فیروزکوه (پژواک) – فقر و بیکاری، شماری از جوانان ولایت غور را با امید یافتن کار و تأمین زنده‌گی خانواده‌های‌شان راهی ایران کرد؛ اما دشواری‌های مهاجرت، بدرفتاری کارفرمایان، بازداشت و اخراج، امیدهای آنان را به یأس تبدیل کرد و سرانجام با خاطرات تلخ به افغانستان بازگشتند.
بیکاری و فقر، از جمله مشکلات عمده‌ای است که در پی چهار دهه جنگ و پیامدهای آن، جوانان در ولایت‌های مختلف افغانستان، به‌شمول غور، با آن روبه‌رو هستند. نبود فرصت‌های شغلی سبب شده‌است که شماری از آنان برای یافتن کار و تأمین معیشت خانواده‌های‌شان به مهاجرت روی بیاورند.
روایت جوانان غوری
عبدالکریم ۲۸ ساله، باشندۀ ولسوالی دولینۀ غور، یکی از این جوانان است که سال گذشته به دلیل مشکلات اقتصادی و با آرزوی یافتن کار و کمک به خانواده‌اش، راه مهاجرت غیرقانونی به ایران را در پیش گرفت.
او می‌گوید که امیدوار بود با ترک زادگاهش درآمدی به دست آورد، وضعیت اقتصادی خانواده‌اش را بهبود بخشد و روزی با دست پُر به خانه برگردد؛ اما مهاجرت آن‌گونه که تصور می‌کرد، پیش نرفت و با دشواری‌های زیادی روبه‌رو شد.
عبدالکریم گفت: «وقتی از خانه بیرون شدم، فکر می‌کردم اگر سختی‌های راه را تحمل کنم، می‌توانم کاری پیدا کنم، پولی به دست بیاورم و به خانواده‌ام کمک کنم. نمی‌خواستم زنده‌گی من و خانواده‌ام در فقر بگذرد؛ تنها آرزویم این بود که روزی با دست پُر به خانه برگردم.»
وی افزود که پس از رسیدن به نیمروز، با راهنمایی یک قاچاق‌بر و همراهی سه تن از دوستانش، تلاش کرد به‌گونۀ غیرقانونی وارد ایران شود.
به گفتۀ او، در مسیر مهاجرت، نگرانی از بازداشت‌شدن، نداشتن پول کافی، دوری از خانواده و نامعلوم‌بودن آینده، فشار روانی زیادی بر او و همراهانش وارد کرده بود.
عبدالکریم می‌گوید که او و همراهانش با وجود دشواری‌های مسیر، سوار موتر شدند که ظرفیت آن تنها هشت نفر بود؛ اما به دلیل ناچاری، ۱۳ نفر به‌گونۀ فشرده در آن جابه‌جا شدند.
وی افزود: «وقتی به راه افتادیم، هیچ‌کدام ما نمی‌دانستیم که در پیش رو چه مشکلاتی داریم؛ تنها چیزی که در فکر ما بود، رسیدن به ایران و پیدا کردن کار بود. ما از روی ناچاری رفتیم، نه از روی خوشی؛ هر کدام ما می‌خواستیم برای خانوادۀ خود لقمه‌نانی پیدا کنیم.»
به گفتۀ او، پس از پنج شبانه‌روز سفر، پیاده‌روی‌های طولانی و تحمل دشواری‌های فراوان، سرانجام از مرز عبور کردند و وارد خاک ایران شدند.
عبدالکریم می‌گوید که پس از ورود به ایران، نتوانست آن‌گونه که انتظار داشت، به‌سرعت کاری پیدا کند؛ اما پس از ۲۰ روز، در یک شرکت به‌عنوان نگهبان مشغول کار شد.
به گفتۀ او، پس از دو ماه کار، با برخوردهای توهین‌آمیز و تحقیرکنندۀ صاحب شرکت روبه‌رو شد و سرانجام پس از سه ماه، به دلیل بدرفتاری‌ها محل کارش را ترک کرد.
او گفت: «صاحب شرکت حرف‌هایی مانند افغانی کثافت می‌گفت و تهدید می‌کرد که مرا به پولیس معرفی می‌کند. کارهایی را که مربوط به وظیفۀ من نبود، به زور انجام می‌داد. خودم را راحت احساس نمی‌کردم و در نهایت پس از سه ماه کار از شرکت فرار کردم.»
این جوان افزود که به دلیل بدرفتاری و برخوردهای توهین‌آمیز صاحب کارش، نتوانست حتا نیمی از دستمزد سه ماه کار خود را دریافت کند.
او گفت که پس از ترک شرکت، نزد دوستانش رفت و مدتی بعد در کنار آنان در بخش ساختمان مشغول کار شد تا از این طریق درآمدی به دست آورد و به خانواده‌اش کمک کند.
به گفتۀ عبدالکریم، او حدود هشت ماه در بخش ساختمان کار کرد و زمانی‌که وضعیت زنده‌گی‌اش تا اندازه‌ای بهتر شده بود، یک روز هنگام کار از سوی پولیس ایران بازداشت شد.
او که پس از بازداشت به توقیف‌خانه انتقال یافته بود، گفت: «ما را مجبور ساخته بودند که اردوگاه را پاک کنیم و حتا تشناب‌های آنان را بشوییم. این کارها را از روی ناچاری انجام می‌دادیم و در جریان بازداشت با برخوردهای توهین‌آمیز و تحقیرکننده روبه‌رو بودیم.»
عبدالکریم می‌گوید که پس از بازگشت به کشور، اکنون در منطقۀ خود به گوسفندداری مشغول است. او می‌افزاید که دیگر تصمیم ندارد برای کارگری به ایران برود و از سایر جوانان نیز می‌خواهد پیش از انتخاب مسیر مهاجرت غیرقانونی، خطرهای آن را در نظر بگیرند و برای یافتن کار از راه‌های قانونی اقدام کنند.
عبدالحی، جوان دیگری از غور است که چهار سال پیش به دلیل مشکلات اقتصادی تصمیم گرفت برای یافتن کار و تأمین مخارج خانواده‌اش راهی ایران شود؛ اما این سفر، به گفتۀ او، نه‌تنها مشکلات زنده‌گی‌اش را حل نکرد، بلکه تجربه‌های تلخ و دشواری را نیز برایش به همراه داشت.
او برای رسیدن به ایران، مسیر قاچاقی را انتخاب کرد؛ مسیری که به گفتۀ خودش، با خطرهای زیادی همراه بود.
عبور از راه‌های ناهموار و کوهستانی، پیاده‌روی‌های طولانی، گرسنگی و تشنگی، خستگی شدید، ترس از گرفتارشدن به دست نیروهای مرزی و احتمال روبه‌روشدن با افراد مسلح و قاچاق‌بران، از جمله دشواری‌هایی بود که او در این مسیر با آن‌ها مواجه شد.
عبدالحی پس از تحمل این دشواری‌ها، سرانجام به ایران رسید و حدود نُه ماه در تهران به کارگری پرداخت.
او می‌گوید که در این مدت، با وجود شرایط دشوار اقتصادی و تنش‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای، به‌سختی کار می‌کرد تا بتواند برای خانواده‌اش پول بفرستد.
اما این تلاش‌ها نیز برایش نتیجه‌ای نداشت؛ به گفتۀ او، یک روز هنگامی که در یکی از نقاط شهر تهران حضور داشت، از سوی پولیس ایران بازداشت شد.
او افزود که پس از بازداشت به یک بازداشت‌گاه انتقال داده شد و حدود دو هفته در آنجا نگهداری گردید تا این‌که سرانجام به افغانستان اخراج شد. به گفتۀ او، تمام پولی را نیز که از طریق کارگری به دست آورده بود، از وی گرفتند.
اکنون عبدالحی به افغانستان بازگشته و برای تأمین هزینه‌های زندگی خانواده‌اش ناگزیر است هر روز به کارهای شاقه و مزدوری بپردازد؛ اما درآمد اندک او به‌سختی نیازهای اولیۀ خانواده‌اش را تأمین می‌کند.
یک آگاه حقوقی و اجتماعی: باید برنامه‌های اشتغال‌زایی گسترش یابد
فریداحمد انصار، یکی از آگاهان حقوقی و فعالان امور اجتماعی، با اشاره به وضعیت مهاجران افغان در ایران می‌گوید که مهاجرت غیرقانونی، افزون بر خطرهای جانی در مسیرهای قاچاق، مهاجران را در معرض سوءاستفاده، بازداشت و بدرفتاری قرار می‌دهد.
به گفتۀ او، بسیاری از مهاجران افغان در مسیر رسیدن به ایران با خطرهایی چون عبور از راه‌های دشوار و کوهستانی، تشنگی، گرسنگی، برخورد با قاچاق‌بران، سرقت پول و حتا خطر مرگ مواجه می‌شوند.
وی از آنچه برخوردهای خشونت‌آمیز، توهین، تحقیر و لت‌وکوب برخی نیروهای ایرانی با مهاجران افغان می‌خواند، انتقاد کرده و می‌گوید که گزارش‌هایی دربارۀ بازداشت مهاجران همراه با بدرفتاری، انتقال آنان به اردوگاه‌ها و اخراج‌شان وجود دارد.
به باور او، در روند بازداشت و اخراج مهاجران باید کرامت انسانی و حقوق اساسی آنان رعایت شود و هیچ فردی نباید به دلیل نداشتن اسناد اقامتی، مورد خشونت، تحقیر یا برخورد غیرانسانی قرار گیرد.
او گفت: «برای جلوگیری از تکرار چنین رویدادهایی، باید زمینۀ اشتغال و فرصت‌های اقتصادی در داخل کشور فراهم و گسترش داده شود تا جوانان به دلیل فقر و بیکاری مجبور به انتخاب مسیرهای پرخطر مهاجرت غیرقانونی نشوند.»
یک تن از مسئولان: حدود ۱۰۰ خانواده از ایران به غور بازگشته‌اند
عیسی اقبالی، مسئول مطبوعاتی ریاست امور مهاجرین و عودت‌کننده‌گان غور می‌گوید که در سال جاری، افزون بر ده‌ها تن، حدود ۱۰۰ خانواده نیز از ایران اخراج و به این ولایت بازگشته‌اند و آنان با همکاری برخی نهادها به این خانواده‌ها کمک کرده‌اند.
او افزود: «در جریان سال جاری، در همکاری با مؤسسات به دو هزار خانواده مواد غذایی شامل روغن، برنج، آرد، لوبیا و دیگر مواد خوراکی توزیع کردیم. این خانواده‌ها شامل مهاجران برگشته، خانواده‌های فقیر، معلولان و بی‌جاشدگان داخلی بودند.»
وی می‌گوید که تلاش دارند با فراهم‌کردن کمک‌های زمستانی، از خانواده‌های بازگشته از ایران و پاکستان و سایر خانواده‌های نیازمند در زمستان پیش‌رو حمایت کنند.
به گفتۀ او، اداره‌های ذی‌ربط امارت اسلامی در غور تلاش می‌کنند تا از طریق راه‌اندازی برنامه‌های مختلف، زمینۀ اشتغال را برای جوانان فراهم سازند.
