فيچرونه

د ټکنالوجۍ په اوسني عصر کې موبایل د ورځني ژوند پر یوه نه بېلېدونکې برخه بدل شوی، ډاکټران وايي چې د میندوارۍ پر مهال د موبایل له حده ډېر کارول کولای شي د مور او د هغې د ماشوم د روغتیا لپاره خطر رامنځته کړي.

د افغانستان په ځینو سیمو کې د سختې وچکالۍ له امله کروندګر له رواني فشار او سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي؛ ځیني یې د خپلو سیمو پرېښودو ته هم اړ شوي او له حکومت او نړۍوالو د مرستو غوښتنه کوي.

د عامې روغتیا وزارت په داسې حال کې په تېر یوه کال کې د هېواد په کچه پر خوارځواکۍ د اخته نږدې ۲.۹ میلیون ښځو او ماشومانو له ثبتېدو خبر ورکوي چې ډاکټران خبرداری ورکوي، خوارځواکي کېدای شي د جنین د سقط، د سوءشکل، په ماشومانو کې د ورو فیزیکي او رواني ودې او ان په میندو کې د سکتې او مړینې لامل شي.

په غزني ولایت کې یو شمېر بزګران وایي چې د وچکالۍ له امله یې سږ کال د غنمو حاصلات د پام وړ کم شوي او غوښتنه کوي چې د وچکالۍ پر وړاندې د مقاومو تخمونو او نورې مرستې دې ورسره وشي.

د خوست د عليشېرو ولسوالۍ د ببرک‌ تاڼې کلي اوسېدونکي وايي، له کلونو راهیسې یې په سیمه کې د څښاک پاکې اوبه نشته، له همدې امله د خوړ له ولاړو ناپاکو اوبو استفاده کوي چې ګڼې روغتیايي ستونزې یې پیدا کړې دي.

پرله‌پسې وچکالۍ او د ځمکې لاندې اوبو کچې ټیټېدو د کابل ښار ځینو سیمو کې ښځې او ماشومان اړ کړي څو د اړتیا وړ اوبو ترلاسه کولو لپاره له لرو ځایونو د اوبو درنې بوشکې تر خپلو کورونو ولېږدوي؛ هغه کار چې د ډاکټرانو په وینا، د ملا د ډېسک، د بندونو د درد او پښتورګو د ستونزې په څېر ناروغیو پیدا کېدو لامل ګرځي.

تېره اونۍ، افغانستان، اوزبېکستان او پاکستان د «ټرانس - افغان» اوسپنې پټلۍ د شونتیا څېړنې هوکړه لاسلیک کړه، له ایرانه د افغان کډوالو جبري را ایستلو په دوام، نن د کډوالو په چارو کې د م.م عالي کمېشنر کابل ته راغی او ملګرو ملتونو د کډوالو لپاره لس میلیونه ډالر مرسته ځانګړې کړه.

د نسايي ولادي برخې یو شمېر متخصصې وايي، پر زېږون له عملیات وروسته بیا ژر حمل اخیستل د مور او نوي زېږېدلي ماشوم روغتیا له خطر سره مخ کولای شي؛ هغوی سپارښتنه کوي چې میندې باید له دغه عملیات وروسته د بیا زېږون لپاره درې کاله وقفه په پام کې ولري څو د احتمالي ناوړه پایلو مخه ونیول شي.

له ایرانه د افغان کډوالو د بې‌مخینې ایستلو په دوام زرګونه کورنۍ تش لاس هېواد ته راستنې شوې دي؛ هغوی له حکومته د سرپناه او کاري زمینې برابرولو غوښتنه کوي. بلخوا، د چارو پوهان د کډوالو جبري ایستل د بشري حقونو نقض بولي او له ملګرو ملتونو غواړي چې د دغه بهیر مخنیوي برخه کې اقدام وکړي.

د غزني د پوهنې ریاست وايي چې په دغه ولایت کې د ۷۷۱ ښوونځیو له ډلې شاوخوا ۲۵۰ ښوونځي لا هم ودانۍ نه لري او زده‌کوونکي یې په ازاده فضا کې د ونو او دیوالونو سیورو ته زده‌کړې کوي.

کندهار کې د انګورو ځيني سوداګر وایي، پاکستان د افغانستان پر تازه مېوو ګمرکي تعرفې لا هم د پخوا په څېر لوړې ساتلې چې له امله یې دوی له زیان سره مخ دي او غوښتنه کوي چې اسلامي امارت دې د دې ستونزې د حل لپاره ګام پورته کړي.

دایکنډي کې هغه دښتې او د غرو لمنې چې پخوا به ښېرازه او زرغونې وې او د زرګونو څارویو د څرولو ځای به و، د دوامداره وچکالیو نتیجه کې سپېرې او وچې شوې چې له امله یې مالداران له ګڼو ستونزو سره مخ دي.