ګردېز (پژواک، ١٨ سلواغه): د پکتيا روغتيايي چارواکي وايي، سره له دې چې په دغه ولايت کې د ميندو او ماشومانو د مړينې کچه تر پخوا کمه شوې خو اوس هم په زرو کې ۷۷ ماشومان پنځه کلنۍ او ۶۳ يو کلنۍ ته له رسېدو مخکې مري.
دوی وايي چې اوسمهال په زرو نوو زېږېدلو ماشومانو کې شاوخوا ۵۰ د زېږون پر مهال او په زرو کې ۷۷ ماشومان پنځه کلنۍ او ۶۳ يو کلنۍ ته له رسېدو مخکې مري.
د عامې روغتيا چارواکو د وينا پر اساس، اوس هم په سل زره ميندو کې ۳۲۷ د زېږون پر مهال مړې کېږي.
مسوولين د دې مړينو عمده عوامل د ماشومانو روغتيا ته نه پام او په ځينو مواردو کې روغتيايي اسانتياوو ته نه لاسرسی يادوي.
د پکتيا د عامې روغتيا رييس ډاکتر ولايت خان احمدزي د سلواغې په ١٨مه پژواک خبري اژانس ته وويل چې دمګړۍ په ټول هېواد کې په هرو سل زرو کې ۳۲۷ مېرمنې د زېږون پر مهال ژوند له لاسه ورکوي.
هغه د پکتيا په اړه وويل چې په هرو زرو نوو زېږېدونکو ماشومانو کې څه باندې پنځوس د زېږون پر مهال مړه کېږي.
احمدزی وايي سره له دې چې ياده شمېره له تېرو کلونو څو چنده کمه ده، خو پوره هڅې روانې دي چې د مړينې دا شمېره هم کمه او د مور او ماشوم ژوند تر ډېره خوندي شي.
نوموړی په دې برخه کې د کورنۍ د مشرانو پاملرنه مهمه بولي او ټينګار کوي چې ميندې د ولادتونو لپاره بايد کلينيکونو او روغتونو ته ورسول شي، څو د صحي برخې د کارکوونکو تر څارنې لاندې مصوون ولادت او د مور او ماشوم د ژوند او روغتيا د ساتلو لپاره ورته شوې لارښوونې عملي کړي.
ولايت خان احمدزی په دې برخه کې د تشکيل، لازمو امکاناتو او مسلکي کارکوونکو کمی او نيمګړتيا هم مني او وايي: ((د ميندو مړينه مخکې په يو لکو کې شپاړس سوه وه، خو اوس ۳۲۷ ته راښکته شوې، همدارنګه د ماشومانو برخې مړينه په همدې ډول ډېره راکمه شوې او پوره کوشش کوو چې د مرستندويه ادارو پر مټ د ټولو سيمو په لازم صحي پوښښ سره تر ممکنه حده راکمه کړو.))
د ماشومانو د ناروغيو متخصص او د پکتيا د ملکي روغتون د ماشومانو څانګې مشر ډاکتر دولت خان احمدزی يخه هوا، انتانات يا په مکروبونو اخته کېدل، د مايعاتو کمی يا زياتی او د ګلوکوز کموالی د ماشومانو د مړينې عمده عوامل يادوي.
احمدزی وايي چې د ميندو د مړينې کچه په هغو مېرمنو کې زياته ده چې عمر يې له اتلس کلونو کم او يا له ۳۵ کلونو زيات وي.
نوموړی ټينګار کوي چې د حمل په وخت کې بايد ميندو ته ويټامين لرونکي او صحي خواړه ورکړل شي، څو د مور او ماشوم ژوند له صحي اړخه ډاډمن شي.
دولت خان پژواک ته وويل: ((که مور له اتلس کلنۍ کمه وي، د ماشوم به يا وزن کم وي او يا به بې مودې پيدا کېږي او که عمر يې زيات وي، نو په اکثرو مواردو کې ماشوم معيوب يا سؤ شکل زېږي.))
د پکتيا د ښځو شبکې مشره زرغونه همت هم د ميندو ژوند په تېره ډاډمن زېږون د ژوند اساسي مرحله او مسئله يادوي او ټينګار کوي چې ټولې فعالې صحي ادارې او موسـسې بايد په دې برخه کې د لا ډېرو اسانتياوو برابرولو لپاره کار وکړي.
مېرمن همت په هغو نرسانو او قابله نجونو او مېرمنو نيوکه وکړه چې د تېرو څو کلونو په جريان کې په څلورو دورو کې روزل شوې او وايي چې د يادو کسانو نيمايي وو يې دندې پرېيښې او يا په خپله برخه کې کار ته زړه نه ښه کوي.
نوموړې وايي: ((مسلکي ډاکترانې نشته، نرسانې او مېډوايفې (روغتيايي کارکوونکې) هم کمې او بې تجربې دي، دا غټه ستونزه ده، زه د يوې صحنې شاهده يم چې په پټان ولسوالۍ کې يوه خور سخته ناروغه وه او بايد ګردېز يا کابل ته انتقال شوې وای، مېډوايفې (روغتيايي کارکوونکې) ورته وويل چې مشکل دې دلته حل کېږي، خو په تاسف بايد ووايم چې دوه ورځې وروسته موږ هغه خور او ماشوم دواړه له لاسه ورکړل.))
سره له دې چې ولادت د ميندو د ژوند مهمه او نازکه مرحله ده او په دې پړاو کې ميندو ته د مناسب کار، ښو صحي خوړو او د ډاډمنې روغتيا لپاره څو ځلې روغتيايي مرکز ته د مراجعې سپارښتنه کېږي، خو د هېواد په ډېرو برخو کې لا هم د بې سوادۍ له امله ان په دغه پړاو کې هم مېرمنو ته لازم پام نه کېږي.
د پکتيا د مرکز اوسېدونکې ګل مينه وايي چې په ډېرو کورنيو کې حمل لرونکې ميندې لا هم درانه کارونه کوي او له ډېرې ستونزې پرته ډاکتر ته نه بيول کېږي.
مينې پژواک ته وويل چې په روغتيايي برخه کې هم له مېرمنو سره توپيري چلند کېږي او د دوی پرتله نارينه د ناروغۍ پر مهال ژر تر ډاکتره رسول کېږي، خو ډېری مهال داسې کېږي چې که مېرمن ناروغه هم شي، له درملتون څخه ورته يوازې درمل راوړل کېږي.
نوموړې وايي: ((په دې خو ټول پوهېږي چې د مور ناروغي سخته وي او ډېر پام ته ضرورت لري، ډاکټران وايي که د حاملګۍ په وخت کې مور د ځان خيال ونه ساتي يا کوم سخت کار وکړي، په ماشوم باندې مخامخ تاثير کوي؛ خو اوس هم ډېر داسې خلک شته چې که ښځه مريضه شي په يوه او بله پلمه يې ډاکټرانو ته نه بيايي.))
په کم عمر کې د نجونو ودول، د حاملګۍ پر مهال د مېرمنو روغتيا او خوړو ته نه پام، د حفظ الصحې نه مراعت او د بېلابېلو ناروغيو پر وړاندې د ماشومانو نه واکسين د مور او ماشوم د مړينې عمومي لوی عوامل ګڼل کېږي.
کابو دوه مياشتې وړاندې د عامې روغتيا وزارت چارواکو ويلي وو چې په افغانستان کې هره ورځ پنځه ماشومان له نيمونيا (سينه او بغل) ناروغۍ مري او د کال له يو ميليون ډېر پرې اخته کېږي.
د ماشومانو د مړينې بل لوی علت اسهالات ښودل شوي چې هر کال د لسګونه زره ماشومانو ژوند اخلي.
غړيYou need to subscribe to view the full article. Please login or register a new account.










