کابل (پژواک، ٥ کب ٩٦): د هېواد نوميالى ادبپوه، ليکوال، څېړونکى، شاعر، ژورنالېست او ديني عالم څېړنپوه عبدالله بختانى خدمتګار د ٩٣ کلونو په عمر په کابل کې په حق ورسېد.
د افغانستان د علومو اکاډمي د ژبو او ادبياتو مرکز علمي غړي څېړنوال محمد اصف احمدزي د کب په ٥ مه، د پورتني مطلب د څرګندولو ترڅنګ، پژواک خبري اژانس ته وويل چې استاد بختانى نن غرمه په کابل ښار کې وفات شو او جنازه يې سبا (يکشنبه) په جلال اباد ښار کې ادا او بيا په خپل کلي کې خاورو ته سپارل کېږي.
هغه زياته کړه، بختاني د خپل ژوندانه زياته برخه د هېواد په علمي، تعليمي، څېړنيزو، ادبي، ژورنالېستيکي او ملي خدمتونو کې تېره کړې ده او په همدې برخو کې يې هېوادوالو ته ډېر څه ورکړي او ور پرېښي دي.
د ده په وينا، ياد شوي استاد د هېواد او سيمې مشهور دانشمند، د ژبو، ادبياتو او تاريخ تکړه څېړونکى، منلى شاعر، ماهر ژورنالېست او فرهنګي ټولنيز ملي شخصيت دى.
احمدزى وايي، بختاني خدمتګار په پښتو او دري ژبو نظم او نثر ليکلى او څېړنې يې کړې دي. له عربي او روسي ژبو څخه يې علمي، څېړنيزې او ادبي ژباړې کړې دي. د سلو په شاوخوا کې علمي او ادبي اثار، تاليفات او ترجمې لري او تر زرو زياتې ټولنيزې او سياسي مقالې او مرکې يې د هېواد او بهرنيو هېوادونو په رسنيو کې خپرې شوې دي.
دى زياتوي، نوموړي د هېواد او بهر په ډېرو علمي - ادبي څېړنيزو غونډو، سيمينارونو، سمپوزيمونو او کنفرانسونو کې ښه فعاله برخه اخيستې ده او په دى لړ کې يې شاوخوا ١٨ هېوادونو ته علمي او فرهنګي سفرونه کړي دي.
د نوموړي په خبره، استاد بختاني د عمر تر پايه په سپينه ږيره په ډېر شوق و ذوق مطالعه کوله، قلم يې چلاوه، د علم او ادب په خدمت بوخت و، درس يې ورکاوه، د علومو اکاډمي د څو تنو علمي غړو د علمي پروژو لارښوونه يې کوله او په ژبنيو، ادبي، ټولنيزو او سياسي چارو کې مستقل فکر او دريځ درلود.
ليکوال او شنونکى محمد حسن حقيار د استاد بختاني مړينه لويه ضايعه ګڼي او وايي چې د هغه ځاى ډکول به ډېر کلونه واخلي.
هغه پژواک ته وويل، استاد بختانى د ځوان نسل او پښتو ادبياتو ترمنځ د پول رول لوبولو او د پښتو ادب له يو مهمو ستورو څخه ګڼل کېده.
د حقيار په وينا، د استاد خدمتګار بله ځانګړنه داوه، چې د ليکوالۍ ترڅنګ ديني عالم هم و او زرګونه شاګردان يې روزلي دي.
د علومو اکاډمي د ياد شوي غړي اصف احمدزي د معلوماتو پربنسټ، بختانى د ١٣٠٤هـ ش کال د چنګاښ په لسمه د ننګرهار ولايت د سره رود په چهارباغ صفا کې زېږېدلى و، خو ډېر وخت د کابل ښار په خيرخانې سيمه کې اوسېدلى دى. لومړنۍ زده کړه يې له خپل مور او پلار نه پيل کړې او بيا يې له نورو استادانو څخه کړې ده او په ديني علومو کې يې د "مولوي" درجې ته رسېدلى و.
هغه په ١٣٢٥هـ ش کال کې د دولت د ماموريت لړۍ د ننګرهار ولايت د پوهنې مديريت د يوه مامور په توګه پيل کړې، په ١٣٢٦هـ ش کال د ننګرهار د مطبوعاتو په مديريت کې د دې ولايت د مرکز د مامورينو د پښتو کورسونو د استاد په حيث مقرر شو. په ١٣٣١ هـ ش کال کې د "زېري" جريدې مسوول مدير او د پښتو ټولنې مسلکي غړى شو. له ١٣٣٤ هـ ش کال نه تر ١٣٣٩ هـ ش کال پورې په ترتيب سره د ننګرهار د مطبوعاتو د مديريت مرستيال او د پښتو کورسونو آمر و، د ننګرهار مجلې مسوول مدير، د مطبوعاتو د مستقل رياست د نشراتو د رياست مسلکي غړى، د ننګرهار د مطبوعاتو لوى مدير او د ننګرهار ورځپاڼې مسوول چلوونکى او بيا دويم ځل د ننګرهار مجلې مسوول مدير په توګه يې دندې تر سره کړې دي.
استاد بختانى په ١٣٣٩ هـ ش کال کې بېرته د پښتو ټولنې مسلکي غړى شو. د دغې ټولنې د ادبياتو لوى مدير او بيا د رييس مرستيال شو او په ١٣٥٤ هـ ش کال کې يې د څېړندوى علمي درجه ترلاسه کړه. وروسته يې د اطلاعاتو او کولتور په وزارت کې د هېواد ورځپاڼى مسوول مدير، د پښتو د پراختيا او پرمختيا د ادارې آمر، د خلکو د فرهنګ ( فولکلور ) د ادارې آمر، د پکتيا د مجلې مسوول مدير، د هېواد د ورځپاڼې رييس او سرمحرر په توګه يې دندې تر سره کړې دي. په ١٣٦٤ هـ ش د افغانستان د علومو اکاډمي علمي غړى شو، دوه کاله د علومو اکاډمي له غړيتوب سره د افغانستان د ليکوالو ټولنې د رياست مرستيال او لومړى منشي و او بيا د علومو اکاډمي د علمي غړي په توګه پاتې شوى دى. په ١٣٧٣ هـ ش کال کې متقاعد شوى دى.
استاد د يادو شوو دندو ترڅنګ، وخت په وخت په ښوونځيو او کورسونو کې د پښتو، دري او عربي ژبو تدريس کړى او د کابل پوهنتون د ادبياتو پوهنځي د پښتو ادبياتو تاريخ د استاد په حيث خدمت کړى دى. په ١٣٨٢هـ ش کال کې يو څه موده د افغان يووالي د اونيزې مسوول مدير و او په هماغه کال د علومو اکاډمي د ضرورت له مخې تقاعد يې رفع او د ١٣٨٥ هـ ش د وږي تر پيله پورې يې د دې اکاډمۍ د مشر علمي غړي په توګه خپلو علمي دندو ته دوام ورکړى او بيا تقاعد ورکړل شوى دى.
نوموړي په ١٣٥٥ هـ ش کال کې د پښتو ټولنې له خوا د څېړندوى لوړه علمي درجه تر لاسه کړې، وروسته د علومو اکاډمي له لوري دغه علمي درجه د څېړنپوه (سرمحقق) په علمي درجه واوښتله او په همدې درجه ومنل شو، چې دغه درجه د پوهنتون د پوهاند يا "پروفيسور" له درجې سره معادله وه.
د هغه د چاپ شويو اثارو شمېر ٩٩ ته رسېږي، چې ځينې يې دا دي:
د زړۀ راز (د شعرونو لومړۍ مجموعه)، ښتانه د علامه اقبال په نظر کې، پښتني خويونه، د ملنګ جان خوږې نغمې، خوږې ترخې، پښتو کلي (څلورم ټوک)، معاصر اديبان، د يونس خيبري ديوان، دپادري هيوز کليد افغاني، ښتانه شعراء (څلورم ټوک، پنځم ټوک، شپږم ټوک، اووم ټوک)، سوله او سلام د اسلام په رڼا کې، د خان عبدالغفار خان اندونه او انځورونه، در ګسترۀ ادب درى، خوشحال خان او يو څوفرهنګيالي خټک، د باچا خان ليکونه، پښتو پالنه او ژب، د خدمتګار د زړه اواز، د ادب څو ستوري، د دين څو ستوري، مقایسه نثر خواجه عبدالله انصاری پير هرات و با يزيد انصاری پير روشان، (افغان، افغانستان او اقبال).
بايد وويل شي چې د ټولنيزو ر سنيو ګڼ شمېر کاروونکو، د پروفيسور بختاني پر مړينې ژور خپګان ښکاره کړى او د هېواد فرهنګ او ادب ته يې د هغه کړي کارونه ستايلي دي.
غړيYou need to subscribe to view the full article. Please login or register a new account.
