کابل (پژواک، ۲۱ وږی ۱۴۰۵): د بریکس غړو هېوادونو مشران د دوه ورځنۍ غونډې لپاره په داسې حال کې په نوي ډیلي کې راټول شوي چې د اوکراین جګړه روانه ده، په منځني ختیځ کې شخړې دوام لري او د امریکا او چین ترمنځ ترینګلتیا زیاته شوې ده. اقتصادي موضوعات او نړیوال تحولات د دې غونډې له مهمو محورونو څخه دي.
د هند حکومت د معلوماتو له مخې، دغه هېواد د سپټمبر په ۱۲مه او ۱۳مه په نوي ډیلي کې د بریکس د مشرانو د اتلسمې غونډې کوربه دی. هند سږکال د بریکس دورهیي مشري هم پر غاړه لري او د همدې مشرۍ عمومي موضوع «د مقاومت، نوښت، همکارۍ او پایښت رامنځته کول» ټاکل شوې ده؛ پراختیا، مالي چارې، ټکنالوژي، سوداګري او د غړو هېوادونو ترمنځ همکاري د دې ډلې له مهمو کاري برخو څخه دي.
اسوشیټېډ پرېس راپور ورکړی چې د هند لومړی وزیر نریندرا مودي په نوي ډیلي کې د بریکس د غړو هېوادونو د مشرانو کوربه دی؛ په دغو مشرانو کې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، د چین ولسمشر شي جینپینګ او د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان هم شامل دي.
د دې خبري اژانس د راپور له مخې، د اوکراین جګړه، په منځني ختیځ کې شخړې او د امریکا او چین ترمنځ د ترینګلتیا زیاتوالی د بریکس د غړو هېوادونو د ګډو دریځونو موندلو وړتیا په داسې حال کې ازمويي چې دغه هېوادونه په ځینو جیوپولیتیکي مسایلو کې بېلابېلې ګټې لري.
اسوشیټېډ پرېس لیکلي چې تمه کېږي د بریکس مشران د اقتصادي همکاریو، انرژۍ، د خوړو خوندیتوب، ټکنالوژۍ، د اکمالاتو ځنځیرونو او د نړیوالو بنسټونو د اصلاح په اړه خبرې وکړي.
د بریکس نفوسي او اقتصادي وزن
د هند د حکومت د معلوماتو له مخې، بریکس اوس ۱۱ غړي لري: برازیل، روسیه، هند، چین، سویلي افریقا، مصر، ایتوپیا، ایران، متحده عربي امارات، سعودي عربستان او اندونیزیا.
د هند د حکومت د مطبوعاتي معلوماتو ادارې ویلي چې دغه هېوادونه په ټولیز ډول د نړۍ شاوخا ۴۹.۵ سلنه نفوس، ۴۰ سلنه ناخالص کورنی تولید او ۲۶ سلنه نړیواله سوداګري جوړوي.
اسوشیټېډ پرېس هم لیکلي چې د بریکس هېوادونه په ټوله کې د نړۍ نږدې نیمایي نفوس لري او په نړیوال اقتصاد کې د پام وړ ونډه لري. د دې خبري اژانس په وینا، دغې ډلې په وروستیو کلونو کې په نړیوالو بنسټونو کې د مخ پر ودې هېوادونو د ډېر رول غوښتنه کړې ده.
خو دغه سرچینه زیاتوي چې د غړو هېوادونو ترمنځ د جیوپولیتیکي ګټو توپیرونه ښايي په ځینو نړیوالو مسایلو کې ګډو دریځونو ته رسېدل ستونزمن کړي.
ملي اسعار او پر ډالر د تکیې کمولو بحث
په وروستیو کلونو کې د امریکا پر ډالر د تکیې د کمولو او د بریکس د غړو ترمنځ په راکړه ورکړه کې د ملي اسعارو د زیات استعمال موضوع ډېره مطرح شوې ده.
رویټرز د ۲۰۲۴ کال په نومبر کې راپور ورکړی و چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د بریکس له غړو هېوادونو غوښتي وو ژمنه وکړي چې د بریکس نوی ګډ پولي واحد به نه جوړوي او د امریکا د ډالر د بدیل لپاره به له نورو اسعارو ملاتړ نه کوي؛ هغه خبرداری ورکړی و چې که داسې وکړي، ښايي د امریکا له ۱۰۰ سلنه تعرفې سره مخ شي.
دې خبري اژانس د ۲۰۲۵ کال په فبرورۍ کې هم لیکلي وو چې ټرمپ یو ځل بیا د بریکس غړو ته خبرداری ورکړ چې که د ډالر د موقف پر ضد اقدام وکړي، له ۱۰۰ سلنه تعرفې سره به مخ شي.
رویټرز د ۲۰۲۵ کال په فبرورۍ کې د برازیل د حکومت د څلورو چارواکو په حواله راپور ورکړی و چې په هغه کال کې د بریکس د برازیل مشري د دې ډلې د ګډ پولي واحد د رامنځته کولو طرحه نه تعقیبوله، بلکې په ملي اسعارو د نړیوالو تادیاتو پر اسانه کولو یې تمرکز درلود. د دغو چارواکو په وینا، د ګډ پولي واحد مفکوره مخکې د برازیل ولسمشر لولا داسیلوا او ځینو نورو مطرح کړې وه، خو د بریکس تخنیکي بحثونو ته نه وه داخله شوې.
د سږني بریکس له غونډې مخکې هم د ملي اسعارو د زیات استعمال موضوع تر پام لاندې راغلې ده. د هند د حکومت د مطبوعاتي معلوماتو ادارې پرون د دغه هېواد د سوداګرۍ او صنایعو وزیر پیوش ګویال په حواله راپور ورکړ چې هغه د بریکس له غړو او شریکو هېوادونو غوښتي د تادیاتو سیستمونه لا ډېر سره ونښلوي او په سیمهییزو اسعارو سوداګري پراخه کړي.
دا په داسې حال کې ده چې په تېرو کلونو کې د بریکس د ګډ پولي واحد د رامنځته کولو بحث یوازې په رسنیو کې نه و مطرح؛ د برازیل ولسمشر لولا داسیلوا په ۲۰۲۳ کال کې په ښکاره ډول د بریکس د غړو ترمنځ د سوداګرۍ او پانګونې لپاره د ګډ پولي واحد د جوړولو وړاندیز کړی و.
په ټوله کې، شته شواهد ښيي چې پر ډالر د تکیې د کمولو او ان د بریکس د ګډ پولي واحد مفکوره په وروستیو کلونو کې په جدي ډول مطرح شوې ده؛ خو وروستي عملي اقدامات او رسمي دریځونه تر ډېره د ملي اسعارو د زیات استعمال، د تادیاتو د سیستمونو د نښلولو او د غړو ترمنځ د راکړې ورکړې د اسانه کولو پر لور متمرکز دي. له همدې امله، د نوي ډیلي غونډه او د هغې په وروستۍ اعلامیه کې د دې موضوع انعکاس ښايي وښيي چې د بریکس غړي په دې برخه کې تر کومه بریده ګډ دریځ ته نږدې شوي دي.
د بریکس په غونډه کې د هند موقعیت
اسوشیټېډ پرېس لیکلي چې هند په داسې حال کې د بریکس د غونډې کوربه دی چې هڅه کوي له روسیې او ایران سره خپلې ستراتیژیکې اړیکې وساتي او هممهاله له امریکا او اروپا سره اقتصادي، دفاعي او ټکنالوژیکې همکارۍ پراخې کړي.
د هند لومړي وزیر نریندرا مودي له غونډې مخکې په جلا توګه د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین او د ایران له ولسمشر مسعود پزشکیان سره لیدلي دي. د هند د لومړي وزیر دفتر ویلي چې په دغو لیدنو کې، د دوه اړخیزو اړیکو ترڅنګ، د سیمهییزو او نړیوالو تحولاتو په اړه هم خبرې شوې دي.
د غړو ترمنځ د همغږۍ ننګونه
د بریکس پراختیا د غړو شمېر او د دې ډلې نفوس او اقتصادي وزن زیات کړی؛ خو اسوشیټېډ پرېس لیکلي چې د غړو ترمنځ د جیوپولیتیکي ګټو توپیرونه ښايي په ځینو موضوعاتو کې ګډو دریځونو ته رسېدل ستونزمن کړي.
دې خبري اژانس د اوکراین جګړه، په منځني ختیځ کې شخړې او د امریکا او چین ترمنځ ترینګلتیا هغه موضوعات بللي چې د بریکس د غړو د ګډو ټکو موندلو وړتیا ازمويي.
بلخوا، د هند د حکومت رسمي معلومات ښيي چې د بریکس د سږني کال مشري د پراختیا، سوداګرۍ، ټکنالوژۍ، مالي چارو او د څو اړخیزو جوړښتونو د اصلاح په برخو کې پر همکارۍ تمرکز لري.
له همدې امله، د نوي ډیلي د غونډې وروستۍ اعلامیه ښايي وښيي چې غړي هېوادونه د اقتصادي موضوعاتو او یو شمېر مهمو سیمهییزو او نړیوالو مسایلو په اړه تر کومه بریده ګډو دریځونو ته رسېدلي دي.
