کابل (پژواک، ۲۱ سنبله ۱۴۰۵): رهبران کشورهای عضو بریکس برای نشست دو روزۀ این گروه در دهلینو گردهم آمدهاند؛ نشستی که در شرایط ادامۀ جنگ اوکراین، درگیریها در خاورمیانه و افزایش تنش میان امریکا و چین برگزار میشود و موضوعات اقتصادی و تحولات جهانی از محورهای آن است.
بر اساس معلومات رسمی حکومت هند، این کشور در روزهای ۱۲ و ۱۳ سپتامبر میزبان هجدهمین نشست سران بریکس در دهلینو است. موضوع ریاست هند بر بریکس در سال ۲۰۲۶ «ایجاد تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری» تعیین شده و توسعه، امور مالی، تکنالوژی، تجارت و همکاری میان کشورهای عضو از بخشهای مهم کاری این گروه عنوان شده است.
اسوشیتدپرس گزارش داده است که نریندرا مودی، نخستوزیر هند، میزبان رهبران کشورهای عضو بریکس در دهلینو است؛ از جمله ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران.
به نوشتۀ این خبرگزاری، جنگ اوکراین، درگیریها در خاورمیانه و افزایش تنش میان امریکا و چین، توانایی کشورهای عضو بریکس برای یافتن مواضع مشترک را در شرایطی به آزمون میگذارد که این کشورها در برخی مسایل ژئوپولیتیکی منافع متفاوت دارند.
اسوشیتدپرس نوشته است که انتظار میرود رهبران بریکس دربارۀ همکاریهای اقتصادی، انرژی، امنیت غذایی، تکنالوژی، زنجیرههای تأمین و اصلاح نهادهای جهانی گفتوگو کنند.
وزن جمعیتی و اقتصادی بریکس
بر اساس معلومات رسمی حکومت هند، بریکس اکنون ۱۱ عضو دارد: برازیل، روسیه، هند، چین، افریقای جنوبی، مصر، اتیوپیا، ایران، امارات متحدۀ عربی، عربستان سعودی و اندونیزیا.
ادارۀ اطلاعات مطبوعاتی حکومت هند گفته است که این کشورها در مجموع حدود ۴۹.۵ درصد جمعیت جهان، ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان و ۲۶ درصد تجارت جهانی را تشکیل میدهند.
اسوشیتدپرس نیز نوشته است که کشورهای بریکس در مجموع نزدیک به نیمی از جمعیت جهان را در خود جای دادهاند و سهم قابل توجهی در اقتصاد جهانی دارند. به گفتۀ این خبرگزاری، این گروه در سالهای اخیر خواستار نقش بیشتر کشورهای در حال توسعه در نهادهای جهانی شده است.
با این حال، این خبرگزاری خاطرنشان کرده است که تفاوت منافع ژئوپولیتیکی میان اعضا میتواند رسیدن آنان به مواضع مشترک در برخی مسایل جهانی را دشوار سازد.
پولهای ملی و بحث کاهش وابستگی به دالر
بحث کاهش وابستگی به دالر امریکا و افزایش استفاده از پولهای ملی در مبادلات میان اعضای بریکس در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است.
رویترز در نومبر ۲۰۲۴ گزارش داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحدۀ امریکا، از کشورهای عضو بریکس خواسته بود تعهد کنند که پول جدید بریکس ایجاد نکنند و از ارز دیگری برای جایگزینی دالر امریکا حمایت نکنند؛ او هشدار داده بود که در غیر آن ممکن است با تعرفۀ ۱۰۰ درصدی امریکا روبهرو شوند.
این خبرگزاری در فبروری ۲۰۲۵ نیز نوشت که ترامپ بار دیگر تهدید تعرفۀ ۱۰۰ درصدی علیه اعضای بریکس را در صورت اقدام علیه جایگاه دالر تکرار کرده است.
رویترز در فبروری ۲۰۲۵ به نقل از چهار مقام حکومت برازیل گزارش داد که ریاست برازیل بر بریکس در آن سال قصد نداشت طرح ایجاد پول مشترک این گروه را پیش ببرد، بلکه بر تسهیل پرداختهای بینالمللی با استفاده از پولهای ملی تمرکز داشت. به گفتۀ این منابع، ایدۀ پول مشترک پیشتر از سوی لولا داسیلوا، رئیسجمهور برازیل، و برخی دیگر مطرح شده بود، اما به مرحلۀ بحثهای فنی نرسیده بود.
موضوع گسترش استفاده از پولهای ملی در آستانۀ نشست امسال نیز مورد توجه قرار گرفته است. ادارۀ اطلاعات مطبوعاتی حکومت هند روز گذشته به نقل از پیوش گویال، وزیر تجارت و صنایع این کشور، گزارش داد که او از کشورهای عضو و شریک بریکس خواسته است سیستمهای پرداخت خود را بیشتر به یکدیگر مرتبط سازند و تجارت با پولهای محلی را گسترش دهند.
این در حالی است که بحث ایجاد پول مشترک بریکس در سالهای گذشته تنها در سطح رسانهای مطرح نبوده است؛ لولا داسیلوا، رئیسجمهور برازیل، در سال ۲۰۲۳ بهگونه علنی پیشنهاد ایجاد پول مشترک برای تجارت و سرمایهگذاری میان اعضای بریکس را مطرح کرده بود.
در مجموع، شواهد موجود نشان میدهد که بحث کاهش وابستگی به دالر و حتی ایدۀ پول مشترک بریکس در سالهای اخیر بهگونه جدی مطرح بوده است؛ با این حال، اقدامات عملی و مواضع رسمی اخیر بیشتر بر گسترش استفاده از پولهای ملی، پیوند سیستمهای پرداخت و تسهیل مبادلات میان اعضا متمرکز بوده است. از همین رو، چگونگی بازتاب این موضوع در نشست دهلینو و اعلامیۀ نهایی آن میتواند نشان دهد که اعضای بریکس تا چه اندازه در این زمینه به موضع مشترک نزدیک شدهاند.
موقعیت هند در نشست بریکس
اسوشیتدپرس نوشته است که هند در حالی میزبان نشست بریکس است که تلاش دارد روابط راهبردی خود با روسیه و ایران را حفظ کند و همزمان همکاریهای اقتصادی، دفاعی و تکنالوژیکی با امریکا و اروپا را گسترش دهد.
نریندرا مودی، نخستوزیر هند، پیش از نشست بهگونه جداگانه با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، دیدار کرد. دفتر نخستوزیر هند گفته است که در این دیدارها، علاوه بر روابط دوجانبه، دربارۀ تحولات منطقهای و جهانی نیز گفتوگو شده است.
چالش هماهنگی میان اعضا
گسترش بریکس شمار اعضا و وزن جمعیتی و اقتصادی آن را افزایش داده است؛ اما خبرگزاری اسوشیتدپرس نوشته است که تفاوت منافع ژئوپولیتیکی اعضا میتواند دستیابی به مواضع مشترک را در برخی موضوعات دشوار سازد.
این خبرگزاری، جنگ اوکراین، درگیریها در خاورمیانه و تنش امریکا و چین را از موضوعاتی دانسته که توانایی اعضای بریکس برای یافتن زمینههای مشترک را به آزمون میگذارند.
در مقابل، معلومات رسمی حکومت هند نشان میدهد که ریاست امسال بریکس بر همکاری در بخشهایی چون توسعه، تجارت، تکنالوژی، امور مالی و اصلاح ساختارهای چندجانبه تمرکز دارد.
از این رو، اعلامیۀ نهایی نشست دهلینو میتواند نشان دهد که کشورهای عضو تا چه اندازه دربارۀ موضوعات اقتصادی و شماری از مسایل مهم منطقهای و جهانی به مواضع مشترک دست یافتهاند.
