کابل (پژواک، ۷ جوزا ۱۴۰۵): در حالی که پابجی برای بسیاری از نوجوانان و جوانان به سرگرمی روزمره و منبعی از هیجان تبدیل شدهاست، روانشناسان و فعالان آموزشی هشدار میدهند که استفادۀ بیش از حد از این بازی میتواند پیامدهایی چون وابستهگی، افت درسی، کاهش مهارتهای اجتماعی و آسیبهای روانی را در پی داشته باشد.
کابینۀ امارت اسلامی در ۲۱ ثور سال ۱۴۰۱ به وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی دستور داده بود تا گیم پابجی و آپلیکشن تیکتاک را به دلیل «گمراه شدن نسل جوان» مسدود کند؛ اما در حال حاضر شماری از نوجوانان و جوانان با استفاده از فلترشکنها (ویپیان) از این گیم استفاده میکنند.
شماری از کاربران میگویند که مدیریت زمان و ایجاد تعادل میان آموزش و سرگرمی میتواند از اثرات منفی آن بکاهد.
پابجی یک بازی انفرادی یا چندنفره است که در آن بازیکنان در یک میدان نبرد مجازی با یکدیگر رقابت میکنند. در این بازی، ۱۰۰ بازیکن در یک منطقۀ محدود فرود میآیند و برای یافتن سلاح، تجهیزات طبی و زنده ماندن تا پایان رقابت تلاش میکنند.
روایت نوجوانان از وابستهگی به گیم پابجی
نور صفحههای موبایل تنها روشنایی اتاق کوچک را فراهم کردهاست. چهار پسر که پسران ماما هستند، شانهبهشانه نشستهاند و انگشتانشان با سرعت روی صفحهها حرکت میکند. گاهی صدای خنده بلند میشود و گاهی فریاد هیجان؛ همه در میدان نبرد مجازی پابجی مصروفاند.
در میان آنان عمر، دانشآموز صنف هشتم بیش از دیگران به بازی توجه دارد. او میگوید، شش ماه میشود که پابجی را آغاز کرده و اکنون بیشتر وقتش را با این بازی میگذراند.
عمر میگوید: «پیش از این زیاد کرکت بازی میکردم و به کوچه میرفتم؛ اما حالا بیشتر مصروف پابجی هستم و دیگر به کرکت علاقه ندارم.»
همچنان سحاب، دانشآموز صنف ۱۲ در یکی از مکاتب شهر کابل در گفتوگو با پژواک گفت که از یک سال به اینسو پابجی بازی میکرد و به این گیم مبایلی علاقه دارد.
وی تصریح کرد: «من بیشتر اوقات برای سرگرمی و رفع خستهگی پابجی بازی میکنم و این گیم برایم هیجانانگیز است و در اوایل بیشتر از این گیم استفاده میکردم.»
موصوف اضافه کرد: «اما فکر میکنم اگر کسی نتواند استفاده از آن را کنترول کند، ممکن است از درس و کارهای مهم دیگرش دور بماند. به نظر من، استفادۀ متعادل از گیم بهتر از استفاده بیش از حد آن است.»
او خاطرنشان کرد که پس از آغاز صنف آمادهگی کانکور، بازی پابجی را متوقف کرده و دیگر از آن استفاده نمیکند.
اجمل، باشندۀ سمنگان به پژواک میگوید: «وقتی که من تازه نامزد شده بودم بیش از حد البته در تیلفون گپ میزدم و در ضمنش گیم پابجی بود و همچنان از انترنت زیاد استفاده میکردم و همیشه سرگرم همین بودم.»
اجمل تصریح کرد: «وقتی که من همان گیم پابجی یا انترنت کار میکردم ساعت ناوقت شده میرفت و حتا نامزدم برایم توصیه میکرد که نکن فایده ندارد، هم پولت ضایع میشود، هم فکرت خراب میشود و همچنان از خواب میمانی؛ بالاخره مریض میشوی، اما من نمیشنیدم و میگفتم تو زن هستی بشین در جایت در این کارها مداخله نکن.»
او به دلیل بازی پابجی به سردردی شدید دچار شد و مجبور شد که به داکتر مراجعه کند، این گیم را محدود کرده است و حالا برخوردش با خانواده و نامزدش بسیار خوب شدهاست.
او به افراد دیگر نیز توصیه کرد که از موبایل در حد معمولی استفاده کنند تا خسته نشوند و پول شان نیز ضایع نشود.
تلاش خانوادهها برای کنترول وابستهگی به پابجی
عبدالقاهر، پدر سحاب نیز گفت که پسرش از چندی به اینسو رو به گیم پابجی آورده بود و روزانه وقت زیاد خود را در کنار درسهایش در آن میگذراند.
موصوف تصریح کرد که پس از تشویق وی به درس خواندن بیشتر، پسرش از گیم فاصله گرفت و حالا وقت زیاد خود را مصروف حل سوالات ریاضی برای آماده شدن به امتحان کانکور میگذراند.
خواست او از والدین این است تا فرزندان خود را با استفاده از راه و روشن مناسب از مبایل و گیم دور نگهدارند و میان هر بخش زندهگی شان تعادل ایجاد کنند.
در همین حال، لیدا جمیلی، مادر محمدعمر میگوید: «تا حدی توانستهام که پسرانم را کنترول کنم. در اوایل، هردوی شان تقریباً تمام ۲۴ ساعت مصروف بازی بودند؛ اما اکنون برایشان زمان تعیین کردهام تا روزانه یک ساعت در روز و یک ساعت در شب گیم بازی کنند.»
وی در پاسخ به این پرسش که چرا مانع بازی کردن پسرانش نمیشود، گفت: «زیاد به کوچه میرفتند؛ مجبور شدم برای جلوگیری از رفتوآمد بیش از حدشان به کوچه، اجازه بدهیم گیم بازی کنند.»
آگاهان: پابجی میتواند باعث اعتیاد و افت درسی شود
عبدالجلیل امرخیل، روانشناس در گفتوگو با پژواک گفت که وقتی ذهن کودکان در حال رشد است و بیش از حد درگیر گیمهای مبایلی میشود،باعث اعتیاد آنان خواهد شد و در نتیجه تمرکز نوجوانان و جوانان به درسها و آموزش شان از بین برود و روی این تعلیم آنان تاثیر بد بگذارد.
وی فزود که این موضوع باعث افت تعلیمی و تحصیلی میشود و فرد مبدل به یک شخص وابسته خواهد شد.
او به این باور است که استفادۀ بیش از حد از گیمهای مبایلی، بهویژه پابجی بر رفتار کودکان و نوجوانان تاثیر عمیقی میگذارد و در نتیجه باعث میشود تا فرد از جامعه دور بماند و مهارتهای اجتماعی را نیز یاد نگیرد.
امرخیل تصریح کرد: «وقتی پابجی قطع میشود، وقتی تیلفون گرفته میشود، وقتی یک ساعت تیلفون نباشد، وقتی به یک عروسی میرود، وقتی به یکجایی میرود که آنجا پابجی ممکن نیست که بزند؛ رفتارشان تغییر میکند، خشنتر میشود، تحریکپذیرتر میشود، مشکلسازتر میشود، بهانهجو میشود، لجباز میشود؛ چون غذای مغزش فقط یک چیز است که آن پابجی است.»
موصوف اضافه کرد که گیم پابجی هیچگاهی به عنوان راهی برای افزایش مهارت تصمیمگیری سریع برای کسی پیشنهاد نمیشود.
امرخیل به خانوادهها پیشنهاد کرد تا کودکان خود را با رویدادهای واقعی در جامعه روبهرو بسازند و از فضاهای گیم آنان را دور نگهدارند تا مهارتها را بیاموزند و این مهارتها در محیط واقعی کارکرد پیدا کند.
در همین حال سوریا یوسفی، یکی از فعالان بخش آموزش گفت که گیمها معمولاً به عنوان یک تفریح ذهنی محسوب میشوند؛ اما گیمهای خشن مانند پابجی، اگر به شکل دوامدار استفاده شوند، میتوانند آسیبهای روانشناختی زیادی به دانشآموزان وارد کنند؛ از جمله کاهش تمرکز، پایین آمدن سطح یادگیری و حواسپرتی نزد کودکان و نوجوانان.
به باور وی، بعضی گیمها به شمول پابجی، اگر به شکل گروهی و در حد تعادل بازی شوند، میتوانند تاثیرات مثبتی مانند تصمیمگیری سریع، کار گروهی، برنامهریزی و حل مسایل نیز داشته باشند.
به گفتۀ وی، گیم باعث وابستهگی دانشآموزان میشود و این وابستهگی انگیزۀ فرد را نسبت به درس کاهش میدهد.
او افزود که خانوادهها باید زمان مشخصی را برای انجام گیم به کودکان و نوجوانان تعیین کنند و از آنان نظارت داشته باشند تا بدانند فرد از چه نوع بازی استفاده میکند و در مورد آن آگاهی کامل داشته باشند.
به گفتۀ او، نقش مکتب نیز در این زمینه پررنگ است تا میان آموزش و تفریح نزد دانشآموزان تعادل به وجود آید.
همچنان یلدا امینی، یک تن دیگر از آگاهان امور آموزش گفت، بسیاری از نوجوانان به دلیل فرار از استرس، تنهایی یا بیحوصلهگی به گیم پناه میبرند.
او بر افزایش علاقۀ مطالعه در میان نوجوانان تأکید کرد و افزود: «وقتی نوجوانان کتابی را پیدا کنند که واقعاً برای شان جذاب باشد، همان حس ماجراجویی و هیجانی را که در گیم تجربه میکنند، برایشان به همراه دارد. کتاب میتواند دنیای آرامتر و عمیقتری برایشان بسازد. اگر مطالعه با علاقه صورت بگیرد و اجباری نباشد، کمکم باعث کاهش استفاده از گیم میشود.»
به گفتۀ وی، نوجوانان نظر به سن حساسی که در آن قرار دارند، بیشتر به کتابهایی علاقهمند میشوند که هیجان، احساس و داستان قوی داشته باشد.
امینی در پاسخ به این پرسش که خانوادهها چگونه میتوانند عادت مطالعه را در کودکان تقویت کنند، افزود: «کودکان بیشتر از اینکه به حرف گوش کنند، از روی رفتار و عمل فامیل شان یاد میگیرند. اگر در خانواده عادت به مطالعه وجود داشته باشد، مسلماً کودک نیز به آن تشویق میشود. در کشور ما بیشتر فامیلها سواد خواندن ندارند؛ اما میتوانند از طریق بیان قصهها کودکان را به مطالعه تشویق کنند و اجازه بدهند کودک کتاب مورد علاقهاش را انتخاب کند. هدف این نیست که کودکان مجبور به مطالعه شوند، بلکه هدف این است که مطالعه و کتاب برایش به یک سرگرمی مورد علاقه و لذتبخش تبدیل شود.»
به باور او، برای جایگزین کردن مطالعه به جای گیم، بهتر است تعادل میان دو عادت ایجاد شود.
یلدا امینی تصریح کرد: «برای مثال، زمان گیم محدود شود و در عوض کتابهایی برای مطالعه انتخاب شود که هیجان و داستان قوی داشته باشند. مطالعه باید آرام، خودخواسته و بدون اجبار و فشار باشد. در مورد داستانی که مطالعه میکنند، با آنان گفتوگو صورت گیرد. برای شروع و علاقهمند شدن، ابتدا از کتابهای تصویری و کمحجم استفاده شود و یک هدف کوچک برایشان تعیین گردد تا روزانه ۱۰ صفحه مطالعه کنند.»
موصوف خاطرنشان کرد، زمانی که جوان احساس کند کتاب سرگرمکننده است، انگیزۀ مطالعهاش تقویت میشود و اینگونه کمکم از گیم فاصله میگیرد.
این درحالی است که کابینۀ امارت اسلامی در ۲۱ ثور سال ۱۴۰۱ به وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی دستور داده بود تا گیم پابجی و آپلیکشن تیکتاک را مسدود کند.
انعامالله سمنگانی، معاون سخنگوی پیشین امارت اسلامی در آن زمان در یک نوار تصویری گفته بود: «کابینۀ امارت اسلامی افغانستان در جلسۀ اخیر خود به وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی وظیفه سپردهاست تا گیم پابجی و آپلیکیشن تیکتاک را که سبب گمراهی نسل جوان میگردد، مسدود نماید و همچنان از نشرات چینلهایی که مواد و برنامههای غیراخلاقی نشر میکنند، جلوگیری نماید.»
خبرنگار پژواک با وجود پیام به وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی، نتوانست نظر این وزارت را در زمینۀ این گزارش بگیرد.
