماعى درافغانستان، تاکنون نهادينه نشده است و به همين دليل استفاده از شبکه هاى اجتماعى بخصوص براى زنان و دختران، به دور از جنجال و مشکلات نبوده و نيست.
اين گفته ها در حالی مطرح می‌شود که محمد حارث محمدی يک تن از کاربران فيس بوک، برعلاوه “آی دی” اصلی خود، يک فيس بوک به نام مستعارِ “مريم وفا” نيز دارد.
وی دليل ساختن اين آی دی خود را اين گونه بيان می‌کند: “دليل ساختن اين فيسبوک من (مريم وفا) اين بود که دوستانم همرايم چت نمی‌کردند، خواستم با اين کارم آن ها را وادار به چت با خود کنم؛ از طرفی از طريق اين فيسبوک، خواستم واقعيت دوستان خود را نيز معلوم کنم که در کدام سطح اخلاقی قرار دارند.”
شماری هم، ساختن فيس بوک با نام مستعار را يک پديدۀ منفی عنوان می‌کنند و نوعی ترويج بداخلاقی در جامعه می‌دانند؛ چنانچه برين محمدی يک تن از دختران کاربر فيسبوک می‌گويد: “افراد زيادی که در اصل پسر بودند، با فيسبوک دخترانه شان مرا اذيت کرده اند، و اين امر مرا مجبور کرد تا من نيز برايم يک آی دی پسرانه با نام مستعار بسازم.”
چرا جوانان دست به ساخت فيس بوک به نام هاى مستعار مى زنند.
روانشناسان، بيشتر اين مشکل را يک نوع بيماری روانی عنوان می‌کنند؛ زيرا که اين افراد، تمايل ضرر رساندن به ديگران را دارند و آن را نوعی “ساديزم” می‌دانند؛ از اين رو مراجعه به يک داکتر و روانشناس را بهترين راه حل آن می‌دانند.
محمد ناصر حبيبی روانشناس و استاد پوهنتون؛ بيکاری، بی برنامگی، کمبودی خود فرد، احساس حقارت، اذيت ديگران و بيماری های روانی را از جمله مهمترين عامل اين موضوع می‌داند و بی اعتمادی طرف مقابل و تفهيم مشکل ساز ديگران را از شايع ترين تأثير آن عنوان می‌کند.
مُبشر مسلميار، عالم دين و استاد پوهنتون، آزار و اذيت مردم از طريق فيس بوک را ناجايز خوانده مى گويدکه بالا بردن سطح آگاهی مردم و فرهنگ جامعه، تعليم اخلاق استفاده از شبکه های اجتماعی البته از طريق خود اين رسانه‌ها، از مهمترين راهکار‌ها می باشد.
ازسويى هم نبود قوانين مبارزه با جرايم سايبری در افغانستان، سبب شده است که از طريق صدها صفحۀ فيسبوک مستعار که درعقب آن حلقات مشخص حضور دارند، جنگ نرم و روانى را در کشور راه انداخته و بيشتر به تخريب چهره هاى مطرح سياسى بپردازند.
وزارت مخابرات و تکنالوژى معلوماتى مى گويد که درکشورهايى مانند افغانستان که سطح آگاهى مردم به ارتباط استفاده از امکانات انترنتى بسيار پايين است، اين امر معمول است که گاهگاهى استفاده ازشبکه هاى مجازى، سبب مشکلات مى گردد.
به گفته مسوولان دراين وزارت، مسوده قانون مبارزه باجرايم سايبرى را، تهيه کرده و به وزارت عدليه فرستاده اند، که با تصويب آن، وزارت مخابرات يک دستاويزحقوقى براى رسيدگى به جرايم سايبرى، پيدا خواهد کرد.
