د صحت طفل روغتون سرطبیب او ځینو ډاکټرانو د «د ماشومانو لپاره په بستهبندي شوو خوراکونو کې کیمیاوي رنګونه؛ د ماشومانو د روغتیا لپاره جدي ګواښ» په عنوان د پژواک وروستی راپور د عامه پوهاوي کچې په لوړېدو او د یادو خوراکونو د پلور د مخنیوي لپاره د مسوولینو د پاملرنې جلبېدو کې اغېزناک ګام بللی دی.
د کابل د طبي علومو پوهنتون د روغتیايي موسسو چارو مرستیال، یو شمېر ډاکټرانو او د ټولنیزو شبکو کاروونکو د «په ماشومانو کې اوتیسم، نښې او د تشخیص او درملنې لارې چارې یې» تر عنوان لاندې د پژواک خبري اژانس راپور د عامه پوهاوي کچې لوړولو برخه کې مهم او ګټور بللی او د ورته راپورونو خپرولو د دوام غوښتنه یې کړې ده.
په داسې حال کې چې د ماشومانو لپاره د پاپړ، چپس او بیسکېټو په څېر بستهبندي شوو خوراکونو د دوکاندارانو بازار تود ساتلی، خو روغتیايي متخصصین او د عامې روغتیا وزارت وايي، په یو شمېر دغو خوراکونو کې کیمیاوي رنګونه کارول شوي چې په اوږدمهال کې د ماشومانو روغتیا ته زیان رسوونکي دي.
ډاکټران وايي، په هېواد کې د «اوتیسم» په اړه د ځینو کورنیو نه پوهاوی د دې لامل کېږي چې په ماشومانو کې دغه اختلال ناوخته تشخیص شي. هغوی ټینګار کوي، که په ماشومانو کې ځینې نښې لکه په خبرو کې اختلال، اړیکې نیولو کې ستونزه او د سترګو له لارې نه تماس ولیدل شي، باید ژر تر ژره ډاکټر ته مراجعه وشي.
د کار او ټولنیزو چارو وزارت وايي چې دا مهال د هېواد په کچه د دغه وزارت اړوند ۵۰ روزنتونونو کې څه باندې ۷ زره یتیم او بېسرپرسته ماشومان ساتل کېږي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونیسف) استازی وايي، د روان میلادي کال په جنورۍ کې په دغه هېواد کې پر خوارځواکۍ اختیه له پنځو کلونو د کمعمره ۲۱۳ ماشومانو درملنه شوې ده.
د هوا له سړېدو سره یو شمېر کابل ښاریان په ماشومانو کې د تنفسي ناروغیو له ډېرېدو شکایت کوي، بلخوا ډاکټران د حفظالصحې رعایتول، د مور په شېدو سره د ماشومانو تغذیه او ناروغ ماشوم له روغو ماشومانو لرې ساتل د دغو ناروغیو د مخنیوي لپاره اغېزناک بولي.
نیمروز ولایت کې د ماشومانو داخله ناروغیو یو متخصص تنفسي ناروغۍ، په ځانګړي توګه سینه بغل خطرناک بولي، له کورنیو غواړي چې د سینه بغل نښو د لیدو په صورت کې د کورنۍ درملنې پر ځای دې ناروغ ژر تر ژره روغتیايي مرکز ته ولېږدوي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) وایي، د پکتیکا په برمل ولسوالۍ کې د پاکستان په هوایي بریدونو کې لږ تر لږه ۲۰ ماشومانو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.
ځینې ارواپوهان وايي چې د ماشومانو او تنکیو ځوانانو له لوري د موبایلونو او ټولنیزو شبکو ډېر کارول د هغوی پر زدهکړو، ذهن او چلند منفي اغېز کوي او ان د ژر بلوغ ته رسېدو او جنسي انحرافاتو لامل یې هم کېږي.
یو شمېر ارواپوهان وايي، ماشومانو کې رواني اختلالات د هغوی پر وده جدي اغېزې درلودای شي او که درملنه یې ونه شي، ښايي خپله ماشوم، کورنۍ او ان ټولنې ته پر لویو ستونزو واوړي.
د ماشومانو د داخله ناروغیو یو متخصص په ماشومانو کې د وینې د کمښت ستومنزه جدي بولي او وايي چې که پر وخت یې تشخیص او درملنه ونهشي، د بدن ټول سیسټمونه او حیاتي غړي له خطر سره مخ کېدای شي.
ډاکټران وایي، د هوا په سړېدو سره په ماشومانو کې تنفسي ناروغۍ په ځانګړي ډول سینهبغل ډېرېږي، کورنۍ باید پر سینهبغل د اخته ماشومانو له په خپلسري درملنې ډډه وکړي او پر دې ناروغۍ اخته ماشومان دې ژر روغتیایي مرکز ته انتقال کړي.
یوه ارواپوه وايي، د ماشومانو عاطفي وده له درې تر پنځه کلنۍ پیلېږي؛ که مور او پلار د اولادونو روزنې لپاره په دغه سني پړاو کې سمې لارې چارې غوره نه کړي، په راتلونکي کې به غوسهناک او ضدي انسانان جوړ شي.
د بغلان د پوهنې ریاست مسوولین وایي، د دغه ولایت د مرکز پلخمري په ګډون د شپږو ولسوالیو په لرې پرتو سیمو کې څه باندې ۲۹ زره ماشومان د بېلابېلو موسسو له لوري په جوړو شوو کلیوالي ټولګیو کې زدهکړې کوي.
د کندوز سیمهییز مسوولین وايي، درېیو مرستندویه بنسټونو د دغه ولایت په مرکز او یو شمېر ولسوالیو کې د ۷۰۰ سیمهییزو ټولګیو په جوړولو سره ۲۵ زره ماشومانو ته د زدهکړو زمینه برابره کړې ده.
خوست کې يوه ځوان د نجونو په ګډون لسګونه يتيمو او بېوزلو ماشومانو ته د زدهکړو زمينه برابره کړې ده.
هلمند کې د کار او ټولنیزو چارو ریاست مسوولین وايي، د دغه ولایت د مرکز لښکرګاه ښار د «امام احمد ابن حبان بستي» روزنتون کې د سلو نجونو په ګډون درې سوه بېسرپرسته او یتیمو ماشومانو ته د زدهکړو زمینه برابره شوې ده.
د بغلان د عامې روغتیا ریاست مسوولین وايي چې په دغه ولایت کې له تېرو شپږو میاشتو راهیسې نږدې ۱۹ زره ماشومان پر خوارځواکۍ اخته شوي دي.
د هلمند د ګرشک ولسوالۍ په ترمه سیمه کې یوه ځوان د نجونو په ګډون ۳۰۰ ماشومانو ته تر درېیم ټولګي پورې په خپل کور کې د وړیا زدهکړو زمینه برابره کړې خو اوس د ټولګیو او قرطاسیې له کمښت سره مخ دی.
د غزني امنیه قومانداني وايي چې د دغه ولایت په مرکز او اجرستان ولسوالۍ کې په دوو جلا پېښو کې دوو ماشومانو ژوند له لاسه ورکړی دی.
ځینې میندې وايي، پر زېړي د اخته ماشومانو کورنۍ درملنه اغېزناکه ده خو ډاکټران سپارښتنه کوي چې د کورنۍ درملنې پر ځای دې ناروغ ژر تر ژره ډاکټر ته یووړل شي، کنه د دماغي فلج لامل یې کېږي.
بغلان کې ځایي مسوولین وايي، په دغه ولایت کې د وروستیو سېلابونو له امله سلګونو ماشومانو ته روحي او رواني ستونزې پیدا شوې چې د هغوی درملنې ته د رسېدو په موخه یې هڅې پیل کړې دي.
فاریاب ولایت کې امنیتي ځواکونو د غزني د امنیه قوماندان زوی او خوریی له تښتوونکو ژغورلي او په تړاو یې نهه کسان نیولي دي.
